Türkiye’de çalışma hayatının en kritik dönemeçlerinden biri, kuşkusuz 2012 yılında hayatımıza giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSGK) oldu. Bu kanun, sadece bir mevzuat değişikliği değil; çalışma kültürümüzde köklü bir zihniyet devriminin de habercisiydi. Peki, aradan geçen yıllarda bu sistem bize ne öğretti ve nerede zorlanıyoruz?
Reaktiften Proaktife: Artık Sadece "Kaza Sonrası" Değil "Risk Öncesi" Önemli
Eski sistemde (4857 sayılı İş Kanunu dönemi), genellikle bir kaza olduktan sonra önlem alınması üzerine kurulu "reaktif" bir yaklaşım hakimdi. Ancak Avrupa Birliği’nin 89/391/EEC sayılı direktifiyle uyumlu hale getirilen yeni sistem, proaktif risk yönetimi modelini merkeze koydu.
Bu ne anlama geliyor? Artık tehlikelerin önceden belirlenmesi, sistematik risk analizlerinin yapılması ve kontrol tedbirlerinin belirli bir hiyerarşide uygulanması bir tercih değil, anayasal bir zorunluluk.
İSG Profesyonelleri: Yeni Bir Mesleki Dönem
Yeni sistemle birlikte hayatımıza üç temel aktör girdi:
İş Güvenliği Uzmanları
İşyeri Hekimleri
Diğer Sağlık Personelleri
Bu profesyoneller, işyerlerinin risk sınıflarına göre (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) görev alarak, işverene rehberlik etme sorumluluğunu üstlendiler. Ancak bu uzmanlaşma süreci, beraberinde bazı uygulama sancılarını da getirdi.
Teoride Mükemmel, Pratikte Zorlu: Yapısal Sorunlar
Kağıt üzerinde oldukça modern ve kapsayıcı tasarlanan bu sistemin, sahada karşılaştığı en büyük engel "maliyet" algısı. Birçok işletme, İSG yatırımlarını çalışan sağlığına bir yatırım olarak değil, kaçınılması gereken bir külfet olarak görüyor.
Buna ek olarak;
İSG profesyonellerinin işyerindeki statülerinin bağımsızlığı,
Denetim mekanizmalarının her ölçekteki işletmeye ulaşamaması,
Mesleki memnuniyetin, sorumluluk-yetki dengesizliği nedeniyle düşmesi gibi sorunlar, sistemin etkinliğini frenliyor.
Sonuç: Kültür Değişimi Şart
Türkiye, 6331 sayılı kanunla teknik altyapısını dünya standartlarına yaklaştırdı. Ancak gerçek başarı, bu kanunun sadece ceza korkusuyla değil, "güvenlik kültürü" bilinciyle özümsenmesinden geçiyor. İSG profesyonellerinin statüsünün güçlendirilmesi, sistemin geleceği için en kritik adım olacaktır.