İşçi Hakları, Sözleşme Türleri ve Fesih Süreleri Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Çalışma hayatının temel taşlarını oluşturan İş Kanunu, hem işverenlerin hem de çalışanların haklarını koruma altına alıyor. İş sözleşmesi türlerinden tazminat haklarına, deneme süresinden fesih bildirimlerine kadar pek çok kritik detay, iş barışının sağlanmasında büyük önem taşıyor. İşte 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde bilmeniz gereken temel tanımlar ve yasal haklar.

İş hayatına adım atarken yapılan sözleşmenin türü, sahip olduğunuz hakları doğrudan etkiler. Kanuna göre temel tanımlar şu şekildedir:

İşçi: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir.

Sürekli ve Süreksiz İş: Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işler "süreksiz", bu süreden fazla süren işler ise "sürekli iş" olarak kabul edilir.

Belirli ve Belirsiz Süreli İş: İş ilişkisi bir süreye bağlı değilse "belirsiz süreli", belli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlıysa "belirli süreli" sözleşme söz konusudur. Belirli süreli sözleşmeler, esaslı bir neden olmadıkça üst üste (zincirleme) yapılamaz.

Deneme Süreli İş: Taraflar sözleşmeye deneme kaydı koyabilir. Bu süre en fazla 2 ay olabilir; ancak toplu iş sözleşmeleri ile 4 aya kadar uzatılabilir.

İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce ve din gibi nedenlerle ayrımcılık yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan ile kısmi süreli çalışan arasında farklı işlem yapamaz.

Önemli: Eşit davranma ilkesine aykırı davranılması durumunda işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminatın yanı sıra yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir.

Haftalık çalışma süresinin, emsal bir işçiye göre önemli ölçüde az belirlendiği durumlara kısmi süreli iş denir. Kısmi süreli çalışanlar, ücret ve diğer haklardan çalıştıkları süreyle orantılı olarak yararlanır.

Geçici iş ilişkisi ise özel istihdam büroları aracılığıyla veya holding bünyesinde kurulabilir. Bu ilişki; askerlik hizmeti, ev hizmetleri veya mevsimlik tarım işleri gibi durumlarda kurulabilir. İşletmenin günlük olmayan işlerinde süre en fazla 4 aydır ve toplamda 8 ayı geçmeyecek şekilde yenilenebilir.

İş sözleşmesinin feshinde, çalışanın kıdemine (çalışma süresine) göre belirli bildirim sürelerine uyulması zorunludur.

0 - 6 ay arası çalışanlar için: 2 hafta önce

6 ay - 1,5 yıl arası çalışanlar için: 4 hafta önce

1,5 yıl - 3 yıl arası çalışanlar için: 6 hafta önce

3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta önce bildirim yapılmalıdır.

Bildirim şartına uymayan taraf, ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca; sendikal faaliyetlere katılmak, hamilelik, doğum, ırk veya din gibi nedenler fesih için geçerli sebep oluşturmaz.