İSG Sınavına Hazırlananlar Dikkat: 4857 Sayılı İş Kanunu’nun En Kritik Noktaları ve Ders Notları

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) sınavlarının bel kemiğini oluşturan 4857 Sayılı İş Kanunu hakkında bilmeniz gereken her şey bu rehberde. İşte İSG uzman adayları için hazırladığımız, yıllık izinlerden ihbar sürelerine, fazla mesaiden çalışma saatlerine kadar en güncel özet ders notları.

İş Sağlığı ve Güvenliği sınavlarına hazırlanan adaylar için mevzuat bilgisi, başarının en önemli anahtarıdır. Özellikle 4857 Sayılı İş Kanunu, sınav sorularının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Adayların ve çalışanların haklarını detaylandıran bu kanunun temel maddelerini, sınavda çıkabilecek kritik noktalarıyla birlikte sizler için derledik.

İşte maddeler halinde 4857 Sayılı İş Kanunu özeti:

Kural olarak tüm işyerlerini kapsayan kanun, 4. maddesi gereğince bazı alanları dışarıda tutar. İSG sınavlarında sıkça sorulan bu istisnalar şunlardır:

Deniz ve hava taşıma işleri (Ancak kıyı tesisleri ve yer hizmetleri kapsamdadır).

50’den az (50 hariç) işçi çalıştıran tarım ve orman işleri.

Ev hizmetleri, sporcular ve rehabilite edilenler.

Çıraklar.

Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu’na tabi, 3 kişinin çalıştığı işyerleri.

Sınav sorularında kavram kargaşası yaşamamak için şu tanımlara dikkat edilmelidir:

İşveren Vekili: İşveren adına hareket eden yönetimden sorumlu kişidir. İşveren vekilinin hatasından doğrudan işveren sorumludur.

Alt İşveren (Taşeron): Asıl işverenden işin bir bölümünü alarak kendi işçisiyle yürüten kişidir. Asıl işveren, taşeron işçilerine karşı da müteselsilen (zincirleme) sorumludur.

İş hukukunda asıl olan "Belirsiz Süreli" sözleşmedir. Belirli süreli sözleşmeler ancak objektif koşullar (işin bitimi vb.) varsa yapılır.

Zincirleme Sözleşme: Esaslı neden olmadıkça belirli süreli sözleşme üst üste yapılamaz; yapılırsa belirsiz süreliye dönüşür.

Deneme Süresi: En çok 2 aydır. Ancak toplu iş sözleşmeleriyle bu süre 4 aya kadar uzatılabilir. Bu sürede tazminatsız fesih mümkündür.

Belirsiz süreli sözleşmelerde işten çıkarma veya istifa öncesi bildirim şarttır. Kıdeme göre ihbar süreleri şöyledir:

0 - 6 Ay arası: 2 Hafta

6 Ay - 1.5 Yıl arası: 4 Hafta

1.5 Yıl - 3 Yıl arası: 6 Hafta

3 Yıldan fazla: 8 Hafta

Not: Bildirim süresi içinde işçiye günde en az 2 saat yeni iş arama izni verilmesi zorunludur.

Genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Yeraltı maden işlerinde ise bu süre haftalık 37.5, günlük 7.5 saattir.

Ara Dinlenmesi (Mola) Süreleri:

4 saat veya daha kısa işlerde: 15 dakika

4 - 7.5 saat arası işlerde: 30 dakika

7.5 saatten fazla işlerde: 1 saat (Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.)

Gece Çalışması: 20.00 - 06.00 arasıdır. İşçiler gece 7.5 saatten fazla çalıştırılamaz.

Fazla Çalışma (>45 Saat): Saat başına ücret %50 zamlı ödenir.

Fazla Sürelerle Çalışma (< 45 Saat): Sözleşme 45 saatin altındaysa, 45'e kadar yapılan çalışma için ücret %25 zamlı ödenir.

Yıllık Sınır: Fazla çalışma yılda 270 saati geçemez.

Yasaklar: 18 yaş altı, gebeler, emzirenler ve yeraltı işlerinde çalışanlara fazla mesai yaptırılamaz.

İşe girişten itibaren (deneme süresi dahil) en az 1 yıl çalışan işçi izne hak kazanır.

1 - 5 Yıl (dahil): 14 Gün

5 - 15 Yıl: 20 Gün

15 Yıl ve üzeri: 26 Gün

Önemli Sınav Notu: 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü çalışanlara verilecek yıllık izin 20 günden az olamaz. Yeraltı işçilerine süreler +4 gün eklenerek uygulanır.

Günümüzün popüler çalışma modellerinden Uzaktan Çalışma sözleşmesinin yazılı yapılması şarttır. Çağrı Üzerine Çalışma modelinde ise süre belirlenmemişse haftalık 20 saat çalışılacağı varsayılır ve çağrı en az 4 gün önceden yapılmalıdır.