Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) denildiğinde akla genellikle mevzuatlar, cezalar ve iş kazaları geliyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde, bu sistemi ayakta tutan profesyonellerin —iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve diğer sağlık personellerinin— neler hissettiği, mesleklerinden ne kadar memnun oldukları çoğu zaman göz ardı ediliyor. Son dönemde yapılan kapsamlı akademik çalışmalar, İSG profesyonellerinin adeta bir "sorunlar sarmalı" içinde görev yaptığını kanıtlıyor.

İSG Uzmanlarının Ortak Kaderi: Sorumluluk Çok, Yetki Az

Bugüne kadar yapılan ulusal çalışmalar (Atalı vd., 2023; Ataş, 2022; Özenir, 2021), İSG profesyonellerinin benzer kronik sorunlarla boğuştuğunu gösteriyor. Araştırmaların ortak paydasına baktığımızda karşımıza çıkan manzara şu:

• Yasal ve Mali Riskler: İş kazalarında "tek sorumlu" tutulma korkusu, profesyonellerin üzerindeki en büyük stres kaynağı.

• İşveren ve OSGB Arasında Sıkışmışlık: Profesyonellerin mesleki bağımsızlıklarını korumaya çalışırken, işveren müdahalesi ve düşük ücret politikalarıyla karşı karşıya kalmaları motivasyonu ciddi oranda düşürüyor.

• Aşırı İş Yükü: Özellikle kısmi zamanlı çalışmalarda, hizmet sürelerinin yetersizliği uzmanların verimli çalışmasını engelliyor.

Akademik Verilerle Mesleki Memnuniyet Karnesi

Literatürdeki geçmiş çalışmalara (2012-2023 arası) baktığımızda, mesleki memnuniyetin genellikle Minnesota İş Doyum Ölçeği gibi standart araçlarla ölçüldüğünü görüyoruz. Ancak bu çalışmaların çoğu bölgesel ölçekte kalmış durumda. Örneğin; Toyoğlu ve Özer (2023) Konya-Karaman bölgesine odaklanırken, Aytaç vd. (2020) Bursa, Duman vd. (2019) ise İstanbul özelinde veriler sunuyor.

Bu bölgesel çalışmalar kıymetli olsa da, Türkiye’nin tamamını kapsayan homojen bir veri setine duyulan ihtiyaç her geçen gün artıyordu.

3.102 Katılımcı: İSG Literatüründe Yeni Bir Dönem

İşte tam bu noktada, literatürdeki boşlukları doldurmayı hedefleyen yeni ve devasa bir araştırma devreye giriyor. Bu yeni çalışmayı geçmişteki araştırmalardan ayıran dört temel sütun bulunuyor:

1. Geniş Örneklem Gücü: Geçmiş çalışmalar 50-800 kişi arasında değişen gruplarla yapılırken, bu yeni çalışma tam 3.102 İSG profesyoneline ulaşarak istatistiksel olarak çok daha güçlü ve geçerli sonuçlar sunuyor.

2. Bölgesel Değil, Ulusal: Araştırma sadece belirli illerle sınırlı kalmayıp, Türkiye genelini kapsayarak "ülke fotoğrafı" çekiyor.

3. Bütüncül Yaklaşım: Sadece iş güvenliği uzmanlarını değil; işyeri hekimleri ve diğer sağlık personellerini de kapsayarak İSG ekibinin tamamını mercek altına alıyor.

4. Yeni ve Yerli Ölçek: Standart ölçeklerin dışına çıkılarak, bu alana özgü geliştirilen yeni bir ölçekle İSG profesyonellerinin gerçek deneyimleri derinlemesine analiz ediliyor.

Sonuç: Daha Güvenli Bir Gelecek İçin Mutlu Profesyoneller

Araştırmalar gösteriyor ki; bir İSG profesyonelinin iş tatmini ne kadar yüksekse, iş yerindeki güvenlik kültürü de o kadar sağlam oluyor. Literatürdeki bu yeni ve kapsamlı çalışma, sadece akademik bir veri sunmakla kalmıyor; aynı zamanda karar vericilere, sendikalara ve işverenlere de önemli bir mesaj veriyor: "Güvenli iş yeri için, önce İSG profesyonelinin çalışma koşullarını ve memnuniyetini iyileştirin."