Kekliktepe, kapalı ofis sistemlerinde havalandırma, aydınlatma ve yapısal materyaller kaynaklı oluşan bu durumun, çalışanlarda kronik yorgunluktan solunum yolu rahatsızlıklarına kadar pek çok soruna yol açtığını vurguladı.

"Görünmez Bir Tehdit ile Karşı Karşıyayız"

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Ali Kekliktepe, günümüzde vaktin büyük bir kısmının geçirildiği ofislerin, yeterli hava sirkülasyonu sağlanmadığında veya yanlış malzeme seçimiyle "hasta" hale geldiğini belirtti. Kekliktepe, konu hakkındaki görüşlerini şu sözlerle ifade etti:

"Hasta Bina Sendromu, iş yerlerinde genellikle 'geçici bir rahatsızlık' gibi görülüp kulak ardı ediliyor. Ancak çalışanların sürekli baş ağrısı, göz yanması, odaklanma güçlüğü ve solunum yolu sorunları yaşaması tesadüf değil. Binaların tasarımı ve bakımı, iş güvenliğinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır."

Başlıca Belirtiler ve Nedenler

Kekliktepe, Hasta Bina Sendromu’na dair şu kritik noktalara dikkat çekti:

• Yetersiz Havalandırma: Merkezi sistemlerin filtrelerinin temizlenmemesi veya taze hava girişinin yetersiz kalması, içerideki kirli havanın sürekli devridaim etmesine neden oluyor.

• Kimyasal Faktörler: Ofis mobilyalarında, boyalarda ve temizlik malzemelerinde bulunan uçucu organik bileşiklerin (VOC) uzun süre solunması ciddi sağlık sorunlarını tetikliyor.

• İhmal Edilen Semptomlar: Çalışanların şikayetlerinin sadece 'stres' veya 'mevsimsel' olarak nitelendirilmesi, asıl sorunun (bina kaynaklı kirliliğin) tespitini geciktiriyor.

İşverenlere ve Yönetimlere Çağrı

İş güvenliği uzmanı Ali Kekliktepe, işverenlere ve bina yönetimlerine bir çağrıda bulunarak, çalışma ortamlarında iyileştirme yapılmasının bir lüks değil, yasal bir sorumluluk olduğunu belirtti. Kekliktepe, alınması gereken önlemleri şu şekilde özetledi:

1. Düzenli Hava Kalitesi Ölçümleri: Kapalı alanlardaki karbondioksit ve uçucu organik bileşik oranlarının periyodik olarak denetlenmesi.

2. HVAC Sistemlerinin Bakımı: Havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin profesyonel ekiplerce düzenli olarak temizlenmesi ve filtre değişimlerinin yapılması.

3. Doğal Aydınlatma ve Bitkilendirme: Çalışma alanlarının mümkün olduğunca doğal ışık alması ve hava kalitesini iyileştiren bitkilerle desteklenmesi.

Kekliktepe, çalışan sağlığına yapılan yatırımın, verimlilik artışı ve iş günü kayıplarının azalması olarak işverene geri döneceğini belirterek, "Sağlıklı bir bina, sağlıklı bir iş gücü demektir," diyerek sözlerini noktaladı.

Bu haber, iş güvenliği uzmanı Ali Kekliktepe'nin uyarıları doğrultusunda, çalışma ortamı sağlığı ve iş güvenliği bilincini artırmak amacıyla hazırlanmıştır.

Ali Kekliktepe: Merhaba. Evet, bu yönetmelikle birlikte aslında sektörde uzun süredir eleştirilen "sadece belgelendirmeye dayalı" yani kâğıt üstünde kalan formalite eğitimlerin önüne geçilmesi hedefleniyor. Bizim her zaman söylediğimiz bir şey var: Güvenlik belgelerle değil, sahada doğru davranışlarla üretilir. Bu yeni düzenleme, eğitimi bir ritüel olmaktan çıkarıp sahada hayat kurtaran gerçek bir uygulamaya dönüştürmek için çok önemli bir adım.

OSGBHaber: En dikkat çeken maddelerden biri "Uygulamalı İşe Başlama Eğitimi". Bu eğitim tam olarak ne getirecek ve ne kadar sürecek?

Ali Kekliktepe: Artık her çalışan, işe fiilen başlamadan önce en az 2 saat sürecek, tamamen yüz yüze ve uygulamalı bir işe başlama eğitimi almak zorunda. Çalışan; yapacağı işe, kullanacağı ekipmanlara ve o işyerine özgü risklere doğrudan sahada temas edecek. Ayrıca iş kazalarının en yoğun yaşandığı ilk aylardaki riskleri azaltmak adına, temel İSG eğitimlerinin de işe başlama tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde tamamlanması zorunlu kılındı.

OSGBHaber: Peki, eğitimlerin süreleri tehlike sınıflarına göre nasıl değişiyor? Bir de uzaktan eğitim (online) imkânı tamamen ortadan kalktı mı?

Ali Kekliktepe: Uzaktan eğitim imkânı tamamen kalkmadı ancak çok sıkı teknik kriterler getirildi; öyle eğitimi arka planda açık bırakıp sistemi ileri sarmak artık teknik olarak engelleniyor. Sürelere gelecek olursak; yönetmeliğe göre temel İSG eğitimlerinin en az yarısının, yani yüzde 50'sinin yüz yüze verilmesi zorunlu. Az tehlikeli sınıfta toplam 8 saatin en az 4 saati, tehlikeli sınıfta 12 saatin en az 6 saati, çok tehlikeli sınıfta ise 16 saatin en az 8 saati yüz yüze olmak zorunda. İşyerine özgü özel riskler, yüksekte çalışma veya acil durum tatbikatları gibi pratik gerektiren konular hiçbir şekilde uzaktan eğitimle verilemez, her halükarda tamamen yüz yüze işlenir.

OSGBHaber: Eğitimlerin sonunda bir de sınav şartı var. Bu sınavların formatı ve başarı barajı nedir? 4 yanlış 1 doğruyu götürüyor mu?

Ali Kekliktepe: Sınavlarda 4 yanlışın 1 doğruyu götürmesi gibi bir kural kesinlikle yok. Puanlama sadece doğru cevaplar üzerinden yapılıyor. Çalışanın başarılı sayılması için 100 üzerinden en az 60 puan alması gerekiyor. Yönetmelikte kesin bir soru sayısı yok ama biz sahada genellikle 20 soru soruyoruz. Soru başına 2 dakika süre verdiğimizde toplam 40 dakikalık bir sınav oluyor. Bu süre, çalışanların heyecanlanmadan, soruları sindirerek okumaları için en ideal ve adaletli süredir.

OSGBHaber: Çalışan ilk sınavda 60 puan barajını geçemezse ne oluyor? Bir hak daha tanınıyor mu?

Ali Kekliktepe: İlk sınavda başarısız olan çalışanlara eksiklerini kapatmaları için en fazla iki ek sınav hakkı daha tanınıyor. Eğer bu ek haklarda da 60 puan barajı geçilemezse, sistemin manipüle edilmesini önlemek adına o çalışanın aldığı eğitim tamamen geçersiz sayılıyor. Çalışan, o temel eğitimi tüm saatleriyle en baştan tekrar almak ve yeniden sınava girmek zorunda kalıyor.

OSGBHaber: Ali Bey, verdiğiniz bu değerli ve güncel bilgiler için çok teşekkür ederiz.

Ali Kekliktepe: Ben teşekkür ederim, tüm meslektaşlarıma ve sahada ter döken emekçilerimize kazasız, güvenli iş günleri dilerim.

Konuyla ilgili görüşlerine başvurduğumuz B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Ali Kekliktepe, özellikle az tehlikeli sınıfta yer alan işletmeler ve yeni nesil çalışma modelleri için hayati uyarılarda bulundu. Kekliktepe, işverenlerin İSG süreçlerini birer maliyet yükü olarak görmekten vazgeçmesi gerektiğini belirterek, doğru bir yönetim vizyonuyla hem bütçelerin korunabileceğini hem de sıfır kaza hedefine ulaşılabileceğini vurguladı.

"Gereksiz Masraflardan Kurtulmanın Yolu: İSG'de Yetki Kullanımı"

İş güvenliğinin sadece yasal bir zorunluluk ya da ceza almama formülü olarak görülmesinin büyük bir hata olduğunu ifade eden B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Ali Kekliktepe, özellikle küçük ve az tehlikeli sınıftaki işletmeler için rehber niteliğinde bir yol haritası çizdi.

Kekliktepe, işverenlerin finansal olarak rahatlaması ve aynı zamanda güvenli bir ortam sağlaması için şu stratejik adımları önerdi:

• İSG'de Doğru Yetki Yönetimi: İşverenlerin ve yöneticilerin İSG süreçlerindeki yetki ve sorumluluklarını doğru kullanması, işletmeleri gereksiz ve fahiş harcamalardan kurtarır.

• Kaynakların Doğru Noktaya Kanalize Edilmesi: Bürokratik masraflar yerine, doğrudan risk oluşturan unsurların kaynağında çözülmesine bütçe ayrılmalıdır.

• Kültürel Dönüşüm ve Farkındalık: İş güvenliği kuralları bir baskı unsuru olarak değil, bir çalışma kültürü ve çalışan bilinci olarak sahaya yansıtılmalıdır.

Ali Kekliktepe: "İş sağlığı ve güvenliği, bir işletmenin omuzundaki maddi bir yük değil; aksine üretkenliği, çalışan bağlılığını ve kurumsal prestiji koruyan en büyük kalkandır. Doğru yetki kullanımıyla, gereksiz masraflardan kurtularak tam güvenliği sağlamak mümkündür."

Küçük ve Az Tehlikeli İşletmeler İçin Güvenli Gelecek

Özellikle az tehlikeli sınıfta yer alan iş yerlerinde dinamiklerin doğru okunması gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, Ali Kekliktepe'nin vurguladığı "etkin yetki yönetimi" modelinin, olası iş kazalarını ve meslek hastalıklarını büyük oranda engellediğini belirtiyor.

Geleceğin iş dünyasında, iş güvenliğini bir maliyet kalemi olarak değil, bir yönetim vizyonu olarak gören ve bunu bir kurum kültürü haline getiren firmaların rekabette her zaman bir adım önde olacağı öngörülüyor.

Sanayi tesislerinde yaygın olarak kullanılan basınçlı kaplar, gerekli önlemler alınmadığında büyük felaketlere davetiye çıkarıyor. Güvenlik sistemlerinin çalışmaması sonucu artan aşırı basınç, yıkıcı tahribatlara yol açan patlamalara neden olabiliyor. Ayrıca, patlama veya sızıntılar sonucunda ortama yayılan akışkanlar boğulma ve zehirlenme riski taşırken, alevlenebilir maddeler ise büyük yangınlara sebebiyet veriyor. Tehlikeler bunlarla da sınırlı değil; yüksek sıcaklıktaki yüzeylere temas sonucu oluşan termal yanıklar ile izolesi yetersiz ekipmanlardan kaynaklanan gürültü ve titreşim de işçi sağlığını doğrudan tehdit eden unsurlar arasında yer alıyor.

Kazalar Neden Kaynaklanıyor?

Basınçlı kaplardan kaynaklanan iş kazalarının temelinde genellikle insan ve işletme hataları yatıyor. Kazaların başlıca sebepleri arasında ekipmanların tasarım standartlarına uygun imal edilmemesi, kullanım amacı dışında çalıştırılması ve yetkisiz kişilerce müdahale edilmesi bulunuyor. Korozyon, emniyet cihazlarının arızalanması veya hiç bulunmaması, ayrıca üretim sürecini aksatmamak adına standartlara uyulmadan, aceleyle yapılan hatalı bakımlar da felaketlerin önünü açan diğer kritik faktörler olarak öne çıkıyor.

Uzmanlar ve ilgili mevzuatlar, olası faciaların önüne geçmek için basınçlı kapların periyodik olarak kontrol edilmesini şart koşuyor. Ekipmanların emniyet ve mukavemet durumunu ölçmek amacıyla genellikle "zorlayıcı testler" olan hidrolik basınç deneyleri uygulanıyor. En yüksek çalışma basıncının 1,5 katı ile yapılan bu testlerde cihazların dayanıklılığı ölçülerek sızıntı veya deformasyon olup olmadığı tespit ediliyor. Zorlayıcı testlerin uygulanamadığı durumlarda ise parçaya zarar vermeden içyapıyı inceleme olanağı sunan "tahribatsız muayene" yöntemlerine başvuruluyor. Güvenli bir çalışma ortamı için emniyet supaplarının her vardiyada kontrol edilmesi ve yetkili personel tarafından tüm testlerin eksiksiz raporlanması büyük önem taşıyor.

Türkiye'nin iş kazaları konusundaki acı tablosu, endüstriyel tesislerdeki güvenlik önlemlerinin önemini bir kez daha gündeme getiriyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre, dünyada her yıl 120 milyon iş kazası meydana geliyor. Bu kazalarda ise her yıl 210 bin kişi hayatını kaybediyor. Ülkemiz maalesef iş kazaları konusunda dünyada üçüncü, Avrupa'da ise ilk sırada yer alıyor.

Sanayinin Gizli Bombası: Basınçlı Kaplar

İşyerlerinde çalışanların sağlığı ve güvenliği açısından tehlike yaratabilecek birçok durum bulunuyor. Sanayide en çok kullanılan ve en yüksek tehlikeyi arz eden ekipmanlardan birisi ise basınçlı kaplardır. İç basıncı 0,5 bardan büyük olan her kap ve ekipman "basınçlı kap" olarak tanımlanmaktadır. Uzmanlar, bu cihazların doğru kullanılmaması halinde bomba etkisi meydana getirerek etrafındaki çalışanlar ve çevre için büyük bir tehlike haline gelebileceği konusunda uyarıyor. Sanayide yaygın olarak kullanılan kazan, kompresör, hidrofor, kriyojenik tanklar ve otoklavlar gibi cihazlar bu sınıfa girmektedir.

Patlama Riski Neden Artıyor?

Konya Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nden Dr. Yusuf Yılmaz'ın çalışmalarına göre, basınçlı kapların tehlikeli bir durum oluşturmasının temel nedenleri ihmallerden kaynaklanıyor:

• Kullanılan cihazların kontrollerinin yaptırılmaması veya uygun şekilde yapılmaması.

• Tüketicilerin güvenli ürün yerine ucuz ürünü tercih etmeleri.

• Cihazların kullanma talimatlarına uygun çalıştırılmaması.

• Günlük bakımların göz ardı edilmesi.

• Cihazların, bu konuda eğitim almamış ehil olmayan kişilerce kullanılması.

• Üreticilerin büyük bir kısmının mevzuatlara uygun üretim yapma konusunda sorumlu davranmaması.

Basınçlı kaplar zamanla korozyona uğruyor; emniyet elemanlarında arıza, kaynak yerlerinde açılma ve çatlak gibi tehlikeli hatalar meydana geliyor. Bu hatalar gözle fark edilmeyebiliyor. Basınçlı kapların bu şekilde çalışmaya devam etmesi güvensiz bir çalışma ortamı oluştururken, kabın çalıştığı sürece patlama riski taşıdığı anlamına geliyor.

Güvenli Çalışma İçin Periyodik Kontrol Şart

Bu gizli tehlikelerin bertaraf edilmesi ancak periyodik kontroller ile mümkün. Yapılan kontrollerle basınçlı kaplarda oluşan gözle görülmeyen hatalar ortaya çıkıyor. Ayrıca gerçekleştirilen profesyonel testlerle basınçlı kapların kullanıma uygun olup olmadığı ve güvenli bir şekilde çalışabilirliği de tespit ediliyor. Sonuç olarak, kontrollerin eksiksiz yapıldığı işyerlerinde can kaybı riski en aza iniyor ve daha güvenli bir çalışma ortamı sağlanmış oluyor.

İşverenlerin Temel Yükümlülükleri

İş yerinde güvenliğin sağlanmasında en büyük sorumluluk işverene düşüyor. Yönetmeliğe göre işverenlerin dikkat etmesi gereken kritik noktalar şunlardır:

• İşveren, iş ekipmanını seçerken işyerindeki özel çalışma şartlarını ve sağlık yönünden tehlikeleri göz önünde bulundurmak zorundadır.

• Ekipmanın çalışanlar için tamamen tehlikesiz olması sağlanamıyorsa, riski en aza indirecek uygun önlemler derhal alınmalıdır.

• Çalışanlara, kullandıkları iş ekipmanına ve bu ekipmanın kullanımına ilişkin yeterli bilgi ve yazılı talimat verilmesi zorunludur.

• İş ekipmanını kullanmakla görevli olan çalışanların, oluşabilecek riskler ve bu risklerden kaçınma yollarını içeren yeterli bir eğitim almaları sağlanmalıdır.

Periyodik Kontroller ve Yetkili Kişiler Kimlerdir?

Zamanla yıpranan veya arızalanan ekipmanlar büyük riskler barındırır. Bu nedenle, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri yetkili kişilerce mutlaka yapılmalıdır.

• Yetkili Kişiler: Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler, ilgili branşlardan mühendis, tekniker ve yüksek teknikerlerdir.

• Kayıt Zorunluluğu: Bu kontrolleri yapacak yetkili kişilerin, bilgilerini Bakanlığa elektronik ortamda kayıt yaptırması gerekmektedir. Kayıt numarası almayanlar tarafından düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersiz sayılmaktadır.

• Raporlama: Yapılan muayeneler ve tüm bakım onarımlar kayıt altına alınmalı ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanmalıdır.

Yüksekte Çalışma ve Özel Risk Taşıyan Durumlar

Özellikle inşaat ve sanayi sektörlerinde yüksekte çalışma ve basınçlı ekipmanların kullanımı ekstra önlemler gerektirir.

• Yüksekte Çalışma: Yüksekte yapılan geçici işler güvenli bir platformda yapılamıyorsa, güvenli çalışma koşullarını sağlayacak en uygun iş ekipmanı seçilmeli ve toplu koruma önlemlerine her zaman kişisel koruma önlemlerinden daha fazla öncelik verilmelidir.

• İskeleler: Seçilen iskelenin taşıyıcı elemanlarının kayması önlenmeli ve kurulum/söküm işlemleri, ilgili mühendis veya teknikerlerin gözetimi altında yetkili çalışanlarca yapılmalıdır.

• Kendinden Hareketli Makineler: Üzerinde çalışan bulunan hareketli iş ekipmanları, normal çalışma koşullarında devrilme riskine karşı koruyucu bir yapı veya sistemle donatılmalıdır.

• Basınçlı Kaplar: Basınçlı kaplarda temel prensip olarak işletme basıncının 1,5 katı ile hidrostatik test yapılması esastır.

İş sağlığı ve güvenliği, bir prosedürden öte insan hayatını koruyan temel bir haktır. Tüm iş ekipmanlarının bakım ve kontrollerinin düzenli yapılması, olası faciaların önüne geçmek için atılacak en büyük adımdır.

Mekanik Tehlikelere Karşı Alınacak Stratejik Önlemler

• Makineler, tahmin edilen her türlü çalışma şartı altında (iklim şartları dâhil) devrilme, düşme veya beklenmeyen hareket riski oluşturmayacak şekilde son derece kararlı tasarlanmalıdır.

• Makine parçaları ve bağlantıları, belirtilen kullanım koşullarındaki zorlamalara tam dayanım göstermeli ve kırılma riski barındırmamalıdır.

• İş parçası, kesici takımlar veya atıklar gibi düşen ve fırlayan nesneleri engelleyecek kesin tedbirler alınmalıdır.

• Operatörlerin ulaşabileceği makine parçalarında, yaralanmalara davetiye çıkarabilecek keskin kenarlar, köşeler ve kaba yüzeyler kesinlikle bulunmamalıdır.

• Kombine makinelerde ve aletlerin dönme hızlarındaki değişiklik gerektiren durumlarda, her bir eleman diğerleri için tehlike yaratmadan ayrı ayrı güvenle kullanılabilmelidir.

• Hareketli parçalardan kaynaklanan kazaları önlemek için koruyucu tertibatlar mutlaka riskin tipine göre seçilmeli; hem hareket aktarma elemanları hem de doğrudan işleme giren parçalar güvence altına alınmalıdır.

Koruyucu ve Koruma Tertibatlarında Aranan Altın Standartlar

• Kullanılan tüm koruyucular sağlam yapıda olmalı, makineye ilave bir risk getirmemeli ve personelin kolayca devre dışı bırakamayacağı (by-pass edemeyeceği) nitelikte konumlandırılmalıdır.

• Koruma tertibatları, üretim işlemlerinin gözlenmesine engel teşkil etmemeli ve sadece tehlikeli alana erişimi kısıtlamalıdır.

• Sabit koruyucular ancak alet kullanılarak sökülebilecek bir sistemle sabitlenmeli; A ve B tipi hareketli koruyucular ise makine çalışırken kilitli kalacak veya açıldığında sistemi anında durduracak kumanda sistemleriyle donatılmalıdır.

• Ulaşmayı kısıtlayan ayarlanabilir koruyucular ise herhangi bir el aletine ihtiyaç duymadan pratik bir şekilde ayarlanabilmeli ve fırlama riskini minimuma indirmelidir.

Gizli Tehlikeler: Elektrik, Sıcaklık, Yangın ve Emisyonlar

• Makineler, elektrik çarpması veya statik elektrik birikmesi gibi tehlikelere karşı özel olarak korunmalı ve deşarj sistemleriyle donatılmalıdır.

• Pnomatik, hidrolik veya termal enerji gibi alternatif güç kaynaklarının kullanımında doğabilecek potansiyel riskler tasarım aşamasında engellenmeli ve parçaların hatalı takılma ihtimali ortadan kaldırılmalıdır.

• Aşırı sıcak veya dondurucu yüzeylere temas riski sıfırlanmalı; makinenin ürettiği gaz, toz, sıvı veya buhar kaynaklı yangın ve patlama tehlikeleri bertaraf edilmelidir.

• İşitme kayıplarını ve doku hasarlarını önlemek adına gürültü, titreşim ve radyasyon (lazer donanımları dâhil) emisyonları teknik gelişmeler ışığında kaynağında en aza indirilmelidir.

• Operatörün tehlikeli bir madde veya emisyon ile makine içinde mahsur kalmasını önleyecek tedbirler alınmalı, ayrıca çalışma platformlarında kayma, tökezleme veya düşme riskleri giderilmelidir.

Güvenli İşletme İçin Bakım, İşaretleme ve Talimatlar

• Makinenin ayar, yağlama ve bakım noktaları tehlike bölgesinin güvenli bir mesafesinde (dışında) yer almalı; tüm onarım işlemleri makine tam durur vaziyetteyken yapılabilmelidir.

• Makineler kendi enerji kaynaklarından tamamen ayrılabilecek kilitlenebilir şalter, fiş veya ayırıcı tertibatlarla donatılmalı ve operatörün fiziksel müdahalesine en az ihtiyaç duyacak şekilde tasarlanmalıdır.

• Makine içindeki parçaların temizliği, içine girilmeye gerek kalmadan dışarıdan yapılabilmelidir.

• Bilgilendirme ve ikaz tertibatları (sinyaller) tek anlamlı olmalı, bakiye riskler hakkında net ve anlaşılır uyarılar içermelidir.

• Ürün üzerinde CE işareti, imalatçı bilgileri, yapım yılı, varsa seri numarası ve ağırlık bilgisi gibi işaretlemeler görünür şekilde bulunmalıdır.

• Servise alınan her makine için Avrupa Birliği dillerinden birinde ve mutlaka makinenin kullanılacağı yerel dilde (Türkçe) hazırlanmış işletme talimatları sunulmalıdır.

• Bu talimatlar; kurulum, bakım, gürültü/titreşim değerleri, patlayıcı ortam riskleri ve montaj kuralları gibi tüm detayları meslekten olmayan kişilerin dahi kolayca anlayabileceği bir sadelikte içermelidir.

Güncel Mevzuat ve Zengin Kaynak Seti

İSG sınav mantığına tamamen uygun, güncel mevzuat doğrultusunda hazırlanan geniş yayın yelpazesi, adayların sınav sürecini en verimli şekilde yönetmesini sağlıyor. Başarıyı hedefleyen adaylar için hazırlanan kapsamlı kaynak seti şu içeriklerden oluşuyor:

• ABC Sınıfı İSG Sınavlarına Hazırlık Deneme Kitabı (35 Deneme)

• Tamamı Çözümlü 25 Deneme Sınavı

• 2025 Adet Karışık Sorudan Oluşan Soru Bankası (10 Özel Deneme)

• Tamamı Çözümlü Soru Bankası

• Konu Konu Mevzuat Soru Bankası

• Tamamı Tablolardan Oluşan Özet Konu Anlatım Kitabı

Sınava Kadar Kesintisiz Eğitim ve Kamp Desteği

İSG Sınav Okulu, sadece kitap desteğiyle kalmayıp adayları sınav gününe kadar her adımda destekliyor. Program kapsamında sunulan ücretsiz canlı konu anlatım dersleri ve soru çözüm kampları ile eksikler kapatılırken, sınava son 15 gün kala düzenlenen Hızlandırılmış Son Tekrar Kampı ile tüm bilgiler taze tutuluyor.

Ayrıca WhatsApp, Telegram ve Instagram gibi sosyal mecralar üzerinden yapılan düzenli soru paylaşımları, güncel mevzuat notları ve kritik hatırlatmalarla adayların motivasyonu her zaman en üst seviyede tutuluyor. Yoğun ilgi gören ve her dönem kısa sürede tükenen bu kaynaklarla doğru bir hazırlık süreci geçirmek ve geleceğinizi güvenceye almak için siz de İSG Sınav Okulu – Volkan Altunay ailesindeki yerinizi ayırtın.

İSG Sınav Okulu - Volkan Altunay Ücretsiz WhatsApp Eğitim Grubu için tıklayınız

Afet ve acil durumlar sonrasında yürütülen çalışmaların en kritik ayaklarından birini oluşturan psikososyal destek hizmetleri, toplumun derin yaralarını sarmaya devam ediyor. Uzmanlar, bu süreçte sunulan desteğin sadece anlık bir müdahale olmadığını, bireysel ve toplumsal iyileşmenin temel yapı taşını oluşturduğunu belirtiyor.

Psikososyal destek ekipleri, saha çalışmalarında öncelikli olarak empati, anlama ve duyarlılık yoluyla etkilenen vatandaşlara psikolojik ilk yardım ulaştırıyor. Yaşanılan travmanın etkilerini en aza indirmeyi amaçlayan uzmanlar, aynı zamanda sahada daha derin psikolojik sorunlar yaşayan ve psikiyatrik hizmetlere ihtiyacı bulunan bireyleri titizlikle belirleyerek ilgili kurumlara yönlendiriyor.

Sürecin sadece psikolojik müdahaleyle sınırlı kalmadığını vurgulayan yetkililer, kriz anlarında doğru bilgi akışının hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor. Bu kapsamda ekipler, bireylerin, toplumun ve kurumların ihtiyaç duyduğu doğru ve rahatlatıcı bilgileri yayarak bilgi kirliliğinin ve paniğin önüne geçiyor.

Hem psikolojik ilk yardımı hem de toplumsal bilgilendirmeyi içine alan bu kapsamlı psikososyal destek faaliyetleri, afetlerin izlerini silmede en büyük güvencelerden biri olmaya devam ediyor.

İş Ekipmanı Nedir ve Tehlike Bölgeleri Nerelerdir?

Çalışma hayatının vazgeçilmezi olan iş ekipmanları; işin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet ve tesisi ifade ediyor. Ancak bu ekipmanların çevresinde, kişilerin sağlık ve güvenlik yönünden riske maruz kalabileceği "tehlikeli bölgeler" bulunuyor. Tamamen veya kısmen bu bölgede bulunan maruz kişilerin ve iş ekipmanını kullanmakla görevli operatörlerin güvenliği, makinenin daha tasarım aşamasındayken düşünülmesi gereken en önemli unsurların başında geliyor.

CE İşareti: Güvenliğin Temel Göstergesi

Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) kapsamında hayati önem taşıyan CE Uygunluk İşareti, makinelerin çalışırken ve kullanılırken insanların, tüm canlıların ve çevrenin sağlık ve emniyetini tehdit etmeyeceğini belgeliyor. Ürünün güvenli olduğunu gösteren ve insan, can, mal, bitki ve hayvan varlığına zarar vermeyeceğini ispatlayan bu işaret; alçak gerilim cihazlarından oyuncaklara, asansörlerden basınçlı ekipmanlara ve makinelere kadar geniş bir yelpazede zorunlu tutuluyor.

Makinelerin Oluşturduğu Gizli ve Açık Tehlikeler

İş makineleri, doğru tasarlanmadığında veya yanlış kullanıldığında pek çok riski beraberinde getiriyor. Tehlikeler temel olarak iki ana grupta toplanıyor:

• Mekanik Tehlikeler: Bu grupta ezilme, kesme, bölme veya makaslama tehlikesi yer alıyor. Ayrıca takılma, sürtünme, yüksek basınçlı sıvıların kişilere fışkırması ile kapma veya yakalanma tehlikesi doğrudan fiziksel zararlara yol açabilen mekanik riskler arasındadır.

• Diğer Tehlikeler: Mekanik olmayan risklerin başında statik elektrik dahil olmak üzere elektrik tehlikesi geliyor. Düşük ve yüksek sıcaklıkların yarattığı termik tehlikeler, titreşim ve gürültünün meydana getirdiği tehlikeler ile radyasyonun (iyonlaştırıcı ışınlar, mikro dalga, lazer) sebep olduğu tehlikeler de bu kapsamdadır. Bunlara ek olarak basınç, zehir, yanıcı ve patlayıcı malzemelerin sebep olduğu tehlikeler ile ergonomik prensiplerin ihmali de iş sağlığını ciddi şekilde tehdit etmektedir.

Tasarım ve Kumanda Sistemlerinde Yasal Şartlar

Makinelerin güvenlik bütünlüğü prensiplerine göre tasarlanması yasal bir zorunluluktur. Bir makinenin ömrü boyunca, montaj ve sökülme aşamaları da dahil olmak üzere, tahmin edilebilir anormal durumlarda bile her türlü kaza riskini ortadan kaldıracak şekilde yapılması hedeflenmelidir. Tasarım aşamasında, operatörün maruz kalacağı yorgunluk ve psikolojik stresin ergonomik ilkelerle en alt seviyeye indirilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, makinelerin kumanda (kontrol) sistemlerinin güvenilirliği de kritik bir konudur. Yönetmeliklere göre kumanda tertibatları açıkça görülebilmeli, tanınabilmeli ve tereddüde mahal bırakmayacak şekilde konumlandırılmalıdır. Tehlike bölgesi dışına yerleştirilmesi gereken kumandaların (acil durum stop butonu gibi istisnalar hariç) ilave bir risk yaratmaması şarttır. Her makine, emniyetli bir şekilde durdurulabilmesi için bir durdurma tertibatı ile donatılmalı ve gerçek veya olası tehlikeli durumlardan kaçınmak maksadıyla mutlaka acil durum durdurma (acil stop) sistemine sahip olmalıdır. Güç beslemesinde yaşanacak dalgalanmalar veya kesilmeler, makinenin tehlikeli bir duruma geçmesine yol açmamalıdır.

Mekanik El Aletlerinde Altın Kurallar

Atölyelerde en çok kullanılan mekanik aletlerin başında gelen keskiler, raspalar ve manivelalar, hatalı kullanıldığında ciddi kazalara yol açabiliyor.

• Keskiler: Keski başında oluşacak çapaklar zımpara taşı veya eğe ile temizlenmeli. Küçük parçaların sıçrama ihtimaline karşı koruyucu gözlük kullanılmalı. Hem keski hem de çekiç sıkıca tutulmalı; keski başının ve çekiç yüzünün yağlı, kaygan olmamasına dikkat edilmelidir.

• Raspalar: Raspalar diğer aletlerden ayrı saklanmalı ve kesinlikle sapsız raspa kullanılmamalıdır. Vücuda doğru raspalama yapılmamalı, iş parçası elle tutulmak yerine mengeneye bağlanmalıdır. Ayrıca raspa manivela gibi kullanılmamalıdır.

• Manivelalar: Yapılacak işe uygun seçilmeli ve kullanılırken kayarak diğer şahıslara zarar verilmemelidir. Bu aletler sert çelikten yapılmamalı, destek olarak tahta, plastik veya yumuşak malzeme kullanılmalıdır.

• Penseler ve Kıskaçlar: Penseler, tel makasları ve kıskaçlar ile keskin tel veya yay gibi malzeme kesilirken, telin uçlarından biri uygun şekilde sabit hale getirilmelidir.

Elektrikli Aletler ve Havya Kullanımı

Elektrik enerjisiyle çalışan el aletlerinde yalıtım ve ortam güvenliği ön plana çıkıyor.

• Havyalar: Havyalar kullanılmıyorken mutlaka prizden çekilmeli ve ortamda uygun havalandırma yapılmalıdır. İş parçası pense veya kelepçe ile tutulmalı, bu işte çalışanların kanda kurşun tahlili yapılmalıdır.

• Seyyar Aydınlatma ve Aletler: Seyyar elektrik lambaları uygun evsafta olmalı, düşük gerilimle çalışmalıdır. Seyyar elektrikli el aletleri ise mutlaka çift izolasyonlu olmalıdır.

Ağır Yükleri Kaldırırken Güvenlik: Krikolar ve Ceraskallar

İnsan gücünün yetmediği durumlarda devreye giren kaldırma ekipmanları, katı kurallarla kullanılmak zorundadır.

• Kriko Kullanımı: Kriko, elle kaldırılması imkânsız büyük eşyaları fazla güç sarfetmeden kolaylıkla yükseğe kaldırmayı sağlayan bir araçtır. Vidalı, oto ve hidrolik krikolar gibi çeşitleri olup, vidalı krikolar bir tona yakın yükleri kaldırabilir.

  • Krikoyu kurmadan önce zeminin sağlam ve düz bir zemin olup olmadığı kontrol edilmelidir.

  • Kriko ile parça merkezlenmeli, krikonun kafasının temas edeceği kaldırma yüzeyi düzgün olmalıdır.

  • Kaldırma yükü dengeli dağılmalı; alet düzenli olarak kontrol edilmeli ve yağlanmalıdır.

  • Üretici firmanın tavsiye ettiği kapasite aşılmamalı, tüm krikolarda bulunan bitiş işareti geçilmemelidir.

  • Krikonun tahrik kolu, çalışanların teması ile harekete geçmeyecek şekilde en alt konumda bırakılmalıdır.

• Ceraskallar: Zincir baklaları tam olarak birbirine oturmuş olmalı; zincirin asma noktası ile kaldırılacak parçanın bağlandığı noktalar açısız ve düşey düzlemde olmalıdır. Zincir kaldırılacak parçadan kaymayacak ve sağlam bir şekilde bağlanmalı, ceraskalda ip değil zincir kullanılmalıdır.

İşleme Ekipmanlarında Hassas Önlemler

• Zımpara Tezgahları: Seyyar zımpara makinesi ile çalışmada elektrik kablolarının sağlamlığı kontrol edilmelidir. Zımpara makinesinin koruyucusu, koruyucu muhafazası ve camının takılı olması sağlanmalıdır. Kullanma ömrü tamamlanan taşlar derhal değiştirilmeli, makine her iki elle birlikte kavranarak kullanılmalıdır. İşlem sırasında kıvılcımların yere doğru yönlenmesine dikkat edilmelidir.

• Matkaplar: Matkap ile delinecek yer merkezlenmiş olmalıdır. Matkap ucunun çıkarmış olduğu spiral talaşlar elle değil; bir tahta parçası veya tel fırça ile uzaklaştırılmalıdır. En önemli kurallardan biri ise, elle tutulan parçaların kesinlikle delinmeye çalışılmamasıdır.

İş güvenliği, sadece ağır sanayi makineleri için değil, günlük hayatta kullanılan basit el aletleri için de hayati öneme sahiptir. Konya Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nde gerçekleştirilen "Mekanik İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği" konulu sunumda, el aletlerinin yanlış kullanımının hafif yaralanmalardan uzuv kayıplarına ve hatta ölümlere kadar varan ciddi kazalara yol açabileceği vurgulandı.

El Aletlerinde Kazaların Temel Nedenleri

Dr. Yusuf Yılmaz, el aletlerinden kaynaklanan kazaların başlıca sebeplerini şu şekilde sıraladı:

• El aletlerinin bakımsız veya arızalı olması.

• Aletlerin amaçları dışında kullanılması.

• Yanlış kullanım yöntemlerinin tercih edilmesi.

• Uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanılmaması.

Güvenli Çalışma İçin Hayati Tedbirler

Güvenli bir çalışma ortamı sağlamak için el aletlerinin seçimi ve bakımında şu kurallara dikkat edilmelidir:

• İşe Uygunluk: Kullanılacak el aleti mutlaka yapılan işe uygun olmalı ve amacına göre kullanılmalıdır.

• Düzenli Bakım: Arızalı veya teknik ömrünü tamamlamış aletler derhal kullanım dışı bırakılmalı, onarılmalı veya değiştirilmelidir.

• Sap Kontrolü: Çekiç ve benzeri aletlerin ahşap sapları budaksız, elyaflı ağaçtan, kıymıksız ve gevşek olmayacak şekilde üretilmiş olmalıdır.

• Kişisel Koruyucu Donanım: Çalışılan işin türüne göre (kesme, delme, taşlama vb.) uygun gözlük, maske veya eldiven gibi KKD kullanımı zorunludur.

Dr. Yılmaz, özellikle elektrikli ve pnömatik (havalı) el aletlerinde kablo yalıtımı, topraklama bağlantıları ve basınçlı hava hortumlarının kontrolünün kazaları önlemede kritik rol oynadığını hatırlatarak, tüm kullanıcıları dikkatli olmaya davet etti.

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatının en temel yapı taşlarından biri olan işyeri tehlike sınıflarında kritik bir revizyona gidildi. 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yeni tebliğle birlikte, işyerlerinin faaliyet alanlarını belirleyen Ek-1 İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi köklü bir şekilde değiştirildi.

Yapılan bu düzenlemeyle, uluslararası standartlara uyum sağlama amacıyla NACE Rev.2.1 Ver.3 (Altılı Kod) sistemine geçiş yapıldı. Yeni liste; tarımdan sanayiye, hizmet sektöründen teknolojiye kadar tüm iş kollarını kapsayan 3.200'den fazla satırlık devasa bir veri setini içeriyor.

NACE Rev.2.1 Ver.3 İle Neler Değişti?

Yeni tebliğle birlikte, işyerlerinin ekonomik faaliyet kolları çok daha detaylı ve güncel tanımlarla altılı kod sistemine döküldü. İşletmelerin risk durumları ise yine geleneksel olarak üç ana kategoride sınıflandırılmaya devam ediyor:

• Az Tehlikeli: Genellikle büro faaliyetleri, perakende ticaret ve bazı hizmet sektörleri bu sınıfta yer alıyor.

• Tehlikeli: Tarımsal üretimler, imalat sanayisinin belirli kolları ve gıda üretimi gibi alanlar bu grupta ağırlık gösteriyor.

• Çok Tehlikeli: Ağır sanayi, madencilik, inşaat ve yüksek risk barındıran kimyasal üretim süreçleri bu sınıfta kodlanmış durumda.

Önemli Sektörlerden Çarpıcı Örnekler

Yeni yayımlanan listede göze çarpan bazı kritik faaliyet kolları ve tehlike sınıfları şu şekildedir:

• Tarım ve Hayvancılık: "Baklagiller, tahıl ve çeltik yetiştiriciliği" gibi temel tarımsal faaliyetler ile "Şeker pancarı yetiştiriciliği" Tehlikeli sınıf kapsamında listelenmiştir.

• Hanehalkı Faaliyetleri: Ev içi üretim ve kendi kullanımına yönelik ayrım yapılmamış hizmet kolları Az Tehlikeli olarak tanımlanmıştır.

• Uluslararası Örgütler: Temsilcilik ve elçilik faaliyetleri de yine risk oranı en düşük olan Az Tehlikeli sınıfında yer bulmuştur.

İşletmeler ve İSG Uzmanları Ne Yapmalı?

Bu değişiklik, yalnızca teknik bir kod güncellemesinden ibaret değil. İşyerlerinin tehlike sınıfının değişmesi; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalıştırma sürelerini, risk değerlendirme periyotlarını, acil durum planlarını ve çalışanların alması gereken İSG eğitim sürelerini doğrudan etkiliyor.

1. Kodunuzu Kontrol Edin: Tüm işverenlerin ve mali müşavirlerin, işletmelerinin mevcut NACE kodlarını yeni NACE Rev.2.1 Ver.3 listesiyle karşılaştırması ve bir değişiklik olup olmadığını tespit etmesi gerekiyor.

2. İSG Süreçlerini Güncelleyin: Eğer yapılan güncelleme ile işyerinizin tehlike sınıfı yükseldiyse (örneğin Az Tehlikeli'den Tehlikeli'ye geçiş), İSG profesyonellerinin çalışma süreleri ve yasal yükümlülükler ivedilikle yeni sınıfa göre revize edilmelidir.

İşte Türkiye Cumhuriyeti'nin temelini oluşturan ve anayasal düzenin çekirdeğini belirleyen o kritik ilk 5 madde ve detayları:

1. Devletin Şekli ve Cumhuriyet Rejimi

Anayasanın 1. maddesi son derece açık ve nettir: "Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir." Bu madde, ülkenin yönetim şeklinin saltanat veya monarşi değil, halk egemenliğine dayanan bir cumhuriyet olduğunu ilan eder.

2. Cumhuriyetin Nitelikleri ve Hukuk Devleti Vurgusu

Madde 2'de Türkiye Cumhuriyeti’nin karakterini belirleyen temel nitelikler sıralanmıştır. Buna göre Türkiye Cumhuriyeti;

• Toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde hareket eder.

• İnsan haklarına saygılıdır ve Atatürk milliyetçiliğine bağlıdır.

• Demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

3. Devletin Bütünlüğü, Resmî Dili, Bayrağı ve Başkenti

Devletin bölünmez bütünlüğünü koruma altına alan 3. maddeye göre:

• Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.

• Resmî dili Türkçedir.

• Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.

• Millî marşı "İstiklal Marşı", başkenti ise Ankara'dır.

???? KRİTİK VURGU: Değiştirilemeyecek Hükümler (Madde 4)

Anayasanın en önemli sigortalarından biri 4. maddedir. Bu hükme göre; 1. maddedeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü ile 2. ve 3. maddelerdeki nitelikler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez! Bu madde, devletin temel yapısının kalıcılığını anayasal güvence altına almaktadır.

5. Devletin Temel Amaç ve Görevleri Nelerdir?

Madde 5, devletin hem millete karşı sorumluluklarını hem de varoluş amacını tanımlar. Devletin temel görevleri şunlardır:

• Türk milletinin bağımsızlığını, bütünlüğünü ve ülkenin bölünmezliğini korumak.

• Cumhuriyeti ve demokrasiyi muhafaza etmek.

• Kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak.

• Kişinin temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak.

• İnsanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamak.

Özellikle mevzuat ve hukuk derslerinde sıkça soru olarak karşımıza çıkan bu maddeler, Türkiye'nin modern, demokratik ve sosyal bir hukuk devleti olma kimliğinin en büyük teminatıdır.

Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuki yapısını, vatandaşlık haklarını ve devlet organlarının işleyişini belirleyen 2709 Kanun Numaralı 1982 Anayasası, kabul edildiği günden bu yana ülkemizin en üst normu olma özelliğini korumaktadır. Kurucu Meclis tarafından hazırlanarak 7 Kasım 1982'de halkoylamasına sunulan ve %91,37 gibi büyük bir kabul oranıyla yürürlüğe giren bu temel metin , devletin yönetim şeklinden bireysel özgürlüklere kadar geniş bir yelpazeyi güvence altına alır.

İşte devletin temel niteliklerini belirleyen ve asla değiştirilemeyecek olan ilk maddeler ile anayasal yapının detayları:

Açılış İlkeleri: Başlangıç Metni Ne İfade Ediyor?

Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içeren "Başlangıç" bölümü, anayasa metnine dahil kabul edilmektedir. Bu kısımda; Türk vatanı ve milletinin bölünmez bütünlüğü , Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılapları vurgulanmaktadır. Ayrıca millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve kuvvetler ayrımı ilkesinin devlet organları arasında bir üstünlük sıralaması değil, medeni bir işbölümü olduğu açıkça aktarılmıştır. Laiklik ilkesi gereğince kutsal din duygularının, devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı altı çizilen en önemli hususlardandır.

Kırmızı Çizgi: Değiştirilmesi Teklif Bile Edilemez Maddeler!

1982 Anayasası'nın 4. maddesi, ilk üç maddenin koruyucu kalkanıdır. Bu maddeye göre ilk üç hüküm değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

• Madde 1 - Devletin Şekli: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

• Madde 2 - Cumhuriyetin Nitelikleri: Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

• Madde 3 - Devletin Bütünlüğü, Resmi Dili, Bayrağı, Milli Marşı ve Başkenti: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı "İstiklal Marşı"dır. Başkenti Ankara'dır.

Egemenlik Kimindir? Güçler Ayrılığı İlkesi

Anayasa, devletin temel gücünü tamamen millete teslim etmiştir:

• Egemenlik: Kayıtsız şartsız Milletindir. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

• Yasama Yetkisi: Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.

• Yürütme Yetkisi: Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak yerine getirilir.

• Yargı Yetkisi: Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

Temel Haklar ve Kanun Önünde Eşitlik

Anayasanın 10. maddesi, herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu hükme bağlar. Kadınlar ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu ve devletin bu eşitliği yaşama geçirmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Ayrıca çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak pozitif ayrımcılık tedbirlerinin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı eklenmiştir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

İşte işverenlerin ve çalışanların bilmesi gereken tüm detaylar ve öne çıkan yasal zorunluluklar:

Çalıştırma Koşulları ve Günlük Süre Sınırı

• Teknik Zorunluluk Şartı: Hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinin, asıl işe ilişkin günlük çalışma sürelerinden önce veya sonra yaptırılabilmesi için teknik bir zorunluluk bulunmalı ya da bu işlerin asıl iş esnasında yapılması sağlık ve güvenlik yönünden sakıncalı olmalıdır.

• Günde En Fazla 2 Saat Ek Çalışma: İşçiler, asıl iş için belirlenmiş günlük çalışma sürelerine ek olarak bu işlerde günde en çok iki saat daha çalıştırılabilir.

• 11 Saat Sınırı: Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri de dahil olmak üzere bir işçinin günlük toplam çalışma süresi 11 saati asla aşamaz.

• Yıllık Fazla Çalışma Sınırı: Normal çalışma süresi dışında yapılan bu işler ile fazla çalışma sürelerinin toplamı yılda 270 saati geçemez.

Çalıştırılabilecek Maksimum İşçi Sayıları

Yönetmeliğe göre işyerinde bu işlerde görevlendirilecek işçi sayısı, toplam çalışan sayısına göre sınırlandırılmıştır. Buna göre:

• 1-15 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 3 işçi,

• 16-30 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 4 işçi,

• 31-60 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 6 işçi,

• 61-80 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 8 işçi,

• 81-100 çalışanı olan işyerlerinde en fazla 10 işçi çalıştırılabilir.

• 100'den fazla çalışanı olan işyerlerinde ise bu işleri yapacak kişi sayısı, toplam çalışan sayısının yüzde onunu (%10) geçemez.

Yarım Saatlik Dinlenme Zorunluluğu

İşyerinde yürütülen asıl işin bitmesinden sonra hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerine başlayacak olan işçilerin, teknik bir sakınca doğmadığı sürece bu işe başlamadan önce en az yarım saat (30 dakika) dinlenmesi zorunludur. Bu dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmamaktadır.

Maaşlara %50 Zamlı Ödeme

Yönetmeliğin en dikkat çekici maddelerinden biri de ücretlendirme eğitimidir. İşyerinde hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerini de üstlenen asıl işçilere, bu işlerde geçirdikleri sürenin her bir saati için ödenecek ücret; asıl işlerine ait normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli (%50) yükseltilmesi (zamlı) suretiyle ödenir.

Ekip Başı, Nöbetleşe Çalışma ve Yasaklar

• Deneyimli Ekip Başı: İşlerin yürütülmesi sırasında işveren tarafından çalışanlar arasından deneyimli bir işçinin ekip başı olarak görevlendirilmesi esastır.

• Nöbetleşe Çalışma: Bu işlerin işçilere nöbetleşe yaptırılması esastır. Ancak işin özel uzmanlık gerektirmesi ve yeterli sayıda yetişmiş işçi bulunmaması durumunda hep aynı kişilere yaptırılabilir.

• Çalıştırma Yasağı: Bu işler için ayrılmış olan işçilerin, bu işlere ayrılan saatlerde başka herhangi bir işte çalıştırılmaları kesinlikle yasaktır.

• Çocuk ve Kadın İşçiler: Bu çalışmaların gece dönemine rastlaması durumunda çocuk ve kadın işçilerin çalıştırılması İş Kanunu'nun ilgili (71. ve 73. madde) koruyucu hükümlerine tabidir. Sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.

Türkiye’de işçi ve işveren ilişkilerinin yasal çerçevesini çizen 4857 Sayılı İş Kanunu, çalışma ortamındaki hak ve sorumlulukları en ince ayrıntısına kadar düzenlemektedir. Faaliyet konusuna bakılmaksızın (belirli istisnalar hariç) tüm işyerlerini, işveren vekillerini ve çalışanları kapsayan bu kanun, iş dünyasında şeffaf ve adil bir düzen kurulmasını amaçlamaktadır.

İşte milyonlarca çalışanı ve işvereni doğrudan ilgilendiren, kanunun öne çıkan en kritik başlıkları ve detayları:

1. Kırmızı Çizgi: Eşit Davranma İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

Kanunun en önemli maddelerinden biri Eşit Davranma İlkesi’dir. İş ilişkisinde; dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı hiçbir ayrım yapılamaz.

• Eşit Ücret Güvencesi: Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle asla daha düşük bir ücret kararlaştırılamaz.

• Tazminat Hakkı: İşverenin eşit davranma ilkesine aykırı hareket etmesi durumunda işçi, dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ve yoksun bırakıldığı diğer hakları talep etme hakkına sahiptir.

2. Esnek Çalışma Modelleri: Uzaktan ve Çağrı Üzerine Çalışma

Gelişen teknoloji ve değişen iş dünyası trendleri doğrultusunda mevzuata eklenen modern çalışma modelleri, yasal güvenceye kavuşturulmuştur:

• Uzaktan Çalışma (Home-Office): İşçinin iş görme edimini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesidir. Uzaktan çalışanlar, sırf bu çalışma modelinden ötürü emsal işçilere göre farklı bir muameleye tabi tutulamaz. İşveren, bu çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermekle ve gerekli ekipman güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

• Çağrı Üzerine Çalışma: Taraflar aksini belirtmediği sürece haftalık çalışma süresi 20 saat kabul edilir. İşveren, çalışandan iş talep edecekse bunu en az 4 gün önce bildirmek zorundadır. Her çağrıda işçi günde en az 4 saat üst üste çalıştırılmalıdır.

3. İş Sözleşmesi Türleri ve Deneme Süresi

İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli; tam zamanlı veya kısmi zamanlı olarak yapılabilmektedir.

• Yazılı Sözleşme Zorunluluğu: Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı olarak yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme olmayan durumlarda işveren, işçiye genel/özel çalışma koşullarını ve haklarını gösteren yazılı bir belgeyi en geç iki ay içinde teslim etmelidir.

• Deneme Süresi Sınırı: İş sözleşmelerine konulan deneme süresi en çok iki ay olabilir. Bu süre toplu iş sözleşmeleriyle en fazla dört aya kadar uzatılabilmektedir. Deneme süresi içinde taraflar, bildirim süresine gerek duyulmaksızın ve tazminatsız olarak sözleşmeyi feshedebilir.

4. İşten Çıkarma ve Süreli Fesih Kuralları

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce, çalışanın iş kıdemine göre diğer tarafa bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur. Kanunda belirlenen asgari ihbar süreleri şu şekildedir:

• 6 aydan az çalışanlar için: 2 hafta

• 6 aydan 1,5 yıla kadar çalışanlar için: 4 hafta

• 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışanlar için: 6 hafta

• 3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta

Bu bildirim şartına uymayan taraf (işçi veya işveren), karşı tarafa ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca işveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi derhal feshetme hakkına sahiptir.

5. Asıl İşveren - Alt İşveren (Taşeron) İlişkisi

Bir işyerinde uzmanlık gerektiren işlerin alt işverene (taşerona) verilmesi durumunda, asıl işveren doğacak tüm yasal yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. İşçilerin haklarını kısıtlamak amacıyla yapılan muvazaalı (hülleli) taşeronluk işlemleri tespit edildiğinde, alt işverenin çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin öz işçisi sayılmaktadır.

Yeni düzenleme, özellikle maden, kimya, metalürji ve su altı gibi yüksek risk barındıran sektörlerdeki çalışma dinamiklerini kökten değiştiriyor.

Günde En Fazla 7,5 Saat Çalışılabilecek Riskli Sektörler

Yönetmeliğin 4. maddesi kapsamında, çalışanların sağlık kuralları gözetilerek günde en fazla 7,5 saat istihdam edilebileceği başlıca iş kolları şu şekilde sıralandı:

• Maden ve Metal Sanayii: Kurşun, arsenik, cıva, çinko, bakır ve alüminyum izabe ve üretim işleri.

• Demir ve Çelik Sektörü: Yüksek sıcaklıkta sıvı haldeki demir-çeliğin taşınması, eritilmesi ve preslenmesi süreçleri.

• Cam ve Çimento Fabrikaları: Toz tahliyesi ve havalandırma sisteminin yetersiz olduğu cam üfleme, kırma, eleme ve eritme işleri.

• Enerji ve Kimya Üretimi: Kok fabrikaları ve termik santrallerin kazan dairelerindeki elle yapılan ateşçilik ve kül taşıma işleri ile asit sanayii faaliyetleri.

• Yeraltı ve Akustik Riskler: Kanalizasyon, tünel yapımı gibi yeraltı işleri ile gürültü seviyesi 85 dB(A) sınırını aşan yüksek gürültülü çalışma ortamları.

Bazı İşlerde Mesai Süresi 4 Saate Kadar Düşüyor!

Yönetmelik, bazı iş kollarının oluşturduğu hayati riskler nedeniyle günlük mesai süresini 7,5 saatin de altına indirdi. En dikkat çeken sınırlandırmalar şunlar oldu:

• Su Altı ve Dalgıçlık İşleri: Basınç oranına göre çalışma süreleri 4, 5, 6 veya 7 saat olarak sınırlandırıldı. Dalgıçlar için ise bu süre 18 metreye kadar derinliklerde 3 saat, 40 metreye kadar olan derinliklerde ise sadece yarım saat (30 dakika) olarak belirlendi.

• Kurşun Odaları: Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işlerinde mesai süresi günlük en fazla 4 saat ile sınırlandırıldı.

• Cıva ve Karbon Kimyasalları: Cıva izabe fırınları ile karbon sülfür maddesine maruz kalınan işlerde günlük mesai 6 saati geçemeyecek.

Kritik Kırmızı Çizgi: İkinci İş ve Fazla Çalışma Tamamen Yasak!

Yönetmelikle birlikte işverenler ve çalışanlar için en sert yaptırımlar mesai sonrası kurallara getirildi. Alınan kararlara göre:

1. Fazla Çalışma Yasağı: Bu yönetmelik kapsamındaki hiçbir tehlikeli iş kolunda kesinlikle fazla mesai (mesai uzatımı) yapılamayacak.

2. Başka İşte Çalışma Yasağı: Belirlenen günlük azami çalışma süresini dolduran bir işçi, ek gelir elde etmek amacıyla dahi olsa başka hiçbir işte çalıştırılamayacak.

İşverenler İçin Bildirim Zorunluluğu Başladı

Yönetmelikte belirtilen ağır işleri sürekli olarak yürüten işverenlerin, işe başlamadan önce işyerinin türünü, niteliğini ve çalışanların cinsiyet dağılımına göre sayılarını Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmesi zorunlu kılındı. Kurallara uyulmaması durumunda işverenlere ciddi idari yaptırımlar uygulanacağı bildirildi.

İşte ülke genelinde güvenlik kültürünü yaygınlaştırmayı hedefleyen o yönetmeliğin detaylı özeti:

Konseyin Kuruluş Amacı: "Güvenlik Kültürü" Yaygınlaştırılacak

Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, ülke genelinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili politika ve stratejilerin belirlenmesi için tavsiyelerde bulunmak amacıyla kurulmuştur. Konsey çalışmalarını yürütürken ulusal/uluslararası gelişmeleri ve ülke koşullarını göz önünde bulundurur. Temel esas ise çalışma hayatındaki mevcut şartların iyileştirilmesi, güvenlik kültürünün ülke genelinde yaygınlaştırılması ve politikalar oluşturulurken tüm tarafların görüşlerinin alınmasıdır.

Konsey Kimlerden Oluşuyor? (Konseyin Yapısı)

Konsey, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarının başkanlığında toplanır ve oldukça geniş bir paydaş ağına sahiptir. Konseyin üyeleri şu şekildedir:

• Bakanlık Temsilcileri: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü, Çalışma Genel Müdürü, İş Teftiş Kurulu Başkanı ve SGK'dan bir genel müdür.

• Diğer Bakanlıklar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji; Çevre ve Şehircilik; Enerji ve Tabii Kaynaklar; Gıda, Tarım ve Hayvancılık; Kalkınma; Millî Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarından ilgili birer genel müdür.

• Kurum Temsilcileri: YÖK'ten bir yürütme kurulu üyesi, Devlet Personel Başkanlığı'ndan bir başkan yardımcısı.

• Sivil Toplum ve Sendikalar: En fazla üyeye sahip ilk üç işveren, işçi ve kamu görevlileri sendikaları üst kuruluşlarından, TOBB, TESK, TTB, TMMOB ve TZOB’dan konuyla ilgili birer yönetim kurulu üyesi.

• Özel Davetliler: İhtiyaç halinde en fazla iki kurul veya kuruluş temsilcisi 2 yıl süreyle seçilebilir. Bu temsilciler üst üste iki olağan toplantıya katılmazsa üyelikleri sona erer.

Konseyin Öne Çıkan Temel Görevleri

Konsey, Türkiye’nin iş sağlığı ve güvenliği haritasını çıkarmakla görevlidir. Öne çıkan görevlerden bazıları şunlardır:

• Ulusal politika belgesi, hedefler ve eylem planı için öneriler geliştirmek.

• Çalışan ve işverenlerin eğitimi ile iş sağlığı ve güvenliği kültürünün oluşturulması için görüş bildirmek.

• Ülke çapında seminer ve konferans gibi faaliyetleri yıllık olarak planlamak.

• Bakanlık ve kurumlar arası koordinasyonu, bilgi paylaşımını ve işbirliğini artırmak.

• Her yıl Mart ayı sonuna kadar bir önceki yıla ait kurum faaliyet raporunu konsey sekretaryasına iletmek.

Çalışma Usul ve Esasları: Yılda İki Kez Olağan Toplantı

Konsey, yılda iki defa olağan olarak Haziran ve Aralık aylarında toplanır. Başkanın veya üyelerin üçte birinin teklifiyle olağanüstü toplantı da gerçekleştirilebilir.

• Davet Süresi: Olağan ve olağanüstü toplantı davetleri, gününden en az bir ay önce gündem taslağı ile üyelere gönderilir.

• Toplantı ve Karar Yeter Sayısı: Toplantı yetersayısı temsilcilerin salt çoğunluğudur. Kararlar da yine toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır.

• Oy Hakkı: Konsey üyeleri dışındaki temsilcilerin oy hakkı yoktur. Oyların eşitliği halinde başkanın oyu yönünde karar verilir ve çekimser oy kullanılamaz.

• Sekretarya Görevi: Konseyin tüm sekretarya hizmetleri İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Çalışma Grupları ve Finansal Destek

Konsey, gerekli görmesi durumunda belirli konulara odaklanmak üzere çalışma grupları kurabilir. Bu gruplarda üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, özel sektör ve kamu kurumlarından uzmanlar yer alabilir.

Konseyin tüm bu faaliyet ve çalışmaları, İşçi Ücretlerinden Ceza Olarak Kesilen Paraları Kullanmaya Yetkili Kurulun Teşekkülü ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde kabul edilen projelerle desteklenir.

Yönetmelik hükümleri, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı tarafından yürütülmektedir.

İş Hangi Durumlarda Durdurulur?

Yönetmeliğe göre, bir işyerinin bir bölümünde veya tamamında işin durdurulabilmesi için belirli şartların oluşması gerekiyor:

• Hayati Tehlike Tespiti: İşyeri bina ve eklentilerinde, çalışma yöntemlerinde veya kullanılan iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati bir tehlike tespit edilmesi durumunda bu tehlike giderilinceye kadar iş durdurulur.

• Risk Değerlendirmesi Eksikliği: Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal, yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların yaşanabileceği işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa iş doğrudan durdurulma sebebi sayılır.

• Üretim Zorlaması: Özellikle ihale ile alınan çok tehlikeli işlerde; teknolojik gelişmeler veya iş gücü kapasitesi artırılmadan, imalat planlarına aykırı şekilde yapılan ve hayati tehlike doğuran üretim zorlamaları da durdurma gerekçesidir.

Karar Mekanizması Nasıl İşliyor? 24 Saat İçinde Mühürleme!

İşyerinde tehlikeyi tespit eden iş müfettişi durumu belirten bir rapor düzenler ve Kurul Başkanlığına gönderir. İşin durdurulması kararını vermeye yetkili olan merci, Kurul Başkanlığı tarafından görevlendirilen üç müfettişten oluşan heyettir.

Heyet, müfettişin tespitinden itibaren iki gün içinde kararını oy çokluğuyla verir. Alınan durdurma kararı ilgili valiliğe ve il müdürlüğüne gönderilir. Mülki idare amiri (vali veya kaymakam), kolluk kuvvetleri marifetiyle 24 saat içinde işyerini mühürleyerek işi durdurur.

Sürekli Çalışması Gereken İşyerleri İçin İstisna: Niteliği gereği sürekli çalışmasında teknik zorunluluk bulunan ve faaliyetin durması işyeri güvenliğini tehlikeye atacak yerlerde, üretim veya satış yapılmaması kaydıyla, sadece müfettişin izin verdiği emniyet çalışmalarına mühürleme yapılmaksızın tutanakla izin verilebilir.

Acil Hallerde "Beklemeye Vakit Yok" Prosedürü

Eğer işyerindeki tehlike heyet kararının beklenemeyecek kadar acil bir nitelik taşıyorsa, müfettiş durumu derhal Kurul Başkanlığına bildirerek mülki idare amirinden işin hemen durdurulmasını talep eder. Bu durumda kolluk kuvvetleri aynı gün içinde işyerini geçici olarak durdurur.

Maden İşyerlerinde Acil Durdurma Gerektiren 3 Kritik Durum:

Özellikle yeraltı madenlerinde şu üç durumun varlığı doğrudan acil durdurma sebebidir:

1. Yeraltı kömür madenlerinde arıza ihtimaline karşı yedekli (otomatik devreye girecek) iki havalandırma grubunun bulunmaması.

2. Yeraltı maden işyerlerinin (hazırlık çalışmaları hariç) yer üstüne en az iki farklı yoldan bağlantısının olmaması.

3. Havalandırma, su tahliyesi ve insan nakli sistemleri için birbirinden bağımsız iki ayrı enerji kaynağının bulunmaması ve otomatik geçiş sisteminin olmaması.

Mühürler Nasıl Sökülür? İşin Devamı İçin Ne Yapılmalı?

İşveren, eksiklikleri gidermek amacıyla mühürlerin geçici olarak sökülmesini talep edebilir. Bunun için koordinasyon planı, çalışacak personel sayısı ve süre gibi taahhütleri içeren ıslak imzalı bir dosya ile il müdürlüğüne başvurulur. Heyet bu talebi iki gün içinde karara bağlar. Uygun görülürse mülki idare amiri 24 saat içinde mühürleri geçici olarak söktürür, süre bitiminde ise işyerini yeniden mühürler.

İşin durdurulması kararının tamamen kaldırılması için ise işverenin eksiklikleri giderdiğine dair belgeleri, ekipman sertifikalarını ve bölgenin fotoğraflarını içeren bir dosya ile başvuru yapması gerekir. Müfettiş incelemesinin ardından heyet en geç 7 gün içinde kararını verir. Durdurmanın kaldırılması kararı alındıktan sonra 24 saat içinde işyeri yeniden açılır.

İşverene İtiraz Hakkı, İşçiye Ücret Güvencesi

• Mahkemeye İtiraz: İşveren, durdurma kararının uygulanmaya başladığı tarihten itibaren altı iş günü içinde yerel iş mahkemesine itiraz edebilir. Ancak mahkemeye başvurulmuş olması işin durdurulması kararının uygulanmasını durdurmaz. Mahkeme itirazı öncelikli görüşerek altı iş günü içinde kesin karara bağlar.

• İşçi Ücretleri: İşin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlar kesinlikle mağdur edilemez. İşveren, bu süreçte çalışanların ücretlerini aynen ödemekle veya ücretlerinde hiçbir düşüş yapmadan durumlarına uygun başka bir iş vermekle yükümlüdür.

En Ağır Yaptırım: İzinsiz Çalıştırana Hapis Cezası!

Yönetmeliğin ve kanunun en dikkat çekici maddelerinden biri ise yasağa uymayanlara yönelik getirilen cezai yaptırımdır. İşyerinde durdurulan işlerde, yasal izin almadan gizlice veya zorla çalışma yaptıran işveren veya işveren vekillerine üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

Tehlike Sınıfları Nasıl Belirleniyor?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 9 uncu maddesine dayanılarak hazırlanan listede, işyerlerinin hangi risk grubunda yer alacağı açıkça belirtilmiştir. Tehlike sınıfının tespit edilmesindeki en kritik kriter, işyerinde yürütülen asıl işin tehlike sınıfıdır.

Asıl işin tayin edilmesinde ve sınırların çizilmesinde şu yasal kurallar uygulanır:

• En Yüksek Risk Esas Alınır: İşyerinde birden fazla asıl iş tanımına uygun faaliyet yürütülmesi halinde, bu işlerden tehlike sınıfı yüksek olan iş esas alınarak işlem yapılır.

• Kuruluş Amacı Belirleyicidir: Asıl işin tayininde tereddüde düşülmesi halinde işyerinin doğrudan kuruluş amacına bakılır.

• Genişletilen Faaliyetler: İşyeri tanımına giren işyerlerinde yapılan asıl işin yanında veya devamı niteliğinde faaliyet alanının genişletilmesi halinde de yine en yüksek tehlike sınıfı kuralı geçerlidir.

• Eğitim Kurumlarındaki Farklılıklar: Faaliyet kodlarına göre risk seviyeleri değişebilmektedir. Örneğin; kamu kurumları tarafından engellilere yönelik verilen teknik ve mesleki ortaöğretim faaliyetleri "Az Tehlikeli" sayılırken, çıraklık eğitimi veya özel öğretim kurumlarının teknik eğitimi "Tehlikeli" sınıfında yer almaktadır.

İşverenler İçin Kritik Süre: En Geç 1 Ay İçinde Bildirim Zorunlu!

Tebliğ kapsamında işverenlerin idari ve hukuki yükümlülükleri de sıkı şartlara bağlanmıştır. İşveren, asıl iş faaliyetindeki değişiklikleri en geç bir ay içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek zorundadır. Bu sürenin geçirilmesi, idari yaptırımlarla karşı karşıya kalınmasına yol açabilmektedir.

Tehlike Sınıfı Değişikliklerinde 90 Günlük Süre Detayı

İşyeri tehlike sınıfına yapılacak olan itirazlar doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından değerlendirilir. Bakanlık bu değerlendirmeyi, kendi tescil kayıtları üzerinden ve işyerinin tesciline esas alınan asıl işi dikkate alarak sonuçlandırır. Gerekli görülmedikçe işyerlerinde fiili bir inceleme yapılmaz. Ancak bakanlıkça yapılan denetimlerde asıl işin kayıt dışı veya tescilden farklı olduğu tespit edilirse, tehlike sınıfı yeniden belirlenebilir.

Sınıf değişikliği kararlarında işverenlerin uyması gereken yasal takvim ise şu şekildedir:

• Alınan resmi karar ilgili işyerine tebliğ edilir.

• Kararın işyerinin tehlike sınıfı değişikliğine neden olması halinde; işverenler, yeni tehlike sınıfının gerektirdiği iş ve işlemleri 90 gün içinde yerine getirmekle yükümlüdür.

• Yapılan bu düzenlemelerin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirilmesi zorunludur.

• İşyeri Tehlike Sınıfları Listesindeki faaliyet kodlarına yapılacak genel itirazlar ise Genel Müdürlük tarafından oluşturulacak özel bir Komisyonda görüşülür; itiraz haklı bulunursa tebliğde gerekli değişiklikler resmi olarak yapılır.

Mevzuat Sürekli Güncelleniyor

Geçmişte uygulanan 2009 tarihli eski tebliğ tamamen yürürlükten kaldırılmış olup , mevcut tebliğ yayımlandığı tarihten itibaren geçerliliğini korumaktadır. Söz konusu tebliğ hükümlerini yürütme yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı'na aittir. Resmi Gazete'de yayımlanan ilk ana metnin ardından, iş kollarındaki değişen dinamiklere uyum sağlamak amacıyla mevzuat, en son 2025 yılındaki düzenlemeler de dahil olmak üzere toplamda 15 kez revize edilerek güncel tutulmuştur.

İşyeri Hekimlerinin Kritik Görev ve Yetkileri

Yönetmeliğe göre işyeri hekimleri, işverenlere rehberlik etme, risk değerlendirmesi yapma ve çalışanların sağlık gözetimini sağlama konusunda geniş sorumluluklara sahip. En dikkat çeken yetkilerden biri ise, işyerinde hayati, ciddi ve önlenemez bir tehlike tespit edilmesi durumunda işyeri hekiminin işin durdurulması için derhal işverene başvurabilmesi oluyor. Ayrıca hekimler, görevleri gereği işyerinin bütün bölümlerinde inceleme ve araştırma yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma yetkisiyle donatılıyor.

Periyodik Muayene Sürelerine Sıkı Takip

Çalışanların sağlık durumlarının korunması amacıyla periyodik muayene süreleri işyerlerinin tehlike sınıflarına göre şu şekilde kategorize ediliyor:

• Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç beş yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç üç yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde: En geç yılda bir periyodik muayene tekrarlanır.

• Özel politika gerektiren gruplar (çocuk, genç ve gebe çalışanlar): En geç altı ayda bir defa olmak üzere periyodik muayeneler tekrarlanmak zorundadır.

İşyeri hekiminin gerekli görmesi halinde bu yasal süreler daha da kısaltılabiliyor.

Çalışma Süreleri ve Personel Kotaları Nasıl Uygulanacak?

İşyeri hekimlerinin çalışan başına ayırması gereken minimum aylık çalışma süreleri yasal güvenceye bağlanıyor:

• Az tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 5 dakika,

• Tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 10 dakika,

• Çok tehlikeli sınıfta: Çalışan başına ayda en az 15 dakika hizmet sunulur.

Bununla birlikte, tam zamanlı işyeri hekimi istihdamı için de çalışan sayıları bazında net sınırlar çizilmiş durumda. Az tehlikeli sınıfta her 2000 çalışan, tehlikeli sınıfta her 1000 çalışan ve çok tehlikeli sınıfta her 750 çalışan için tam gün çalışacak en az bir işyeri hekimi görevlendirilmesi zorunlu kılınıyor.

Diğer Sağlık Personeli İçin Yeni Kurallar

Yönetmelik bünyesinde görev yapan hemşire ve acil tıp teknisyeni gibi diğer sağlık personeli (DSP), işyeri hekimiyle koordineli şekilde çalışacak. En önemli kolaylıklardan biri olarak, tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuyor. Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise çalışan sayısına göre aylık çalışma süreleri çalışan başına sırasıyla 10, 15 ve 20 dakika olarak belirleniyor.

Eğitim Kurumlarına Sıkı Standartlar ve Kontenjan Sınırı

İSG eğitimi veren kurumların fiziki ve akademik kadro şartları da ciddi standartlara bağlanıyor. Buna göre, eğitim kurumlarındaki dersliklerde en fazla 25 kursiyer bulunabilecek. Kursiyer başına en az 10 metreküp hava hacmi ve minimum 2,40 metre tavan yüksekliği şartı aranıyor. Ayrıca eğitim kurumları, kadrolarında en az biri işyeri hekimi olmak üzere en az iki eğitici ile minimum 60 günlük tam süreli iş sözleşmesi imzalamakla yükümlü tutuluyor

Çalışma hayatında yer alan kadınların gebelik ve annelik süreçlerinde desteklenmesi, hem anne hem de bebek sağlığı açısından büyük önem taşıyor. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki kadın çalışan çalıştıran işyerlerine uygulanan yeni yönetmelik, gebe, yeni doğum yapmış veya emziren çalışanların sağlık ve güvenliğini destekleyecek kritik önlemler içeriyor.

İşte işverenlerin uyması gereken kurallar ve çalışanların sahip olduğu yasal haklar:

Çalışma Saatleri ve Gece Mesaisi Yasakları

Yönetmelik, anne adayları ve yeni annelerin dinlenme haklarını kesin çizgilerle koruma altına alıyor:

• Gebe veya emziren çalışanlar günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.

• Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespit edilmesinden doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.

• Yeni doğum yapmış çalışanların, doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır.

• Bu bir yıllık sürenin sonunda, eğer sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğu sağlık raporu ile belirlenirse, çalışan bu dönem boyunca da gece çalıştırılamaz.

• Gebe çalışanlara gebelikleri süresince, periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir.

İşyerlerinde Kreş ve Emzirme Odası Zorunluluğu

İşverenlerin, çalışan sayılarına göre işyerlerinde özel alanlar tahsis etmesi yasal bir yükümlülük olarak karşımıza çıkıyor:

• 100-150 Kadın Çalışanı Olan İşyerleri: Emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odası kurulması zorunludur.

• 150'den Çok Kadın Çalışanı Olan İşyerleri: 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emzirilmeleri için çalışma yerlerinden ayrı bir yurt (kreş) kurulması zorunludur. Eğer yurt işyerine 250 metreden daha uzaksa, işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.

• Önemli Detay: Emzirme odası ve yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına, erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dâhil edilir.

Sağlık, Güvenlik ve İş Değişikliği Hakları

İşverenler, hamile ve emziren çalışanların çalışma koşullarını sağlık risklerini ortadan kaldıracak şekilde düzenlemek zorundadır:

• Sağlık raporu ile gerekli görüldüğü takdirde gebe çalışan, sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve bu halde çalışanın ücretinde bir kesinti yapılmaz.

• Başka bir işe aktarılması mümkün değilse, çalışanın isteği halinde ücretsiz izinli sayılması sağlanır.

• Gebe çalışanların ani darbelere, sarsıntıya ve uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde çalıştırılmaları yasaktır.

• Gebe çalışanların çalıştığı yerdeki gürültü seviyesinin en fazla 80 dB(A) olması sağlanır. Limitleri aşan gürültülü ortamlarda kişisel koruyucu donanım kullanılsa dahi çalıştırılmaları yasaktır.

• Kanserojen, mutajen, çok toksik, zararlı ve alerjik kimyasalların üretildiği veya kullanıldığı işlerde bu çalışanların çalıştırılması esas olarak yasaktır.

• Gebe veya emziren çalışanların sağlıklarını olumsuz etkileyecek şekilde elle taşıma, yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır.

İş Güvenliği Uzmanlarının Temel Görevleri Nelerdir?

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'e göre, bu profesyonellerin yerine getirmekle yükümlü olduğu temel görevler şu başlıklar altında toplanıyor:

• Rehberlik ve Danışmanlık: İşyerinde yapılan çalışmaların ve planlamaların genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak uzmanların temel görevleri arasındadır. İş güvenliği uzmanları; kişisel koruyucu donanımların seçimi, bakımı ve makine teçhizat durumları hakkında işverene önerilerde bulunur. Ayrıca olası iş kazaları ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırarak, tekrarlanmaması adına alınacak önlemleri işverene yazılı olarak bildirir.

• Risk Değerlendirmesi: Uzmanlar, işyerinde risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara katılarak, alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunur ve bu uygulamaların takibini yapar.

• Çalışma Ortamı Gözetimi ve Acil Durum Planları: İşyerindeki çalışma ortamının periyodik bakım, kontrol ve ölçümlerinin planlanması uzmanların sorumluluğundadır. Doğal afet, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması, eğitimlerin verilmesi ve tatbikatların izlenmesi yine uzmanlar tarafından gerçekleştirilir.

• Eğitim, Bilgilendirme ve İşbirliği: Uzmanlar, çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetlerini düzenleyerek işverenin onayına sunar. Aynı zamanda işyeri hekimiyle işbirliği yaparak yıllık çalışma planlarını hazırlar ve çalışan temsilcileriyle uyum içinde çalışırlar.

İSG Uzmanlarının Yetkileri Nelerdir?

İş güvenliği uzmanları sadece danışmanlık yapmakla kalmaz; işyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması durumunda, acil müdahale gerektiren hallerde işin durdurulması için işverene başvurma yetkisine sahiptirler. Ayrıca görevleri gereği işyerinin bütün bölümlerinde inceleme yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma ve çalışanlarla görüşme hakları bulunmaktadır.

İşte 2026 yılı itibarıyla güncellenen destek tutarları, başvuru şartları ve ödeme takvimine dair tüm detaylar:

Kimler İSG Devlet Desteğinden Yararlanabilir?

Destekten faydalanabilmek için işletmelerin belirli şartları taşıması gerekiyor:

• Çalışan Sayısı: Türkiye genelindeki toplam sigortalı sayısının ondan az olması şarttır.

• Tehlike Sınıfı: İşyerinin yalnızca tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer alması gerekmektedir.

• Sözleşme Zorunluluğu: İşyerinin, İSG-KATİP sistemine kayıtlı, onaylanmış ve devam eden bir İSG hizmet sözleşmesinin bulunması zorunludur.

Çalışan sayısı hesaplanırken dikkat edilen kriterler ise şu şekilde belirlendi:

• Aynı işverenin Türkiye genelindeki tüm tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerindeki toplam sigortalı sayısı esas alınır.

• Alt işverenlerin çalışanları, ay içinde ücret almayan/çalışması olmayan sigortalılar ile ay içinde işe giren-çıkanlar toplam sayıya dahil edilir.

• Mesleki Eğitim Kanunu ve Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki aday çırak, çırak ve stajyer öğrenciler ile dışarıdan hizmet alınan kısmi süreli İSG profesyonelleri çalışan sayısına dahil edilmez.

2026 Yılı İSG Destek Ödeme Tutarları Ne Kadar?

SGK tarafından yapılacak iş güvenliği destek ödemeleri, günlük brüt asgari ücret (prime esas kazanç alt sınırı) üzerinden hesaplanmaktadır. 2026 yılı için belirlenen günlük brüt asgari ücret 1.101,00 TL'dir. İşyerinin tehlike sınıfına göre sağlanan günlük destek miktarları şu şekildedir:

• Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,4'ü oranında, yani çalışan başına günlük 15,41 TL destek ödenir.

• Çok Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,6'sı oranında, yani çalışan başına günlük 17,62 TL destek sağlanır.

Aylık toplam destek tutarı, bu günlük miktarların ilgili aydaki prim ödeme gün sayısı ile çarpılmasıyla hesaplanır. Faturadaki tutar yüksek olsa dahi, ödemeler belirlenen bu üst sınırları geçemez.

Başvurular ve Ödeme Dönemleri Nasıl Olacak?

İSG devlet desteği başvuruları, işyerinin tescilli olduğu Sosyal Güvenlik Merkezlerine (ünitelere) gerekli başvuru formu ve IBAN bilgisi ile yapılır. Ödemeler Kurum tarafından üçer aylık dönemler halinde hesaplanarak şu takvime göre gerçekleştirilir:

• 1. Dönem (Ocak, Şubat, Mart): Başvurular Nisan sonuna kadar yapılır; ödemeler Mayıs ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 2. Dönem (Nisan, Mayıs, Haziran): Başvurular Temmuz sonuna kadar yapılır; ödemeler Ağustos ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 3. Dönem (Temmuz, Ağustos, Eylül): Başvurular Ekim sonuna kadar yapılır; ödemeler Kasım ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 4. Dönem (Ekim, Kasım, Aralık): Başvurular izleyen yılın Ocak sonuna kadar yapılır; ödemeler izleyen yılın Şubat ayının sonunda gerçekleştirilir.

Önemli Not: İşverenin SGK'ya yasal süresi içinde ödenmemiş prim ve prime ilişkin borcu bulunması halinde, hak edilen destek tutarları doğrudan bu borca mahsup edilir. Ödemeyi alabilmek için işverenlerin Hitit Vergi Dairesi (V.N: 7750409379) adına tek bir yansıtma faturası düzenleyerek ilgili ödeme ayının 10'una kadar ilgili üniteye teslim etmesi gerekir.

Kayıt Dışı İşçi Çalıştırana 3 Yıl Men Cezası!

Devlet desteğinden yararlanan işletmelerin denetimleri sıkı bir şekilde yürütülecek. Yapılan incelemeler, denetimler veya mahkeme kararları neticesinde sigortalıları Kuruma bildirmediği (kayıt dışı işçi çalıştırdığı) tespit edilen işverenlere ağır müeyyideler uygulanacaktır:

• Usulsüzlük tespit edilen işverenler, takip eden aydan itibaren 3 yıl boyunca İSG desteğinden faydalanamazlar.

• Kayıt dışı çalışanın işe başladığı aydan itibaren ödenmiş olan tüm destek tutarları, yasal faizi ile birlikte SGK tarafından geri tahsil edilir.

• Birden fazla işyeri bulunan işverenlerin sadece bir işyerinde kayıt dışı çalışan saptanması durumunda dahi, tüm işyerleri için destek kesilir ve geçmiş ödemeler faiziyle geri alınır.

İşte İSG ve OSGB hizmetlerinde dikkat edilmesi gereken kritik başlıklar:

İSG-KATİP Üzerinden 5 Günlük Onay Süresi

İşyerlerinde görevlendirilecek işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli için dijital onay süreçleri zorunlu hale geldi.

• İşveren ile OSGB veya görevlendirilen çalışanlar arasındaki sözleşmelerin en geç 5 gün içinde İSG-KATİP sistemi üzerinden karşılıklı olarak onaylanması gerekiyor.

• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar arasından yapılan görevlendirmeler de yine en geç 5 gün içinde sistem üzerinden tamamlanmalıdır.

• Doğum, hastalık veya yıllık izin gibi zorunlu nedenlerle yapılan personel değişikliklerinin 30 günü geçmesi durumunda bu durumun Genel Müdürlüğe bildirilmesi şarttır.

• Görevinden ayrılan personelin yerine ise en geç 30 gün içinde aranan niteliklere sahip yeni bir çalışan görevlendirilerek bildirim yapılmalıdır.

Önemli Not: Sözleşme veya görevlendirmeleri Genel Müdürlükçe onaylanmayan hiçbir İSG profesyoneli, Kanun kapsamındaki görevlerine başlatılamaz ve yetkilerini kullanamaz. Ayrıca bu uzmanlara, İSG çalışmaları yürüttükleri süre boyunca başka bir görev verilmesi yasaktır.

Dijital Denetim ve 300 İhtar Puanı Riski

OSGB'lerin kontrol ve denetimleri; çalışma uzmanları, mühendisler, fizikçiler, kimyagerler, biyologlar ve tabipler tarafından titizlikle yürütülecek. Denetimler hem yerinde hem de dijital altyapı vasıtasıyla uzaktan erişim yoluyla gerçekleştirilebilecek.

Yönetmelik kapsamında uygulanacak cezai yaptırımlar ise oldukça ağır:

• 6 Ay Askıya Alma: Mevzuata aykırı durumlar sebebiyle biriken ihtar puanlarının toplamı 300’e ulaşan OSGB’lerin yetki belgeleri 6 ay süreyle askıya alınacak.

• 1 Yıl Askıya Alma: Genel Müdürlükten onay alınmadan adres değişikliği yapılması veya unvan değişikliği bildiriminin 30 gün içinde yapılmaması durumunda yetki belgesi 1 yıl süreyle askıya alınır.

• Doğrudan İptal: Başvuru evraklarında gerçeğe aykırılık tespit edilmesi, bir vize döneminde 3 defa yetki belgesinin askıya alınması veya askı süresince hizmet verilmeye devam edilmesi durumunda yetki belgesi doğrudan iptal edilir.

Yetki belgelerinin OSGB ve ÇASMER (Çalışan Sağlığı Merkezi) tarafından her 5 yılda bir vize ettirilmesi zorunludur. Vize süresi bitiminden itibaren 3 ay içinde işlemlerini tamamlamayan kurumların belgeleri doğrudan feshedilir.

İSGB ve OSGB'lerde Bulunması Zorunlu Asgari Malzemeler

Hizmet kalitesinin düşmemesi adına birimlerde bulundurulması gereken tıbbi donanımlar ve asgari malzemeler de yasal olarak listelenmiştir. Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde bazı temel cihazların her hekim için ayrı ayrı bulundurulması gerekmektedir.

Mevzuata göre bulunması zorunlu olan temel malzemelerden bazıları şunlardır:

İşverenlerin Temel Yükümlülükleri Neler?

Yönetmelik, işverene hem idari hem de mali açıdan önemli sorumluluklar yüklüyor. Çalışan sağlığının ve iş güvenliğinin sağlanması işverenin asli görevleri arasında yer alıyor:

• İşveren; çalışanları arasından nitelikleri uygun bir veya birden fazla işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanı görevlendirmek zorundadır.

• İşyerinde bu niteliklere sahip personel bulunmaması durumunda, söz konusu hizmetler Bakanlıkça yetkilendirilen OSGB'lerden veya ÇASMER'lerden (Çalışan Sağlığı Merkezi) hizmet alınarak da yerine getirilebilir.

• Çalışanlara sunulan iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, hiçbir şekilde onlara mali yük getiremez ve ücretsiz verilmesi esastır.

• İşverenler, çalışanların kişisel sağlık dosyalarını, personelin işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.

• Hizmeti bir OSGB'den alarak yetkilerini devretse dahi, işverenin iş sağlığı ve güvenliğine dair yasal yükümlülükleri devam eder.

İSGB ve OSGB'lerin Kurulum Şartları Netleşti

İşyerlerine hizmet verecek birimlerin fiziki şartları, çalışan kapasitesine ve verilecek hizmetin niteliğine göre standartlara bağlandı:

• İSGB Kurulumu: İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri (İSGB), en az 8 metrekarelik bir iş güvenliği uzmanı odası, 8 metrekarelik bir işyeri hekimi muayene odası ve 12 metrekarelik bir ilkyardım ve acil müdahale odasından oluşmalıdır.

• OSGB Kurulumu: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinin (OSGB) fiziki yapısı daha geniş tutulmuştur. Bu birimlerde en az 10 metrekarelik hekim odası, 10 metrekarelik uzman odası, 15 metrekarelik ilkyardım odası ve 12 metrekarelik bekleme alanının yanı sıra arşiv ve tuvalet de bulunmalıdır.

• OSGB'lerin binaların zemin katlarında veya müstakil binalarda kurulması esastır; tuvalet ve arşiv hariç diğer bölümler yol seviyesinden girişi olmayan katlarda kurulamaz.

"Onaylı Defter" Uygulaması

Yönetmeliğin getirdiği en önemli denetim ve iletişim araçlarından biri de onaylı defterdir.

• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının yaptığı tespit, tavsiye ve diğer önemli hususların yazıldığı bu defter, seri numaralı olup bir asıl ve iki kopyadan oluşur.

• Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya noter tarafından her sayfası mühürlenerek onaylanır.

• Defterin asıl sureti işverende, diğer suretleri ise uzman ve hekimde kalır. Onaylı deftere yazılan tüm tespitler işverene resmen tebliğ edilmiş sayılır.

Çalışanlara Düşen Sorumluluklar

Sadece işverenler ve uzmanlar değil, güvenli bir çalışma ortamının inşasında çalışanlara da kritik roller düşüyor:

• Çalışanlar, sağlık ve güvenliği etkileyebilecek durumları işverene veya kurula bildirme hakkına sahiptir.

• İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili eğitimlere ve sağlık muayenelerine katılmak zorunludur.

• Çalışanlar; makine, tesisat ve binalarda ciddi ve yakın bir tehlike gördüklerinde veya koruma tedbirlerinde eksiklik fark ettiklerinde derhal işverene ya da çalışan temsilcisine haber vermelidir.

• Kendilerine tahsis edilen kişisel koruyucu donanımları, verilen talimatlar doğrultusunda amacına uygun şekilde kullanmaları gerekmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde İSG kurulunun kurulması zorunludur. İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olarak alınan kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür.

Eğer bir işverene bağlı fabrika, müessese veya işletme gibi birden çok iş yeri varsa, elli ve daha fazla çalışanı olan her bir iş yerinde ayrı ayrı kurul oluşturulması gerekir.

Asıl İşveren - Alt İşveren İlişkisinde Kurul Nasıl Kurulur?

Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu durumlarda kurul kurulumu çalışan sayılarına göre değişiklik gösterir:

• Her ikisinin de çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı kurul kurar. Koordinasyon asıl işverence sağlanır.

• Sadece asıl işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul yalnızca asıl işveren tarafından kurulur. Alt işveren koordinasyonu sağlamak üzere vekil bir temsilci atar.

• Sadece alt işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul alt işveren tarafından oluşturulur. Asıl işveren kurula vekaleten bir temsilci gönderir.

• Ayrı ayrı 50'nin altında fakat toplamda 50'den fazla ise: Koordinasyon asıl işverende olmak kaydıyla ortak bir kurul oluşturulur.

• Toplam çalışan sayısı 50'den az ise: Kurul oluşturma zorunluluğu bulunmamaktadır.

İSG Kurulu Kimlerden Oluşur?

Yönetmeliğe göre bir İSG kurulunda şu kişilerin yer alması zorunludur:

• İşveren veya işveren vekili (Kurul Başkanı)

• İş Güvenliği Uzmanı (Kurul Sekreteri)

• İşyeri Hekimi

• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari mali işleri yürüten bir kişi

• Çalışan temsilcisi (birden fazla ise baş temsilci)

• Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta

• Bulunması halinde sivil savunma uzmanı

Not: İş güvenliği uzmanının tam zamanlı çalışma zorunluluğu yoksa, kurul sekretaryasını insan kaynakları veya idari işlerden sorumlu bir kişi yürütür.

Kurulun Çalışma Usulü ve Toplantı Sıklığı

Kurullar kural olarak ayda en az bir kere toplanır. Ancak iş yerinin tehlike sınıfına göre bu süre; tehlikeli iş yerlerinde iki ay, az tehlikeli iş yerlerinde ise üç ay olarak belirlenebilir.

Toplantının gündemi, yeri ve saati üyelere en az 48 saat önce bildirilir. Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır; toplantılarda çekimser oy kullanılamaz. Alınan kararlar tutanakla imza altına alınır ve iş yerinde çalışanlara duyurulur.

Kuralcı Değil, Önleyici (Proaktif) Yaklaşım Başladı

Kanunun getirdiği en büyük felsefi değişim, iş kazası veya meslek hastalığı yaşandıktan sonra ne yapılacağına değil, bunların öncesinde nasıl önleneceğine odaklanmasıdır. Eski kuralcı yaklaşımın yerini proaktif bir sistem aldı. Bu kapsamda:

• Bütün işyerlerinde, tehlikelerin belirlenmesi ve bertaraf edilmesi için "risk değerlendirmesi" yapılması zorunlu hale getirildi.
• İşyerlerinde acil durumların etkilerini önlemek ve sınırlandırmak amacıyla "acil durum planları" hazırlanıyor.
• Tüm sorumluluk işverende olmakla birlikte, güvenliğin işyerinin bütününde benimsenmesi sağlanıyor.

Her İşyerine Bir İSG Profesyoneli

Yeni yasa ile birlikte kamu ve özel sektör ayrımı ortadan kalktı. Artık kişi veya işyeri türü ayrımı yapılmaksızın her çalışan bu kanundan yararlanabiliyor. Kanunun getirdiği uzmanlaşma şartları şu şekilde sıralanıyor:

• Çalışan sayısına bakılmaksızın her işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi profesyoneller görev yapacak.
• İşyerleri, yapılan işin özelliğine ve tehlikesine göre "Az Tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli" sınıflara ayrıldı.
• Gerekli eğitimleri alan, 50'den az çalışanı bulunan "az tehlikeli" işyerlerinde işveren veya vekili bu hizmeti kendisi üstlenebilecek.

Mikro İşletmelere Devlet Desteği: Devlet, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinin İSG hizmet giderlerini destekliyor. Bu destek için işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurması gerekiyor.

Ciddi Tehlike Anında "Çalışmaktan Kaçınma" Hakkı

Kanun, çalışanları sadece korumakla kalmıyor, onlara aktif haklar da tanıyor.

• Çalışanlar, ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında durumu İSG Kuruluna veya işverene bildirerek tedbir alınmasını talep edebiliyor.
• Eğer gerekli tedbirler alınana kadar geçen sürede çalışan, "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabiliyor ve bu süreçte ücretini almaya devam ediyor.
• Dahası, tehlikenin önlenemez olduğu acil durumlarda çalışanlar hiçbir usule tabi olmadan tehlikeli bölgeyi terk etme hakkına sahip.

Buna karşılık çalışanların da yükümlülükleri bulunuyor. İşyerindeki makineleri, cihazları ve araçları kurallara uygun kullanmak, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları (baret, eldiven vb.) doğru kullanmak yasal bir zorunluluk.

İdari Cezalarda Katlamalı Sistem

Yaptırımlar konusunda da oldukça tavizsiz bir dönem başladı. Kanuna aykırılık tespit edildiğinde idari para cezaları artık işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre katlanarak uygulanacak.

• Cezalar, işyerinin yapısına göre %25 ila %200 oranında artırılarak kesiliyor.
• İşyerinde çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, bu tehlike giderilinceye kadar o bölümde veya işyerinin tamamında "iş durduruluyor".
• Durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işverenlere üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Maden işyerlerinde ölümlü iş kazası olması durumunda kusurlu işveren iki yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklanıyor.

Çalışma hayatını Avrupa Birliği standartlarına yaklaştıran bu yeni mevzuat ile "Önce İş Güvenliği" kavramı artık sadece bir slogan olmaktan çıkıp, yasal bir zorunluluk ve bir kurum kültürü haline dönüşüyor.

Üretim süreçlerinin ve sanayileşmenin hız kazandığı günümüz iş dünyasında, çalışanların fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumak en öncelikli gündem maddesi haline geldi. İş kazaları ve meslek hastalıklarının küresel bir boyut kazanması, güçlü bir yasal altyapının varlığını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda şekillenen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Hukuku, hem işverenleri hem de devleti bağlayan katı kurallarıyla çalışanların en büyük güvencesidir. İSG hukukunun merkezinde Devlet, İşveren/Temsilcileri, Çalışan/Temsilcileri, Üniversiteler ve STK’ler gibi çoklu bir paydaş yapısı yer almaktadır.

İSG Hukukuna Hâkim Olan İki Altın İlke

Hukuk sisteminde bu alanı diğer disiplinlerden ayıran ve temelini oluşturan iki ana ilke bulunmaktadır:

1. Çalışanların Korunması İlkesi: Çalışan, üstlendiği işi sadece bir iş gücü olarak değil; bedeni, ruhu ve aklıyla bizzat yerine getirir. Bu nedenle çalışanın yaşamının, vücut bütünlüğünün, fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması İSG Hukukunun en temel gayesidir.

2. Çalışan Yararına Yorum İlkesi: Mevzuatta açık olmayan bir husus veya hukuki bir boşluk bulunması durumunda, tarafların gerçek ve ortak amaçları yorum yoluyla belirlenir. Kanunların temel amacı işçiyi korumak olduğundan, yapılacak amaçsal yorumlarda her zaman çalışanın yararı ön plana çıkarılır.

Kamu Düzeni ve Emredici Nitelik: Haklardan Feragat Edilemez!

Kritik Vurgu: İSG kuralları sadece tavsiye niteliğinde düzenlemeler değildir; tamamı emredici hukuk kurallarından oluşur.

• Devlet tarafından konulan bu kurallara aykırılıklar doğrudan cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

• En önemlisi, çalışanların kendilerine sağlanan bu sağlık ve güvenlik haklarından feragat etmeleri hukuken mümkün değildir.

• Çalışanların tehlikelerden korunması doğrudan "Yaşam Hakkı" ile bağlantılı olduğu için kamusal bir zorunluluktur.

Bu yönüyle İSG Hukuku, kamu düzenini ilgilendirdiği için bir kamu hukuku dalıdır; ancak iş kazası sonrası ortaya çıkan tazminat haklarını düzenlemesi bakımından da özel hukuk özellikleri taşımaktadır.

Uluslararası Dayanaklar: ILO ve Avrupa Birliği Standartları

Türkiye’deki İSG mevzuatının kökleri güçlü uluslararası sözleşmelere dayanmaktadır. Ülkeler arasında standart ve uygulama birliği sağlamayı amaçlayan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarının yaklaşık yüzde sekseni iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgilidir.

• 155 ve 161 Sayılı Sözleşmeler: Türkiye, ILO'nun iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin 155 sayılı sözleşmesi ile iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161 sayılı sözleşmesini onaylamıştır. Bu sözleşmeler, mevcut İSG kanunumuzun da genel gerekçesini oluşturmuştur.

• Kritik Veri: Uluslararası Çalışma Konferanslarında bugüne kadar 189 sözleşme kabul edilmiş olup, Türkiye bunlardan 59 tanesini onaylamıştır ve 55 tanesi aktif olarak yürürlüktedir.

• Avrupa Birliği ve 89/391 Sayılı Çerçeve Yönerge: AB mevzuatında tüm ekonomik faaliyetleri kapsayan bu yönerge, işverene üç temel yükümlülük yükler: Riskleri engelleyerek güvenliği sağlama, işçileri bilgilendirme ve işçilere eğitim verme.

• Birleşmiş Milletler Güvencesi: BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Ekonomik, Sosyal, Kültürel Haklar Sözleşmesi de herkesin adil, güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına sahip olma hakkını net bir şekilde güvence altına alır.

Ulusal Mevzuat: Anayasa’dan İç Yönetmeliklere Ulaşan Hiyerarşi

Ülkemizde İSG hakkının en üstün hukuki dayanağı Anayasa’dır. Anayasanın 17. maddesindeki "Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma hakkına sahiptir" maddesi bu alanın temel direğidir. Ayrıca Anayasa Madde 50 uyarınca; kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz; küçükler, kadınlar ve bedeni yetersizliği olanlar özel olarak korunur.

Yasal Altyapıyı Oluşturan Temel Kanunlar:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Tüm çalışanları kapsayan, risk esaslı, önleyici ve insan odaklı müstakil temel kanundur. Bu kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki eski İSG maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (Madde 417): İşverene, işçinin kişiliğini koruma, psikolojik ve cinsel tacize (mobbing) karşı gerekli önlemleri alma ve İSG risklerine karşı her türlü tedbiri sağlama borcu yükler.

• Tarihi Miras - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930): 12 yaşından küçük çocukların fabrikalarda ve madenlerde çalıştırılmasını yasaklayan, genç işçilerin çalışma saatlerini ve gece çalışmalarını sınırlandıran tarihi ve kritik hükümleri içerir.

• 5510 Sayılı Kanun: İş kazası ve meslek hastalıklarının tanımını yaparak, mağdur olan sigortalılara sağlanacak yardımları ve rücu ilişkilerini düzenler.

Yönetmelikler ve İşyeri İç Mevzuatı

Teknolojik ve sınai gelişmelerin hızla değişmesi nedeniyle, teknik önlem ve standartların kanun metinlerinde detaylıca yer alması mümkün değildir. Bu esnekliği sağlamak amacıyla Yönetmelikler devreye girer.

En alt basamakta ise Toplu İş Sözleşmeleri (TİS) ve İşyeri İç Yönetmelikleri yer alır. Bu özel kaynaklar, kanunlardaki emredici hükümlere aykırı olamaz; ancak işçinin yararına olmak kaydıyla çalışma koşullarını iyileştirebilir. Dürüstlük kuralına aykırı olarak işçinin aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte iç yönetmelik hükmü konulması ise hukuken kesinlikle geçersizdir.

İnsan topluluklarının bir arada huzur içinde yaşaması, çatışan menfaatlerin adalet çerçevesinde dengelenmesiyle mümkündür. Tarih boyunca "insanın olduğu her yerde hukuk vardır" ilkesi geçerliliğini korumuş; emredici, yasaklayıcı ve yetki verici kurallar toplumsal hayatın görünmez kalkanı olmuştur. Ancak toplumsal barışın sürdürülebilmesi yalnızca kuralların varlığına değil, bireylerin bu kurallara olan inancına ve kurallara uymayanlara devlet eliyle uygulanacak maddi yaptırımlara dayanır.

Hukuk kuralları; ahlak, din, görgü ve örf-adet gibi manevi yaptırımları olan diğer toplumsal düzen kurallarından, arkasına devlet gücünü (kamu otoritesini) alması ve hapis, para cezası ya da tazminat gibi maddi müeyyideler barındırması ile ayrılır. Bu kurallar bütünü içinde Anayasa en üst normdur; yasalar, yönetmelikler ve genelgeler de bu hiyerarşiye uygun olarak şekillenir.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde "Emredici Kurallar"

Hukuk sistemindeki kuralların en önemlilerinden biri, tarafların kendi iradeleriyle asla değiştiremeyeceği veya yok sayamayacağı "Emredici Kurallar"dır. İş hayatında işçinin can güvenliğini ve sağlığını korumak adına getirilen mevzuat hükümleri tam olarak bu niteliktedir.

Örneğin, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca; işveren çalışma ortamında iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesini yapmak veya yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülük, yoruma veya inisiyatiflere açık olmayan emredici bir hukuk kuralıdır.

Göz Göre Göre Gelen Kazalar: Kast ve Taksir Ayrımı

İş kazaları veya hukuki uyuşmazlıklar ortaya çıktığında, yargı süreçlerinde kişilerin sorumluluk düzeyleri "Kast" ve "Taksir" kavramlarına göre belirlenir:

• Doğrudan Kast: Sonucun bilerek ve isteyerek gerçekleştirilmesidir.

• Olası Kast: Neticenin gerçekleşebileceğinin öngörülmesine rağmen, "olursa olsun" mantığıyla sonucun göze alınmasıdır.

• Basit Taksir (Bilinçsiz Taksir): Failin öngörülebilir bir neticeyi dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket ederek "öngöremeyerek" gerçekleştirmesidir. Örneğin, gerekli iş güvenliği önlemlerini almadan işçi çalıştıran bir işveren, meydana gelen iş kazasında yaralanmaya neden olursa basit taksirle insan yaralama suçundan yargılanır.

• Bilinçli Taksir: Failin olumsuz neticeyi öngörmesine rağmen istememesi, ancak şansına ya da kişisel yeteneklerine güvenerek kuralları ihlal etmesidir.

İşverenleri Bekleyen Ağır Hukuki ve Cezai Sorumluluklar

Mevzuata aykırı davranan, risk analizlerini aksatan veya iş güvenliği önlemlerini göz ardı eden işverenleri çok boyutlu yaptırımlar beklemektedir:

1. Hukuki Sorumluluk (Tazminatlar): İş kazası durumunda işveren; maddi ve manevi tazminatların yanı sıra, iş göremezlik tazminatları, geçici/sürekli iş göremezlik geliri ve destekten yoksun kalma tazminatı gibi çok ciddi ekonomik yükümlülüklerle karşı karşıya kalır. Ayrıca Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK), yaptığı harcamaları rücuan tazminat davası ile işverenden talep edebilir.

2. Cezai Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu (TCK), 6331 Sayılı İSG Kanunu ve 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında kusurlu bulunan sorumlular hakkında adli para cezaları ile hapis cezaları uygulanabilmektedir.

Sonuç olarak; gerek toplumsal huzurun devamı gerekse iş yerlerindeki sürdürülebilirlik için temel hukuk prensiplerini özümsemek ve İSG mevzuatının emredici hükümlerine eksiksiz uymak hayati bir zorunluluktur.

Antik Çağdan Sanayi Devrimine: Dünyada İSG’nin Doğuşu

İş sağlığına yönelik ilk adımlar insanlık tarihi kadar eskidir. M.Ö. 2780 yılında Eski Mısır'da İmhotep, piramit inşaatlarında çalışan işçilerin bel incinmeleri ve ölüm oranları üzerine ilk tıbbi servisleri kurarak tarihe geçmiştir. Tıbbın babası Hipokrat, kurşun zehirlenmesini tanımlarken; Romalı Pliny, tozlu alanlarda çalışmanın nefes darlığı ve öksürük gibi risklerini fark etmiştir.

Orta Çağ ve sonrasında madenciliğin gelişmesiyle iş sağlığı daha da kritik hale gelmiştir. "Mineralojinin Babası" olarak bilinen Agricola, yazdığı De Re Metallica eserinde madenci akciğer hastalıklarını tanımlamış ve ilk kez tozdan korunma ile havalandırma yöntemlerini önermiştir. Bernardino Ramazzini ise, modern iş sağlığının kurucusu ve "babası" kabul edilir. Ramazzini, hekimlere tarihe geçen şu tavsiyede bulunmuştur: “Hastalara mesleğini sorunuz ve ayrıntılı çalışma öyküsü alınız.”

Sanayi Devrimi ve Çocuk İşçiliği: Yasal Düzenlemelerin Dönüm Noktası

1761'de buhar makinesinin keşfi ve pamuklu dokuma sanayisinde kullanımı, kitlesel göçleri ve ağır çalışma koşullarını beraberinde getirdi. Kadın ve çocukların ucuz iş gücü olarak madenlerde dar galerilerde çalıştırılması, çocuk sağlığının hızla bozulmasına yol açtı.

Aydınların müdahalesiyle İngiltere'de yasal düzenlemeler başladı:

• 1788 Baca Temizleyen Çıraklar Yasası: Çocuk işçiler için 8 yaş sınırı getirildi.

• 1833 Fabrikalar Kanunu: İşe girişlerde doktor raporu (işe giriş muayenesi) zorunlu kılındı.

• 1847 & 1869: İş müfettişliği kavramı doğdu ve fabrikalarda ilk Teknik İSG sistemleri kuruldu.

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Gelişimi

Osmanlı döneminde üretim ağırlıklı olarak tersane, baruthane ve fişekhane gibi askeri işyerleri ile lonca sistemine dayalıydı.

• 1776 Fincancılar Sözleşmesi: Kütahya'daki seramik çalışanlarının haklarını belirleyen bu sözleşme, tarihteki ilk toplu iş sözleşmesi olarak kabul edilir.

• 1867 Dilaver Paşa Nizamnamesi: Havzada hekim bulundurma şartı getiren, İSG alanındaki ilk yasal belge niteliğindedir.

Cumhuriyet Dönemi Dönüm Noktaları: Cumhuriyetin ilanıyla birlikte İSG mevzuatı hızla modernize edilmiştir. 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 1936 tarihli 3008 sayılı ilk İş Kanunu ve 1969'da kurulan İSGÜM bu sürecin en önemli yapı taşlarındandır. Günümüzde ise süreç, 2012 yılında yürürlüğe giren müstakil 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürütülmektedir.

Modern İSG Uygulama İlkeleri ve Risk Yönetimi

Modern dünyada İSG, uluslararası alanda ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü), WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve Avrupa Birliği'nin EU-OSHA ajansı tarafından yönlendirilmektedir. Türkiye, ILO'nun 60 sözleşmesini imzalamıştır.

İSG uygulamalarında öncelik her zaman "Birincil Korunma" yani risk doğmadan önleme aşamasıdır. Bu kapsamda 6 temel faaliyet yürütülür:

1. Uygun İşe Yerleştirme: Bireysel özellikler (çocuk, yaşlı, engelli ve kadın çalışan gibi risk grupları) dikkate alınarak işe giriş muayenelerinin yapılması.

2. Ortam Faktörlerinin Değerlendirilmesi: Fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psiko-sosyal risklerin tanımlanması ve gürültü, toz, gaz ölçümlerinin yapılması.

3. İşyeri Risklerinin Kontrolü: İkame (tehlikeli olanı tehlikesizle değiştirme), havalandırma, kapatma, ayırma ve en son çare olarak kişisel koruyucu donanım kullanımı.

4. Aralıklı Kontrol Muayeneleri (İkincil Korunma): Hastalık ortaya çıkmadan önce erken tanı konulması amacıyla yapılan periyodik muayeneler.

5. Sağlık ve Güvenlik Hizmeti Sağlanması: İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi) organizasyonu.

6. Sağlık Eğitimi ve Danışmanlık: İşverenin yükümlülüğünde olan çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi.

Risk Ölçümünde Kritik Kavramlar: Kimyasal ve fiziksel maruziyet sınırlarının belirlenmesinde iki temel ölçüt kullanılır:

• MAK (Müsaade Edilebilir Azami Konsantrasyon): Akut toksik belirtilerin önlenmesi için hiçbir şekilde aşılmaması gereken tepe değerdir.

• ESD (Eşik Sınır Değer / TLV): 8 saatlik iş günü veya 45 saatlik çalışma haftası boyunca yapılan ölçümlerin ortalamasının aşmaması gereken düzeydir.

Hangi Meslek ve Faaliyetler Kanun Kapsamında Değil?

Kanun çalışma hayatının genelini kapsıyor olsa da, bazı özel alanlar bu mevzuatın dışında tutulmuştur. Kanun hükümlerinin uygulanmadığı alanlar şunlardır:

• Fabrika, bakım merkezi ve dikimevleri hariç olmak üzere; Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri.

• Afet ve acil durum birimlerinin müdahale operasyonları.

• Ev hizmetlerinde çalışanlar.

• Yanında çalışan istihdam etmeden, yalnızca kendi nam ve hesabına üretim yapan kişiler.

İşverenlerin Temel İSG Yükümlülükleri Nelerdir?

Kanun kapsamında, çalışanların mesleki risklerden korunması ve güvenliğinin sağlanması temel olarak işverenin sorumluluğundadır. Bir işverenin yerine getirmesi gereken zorunlu yükümlülükler şunlardır:

• Çalışanlara eğitim ve bilgi verilmesi dâhil, riskleri önleyici her türlü tedbiri almak.

• İşyerinde profesyonel bir risk değerlendirmesi yapmak veya yetkili kurumlara yaptırmak.

• Görevlendirme yaparken çalışanın sağlık ve güvenlik açısından o işe uygunluğunu mutlaka dikkate almak.

• İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin getirdiği maliyetleri hiçbir şekilde çalışanların maaşlarına yansıtmamak.

Çalışanların Hayati Haklarından Biri: "Çalışmaktan Kaçınma Hakkı"

Çalışanlar, işyerinde ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabilirler.

• Bu durumda çalışan, İSG kuruluna veya işverene başvurarak tehlikenin tespitini ve tedbir alınmasını talep eder.

• Talep haklı bulunursa, gerekli güvenlik önlemleri alınana kadar işçi çalışmaktan kaçınabilir.

• Bu süre zarfında çalışanın maaş kesintisi yapılamaz ve kanundan doğan diğer hakları tamamen korunur.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildiriminde Süre Sınırı

İşyerinde yaşanan olumsuz durumların resmi makamlara bildirilmesi hayati önem taşır ve yasal bir zorunluluktur. İşverenlerin uyması gereken yasal bildirim süreleri şöyledir:

• İş Kazaları: Kazanın meydana geldiği tarihten sonraki en geç üç iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmelidir.

• Meslek Hastalıkları: İşyeri hekimi veya sağlık sunucuları tarafından işverene bildirilen meslek hastalıkları, öğrenildiği günden itibaren yine üç iş günü içinde SGK’ya iletilmelidir.

Sağlık Gözetimi ve İSG Eğitimleri Zorunlu Mu?

İşveren, çalışanların işe başlarken, iş değişikliğinde veya belirli periyotlarda sağlık muayenesinden geçmesini sağlamak zorundadır. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, çalışanın işe uygun olduğunu belgeleyen sağlık raporu olmadan işbaşı yaptırılması yasaktır.

Ayrıca, tüm çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini alması kanuni bir mecburiyettir. Bu eğitimler çalışma süresinden sayılır ve maliyeti işveren tarafından karşılanarak çalışana yansıtılamaz.

Adaylar ais.gazi.edu.tr Adresinden Detaylara Ulaşabilir

Sınav sonuçlarına itirazda bulunan adaylar; itiraz raporuna, kendi cevap kağıtlarına (optik form) ve A ile B kitapçık türlerinin birleştirilmiş tek bir PDF dosyası halindeki soru kitapçıklarına Gazi Üniversitesi Aday İşlemleri Sistemi üzerinden ulaşabilirler.

Nasıl Sorgulanır? Adayların ais.gazi.edu.tr adresine kendi bilgileriyle giriş yapmaları yeterlidir.

Puanlar Değişmedi, Sınav Sonuçları Kesinleşti

Yapılan resmi açıklamaya göre, sınav sonuçlarına yönelik gelen itirazlar titizlikle incelendi ancak adayların puanlarında herhangi bir değişiklik yaşanmadı. Bu doğrultuda, 11 Haziran 2026 tarihinde ilan edilmiş olan sınav sonuçları nihai halini alarak kesinleşmiş oldu.

Bu raporun yayımlanmasıyla birlikte 2026 İSG-1 Sınavı'na ait tüm resmi süreçler başarıyla tamamlandı.

İşte gruplara göre 2026-2 dönemi İSG sınavı başvuru rehberi:

1. Eski Adaylar ve Eğitimini Tamamlayanlar

Daha önceki sınavlara girip başarısız olan, hak kazandığı halde katılmayan ya da yetkilendirilmiş kurumlardan eğitimini başarıyla tamamlayan adayların bilgileri Gazi Üniversitesi’ne doğrudan bildirilecektir.

• İSG-KATİP Kontrolü: Bu gruptaki adayların İSG-KATİP üzerinden durumlarını kontrol etmeleri, "Başvuru Onaylandı" ibaresini görmeleri yeterlidir.

• Ek İşlem Yok: Bu adayların İSG-KATİP üzerinden yeniden başvuru yapmalarına veya evrak göndermelerine gerek yoktur.

• Gazi Üniversitesi Başvurusu: Adayların sınava girebilmesi için Gazi Üniversitesi Ölçme ve Değerlendirme Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından açıklanacak takvim doğrultusunda sınav giriş başvurularını yapmaları şarttır.

2. İlk Defa Eğitim Alarak Sınava Katılacaklar

İlk kez eğitim alarak 13 Aralık 2026 sınavına girecek olan İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli adayları için süreç sıkı bir takvime bağlıdır.

İş Güvenliği Uzmanlığı ve İşyeri Hekimliği Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 17 Eylül 2026

• Teorik Eğitim Bitiş Tarihi: En geç 16 Ekim 2026

• Uygulamalı Eğitim (Staj) Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

• Program Bitiş ve Onay Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Kritik Uyarı: Uygulamalı eğitimin tamamlanması için staj yapılan iş yerinin İSG-KATİP üzerinden bildirilmesi ve e-bildirge kullanıcısı ile İSG profesyoneli tarafından en geç 21 Ekim 2026 saat 23:59'a kadar onaylanması zorunludur.

Diğer Sağlık Personeli (DSP) Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 6 Ekim 2026

• Program Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Mezuniyet Notu: DSP adaylarının program öncesinde mezuniyet bilgilerini İSG-KATİP Kişi Kartı üzerinden kontrol etmesi, eksiklik varsa Mezuniyet Belgesi Bildirimlerini sistemden tamamlaması gerekmektedir.

3. Doğrudan Sınava Katılma Hakkı Olan Adaylar

Eğitim kurumlarından eğitim almadan (İSG lisans mezunları, ilgili yüksek lisans mezunu mühendis, mimar ve teknik elemanlar, iş müfettişleri vb.) doğrudan sınava girecek adayların başvurularını bizzat yapması gerekir.

• Son Başvuru Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 Saat 23:59

• Başvuru Yolu: İSG-KATİP > Süreç Yönetimi > Sınav Başvuruları > Yeni adımları takip edilerek doğru kategori seçilmelidir.

• 48 Saat Kuralı: Eksik bırakılan veya tamamlanmayan başvurular sistem tarafından 48 saat sonra otomatik olarak iptal edilir.

• YÖKSİS Entegrasyonu: Diplomalar YÖKSİS üzerinden çekilecektir. Mezuniyet bilgisi kayıtlı olmayan adayların öncelikle üniversiteleri ile görüşerek diplomalarını YÖKSİS'e işletmesi şarttır.

13 Aralık 2026 İSG sınavı için Bakanlık süreçleri onaylanan tüm adayların, daha sonra ilan edilecek Gazi Üniversitesi Sınav Takvimi dahilinde ücret ödeme ve kayıt işlemlerini tamamlaması gerekmektedir.

İş Güvenliği Uzmanlarının Sınıfları ve Çalışma Süreleri

İş güvenliği uzmanları (A), (B) ve (C) olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Uzmanların işyerlerindeki görev dağılımları ve çalışan başına düşen minimum aylık çalışma süreleri tehlike sınıflarına göre şu şekildedir:

• Az Tehlikeli Sınıf (C Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 10 dakika hizmet sunulur. Her 1000 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Tehlikeli Sınıf (B Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 20 dakika hizmet sunulur. Her 500 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Çok Tehlikeli Sınıf (A Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 40 dakika hizmet sunulur. Her 250 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

Önemli Not: Tam gün çalışan iş güvenliği uzmanları, görev yaptıkları işyeri dışında başka bir yerde fazla çalışma yapamazlar. Uzmanlık belgelerinin ise 5 yılda bir vize ettirilmesi yasal bir zorunluluktur.

Uzmanların Temel Görev ve Yetkileri

İş güvenliği uzmanları, işyerinde verimliliği aksatmayacak şekilde rehberlik, risk değerlendirmesi ve çalışma ortamı gözetimi yapmakla yükümlüdür. Temel sorumlulukları şunlardır:

• Rehberlik ve Öneriler: İşyerindeki ekipman seçimi, bakımı ve kişisel koruyucu donanımların kullanımı konusunda işverene yazılı tavsiyelerde bulunmak.

• Hayati Tehlikede İşi Durdurma: İşyerinde ciddi, önlenemez ve acil bir hayati tehlike tespit edilmesi durumunda, işin durdurulması için doğrudan işverene başvurmak.

• Bakanlığa Bildirim Yükümlülüğü: Yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlikelerin işveren tarafından makul sürede giderilmemesi halinde, durumu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek.

• Onaylı Defter ve İSG-KATİP: Yapılan tüm tespit, tavsiye ve faaliyetleri onaylı deftere işlemek; gerekli bilgileri İSG-KATİP sistemine aktarmak.

Eğitim Kurumları ve Derslik Standartları Nelerdir?

Bakanlıkça yetkilendirilecek eğitim kurumlarının ve dersliklerin açılması sıkı fiziki şartlara bağlanmıştır. e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda binaların meyhane, kıraathane, bar gibi umuma açık yerlerden uzak olması şartı aranır.

• Derslik Kontenjanı ve Hacmi: Dersliklerde en fazla 25 kursiyer bulunabilir. Kursiyer başına en az 10 metreküp hava hacmi ve minimum 2,40 metre tavan yüksekliği zorunludur.

• Mimari Şartlar: Derslik pencereleri dış cephede olmalı ve pencere alanı taban alanının en az %10’unu oluşturmalıdır. Derslik kapıları doğrudan koridora veya dinlenme alanına açılmalıdır.

• Eğitici Kadrosu: İş güvenliği uzmanlığı eğitimi verecek kurumların, en az biri mühendis olmak üzere farklı meslek dallarından en az iki eğiticiyle minimum 60 günlük tam süreli iş sözleşmesi imzalaması gerekir.

Eğitim kurumlarının yetki belgeleri de uzmanlarda olduğu gibi 5 yılda bir vize işlemine tabidir. Vize süresi biten ve 3 ay içinde yenileme yapmayan kurumların yetki belgeleri doğrudan iptal edilmektedir.

Uzmanlar, sokaklardaki mevcut durumun sadece bir "konfor veya hizmet" eksikliği değil, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili kamu mevzuatları açısından ciddi birer "kamusal risk ve tehlike kaynağı" olduğunu belirtiyor.

Sokaklarda Fiziksel Risk Etmenleri: "Ramak Kala" Olaylar Kazaya Dönüşüyor

Mevzuata göre işveren konumundaki yerel yönetimler, kamusal alanlarda da yayaların ve çalışanların güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Ancak bölgedeki mahalle aralarında standarda uygun olmayan şu kusurlar açıkça İSG ihlali oluşturuyor:

Derin Çukurlar ve Bozuk Asfaltlar: Sürücüler için direksiyon hakimiyeti kaybına, yayalar için ise burkulma ve düşme kaynaklı yaralanmalara davetiye çıkarıyor.

Kırık ve Açık Mazgallar: Mevzuattaki "açık boşlukların kapatılması veya bariyerlenmesi" kuralına tamamen aykırı olup, yaya ve bisikletliler için ölümcül kaza riski taşıyor.

Budanmayan Ağaçlar: Trafik ışıklarını ve tabelalarını kapatarak, karayolu taşımacılığında görüş mesafesini engelleyip zincirleme trafik kazası riskini artırıyor.

Biyolojik Risk Etmenleri: Temizlik ve İlaçlama Yetersizliği

Atıkların zamanında toplanmaması ve ağaç diplerinde biriken çöp yığınları, İSG’nin Biyolojik Risk Etmenleri Yönetmeliği kapsamında değerlendirilmesi gereken birer tehdittir. Zamanında yapılmayan dezenfeksiyon ve yetersiz ilaçlama; vektörlerin (haşere, kene, fare vb.) üremesine yol açarak çevre sağlığını ve halk sağlığını akut şekilde tehlikeye atmaktadır.

Parklar ve Sahillerde Güvenlik Düzenlemesi Şart

Çocuk parkları ve sahil şeritleri, kamusal dinlenme alanları olmalarının ötesinde, yapısal olarak güvenli olmak zorundadır. Caddebostan-Bostancı hattındaki kırık korkuluklar ve hasarlı yürüyüş yolları, yüksekten düşme ve denize düşme gibi ağır yaralanmalı iş ve halk kazalarına zemin hazırlamaktadır. Güvenli çevre düzeni ve sağlam ekipman sağlanmaması, belediyelerin kusursuz sorumluluk ilkesine aykırılık teşkil etmektedir.

???? İSG Perspektifinden Yerel Yönetimlere Sorular:

Aydınlatma Yetersizliği ve Güvenlik: İSG mevzuatında "çalışma ve yaşam alanlarının güvenli şekilde aydınlatılması" esastır. Karanlığa gömülen ara sokaklarda vatandaşın düşme, tökezleme ve asayiş olaylarına karşı korunması için neden acil önlem alınmıyor?

Risk Analizi Yapılıyor mu?: Koltukları devralan yeni yönetimler, ilçelerdeki altyapısal tehlikeleri belirlemek adına bir "Kamusal Alan Risk Değerlendirmesi" gerçekleştiriyor mu?

Önleyici Tedbir Nerede?: Bir vatandaşın zarar göreceği ağır bir facia yaşanmadan önce, proaktif (önleyici) yaklaşım ne zaman devreye sokulacak?

Güvercin Postası / Yasemin ÇAĞLAYAN 

Son dönemde turizm taşımacılığı üzerine yapılan düzenlemeler, konunun hayati önemini bir kez daha gündeme getirdi. Özellikle karayoluyla yapılan turistik yolcu taşımacılığında standartların yükseltilmesi, sadece bir zorunluluk değil, aynı zamanda misafirlerimize verdiğimiz değerin bir göstergesidir.

15 Koltuk Kuralı: İstatistikten Hayata

Turizm amaçlı yolcu taşımacılığında en dikkat çekici ve hayati düzenlemelerden biri, yangın güvenliği konusundaki somut adımlardır. Artık biliyoruz ki; her 15 koltuk için bir yangın söndürme tüpü bulundurmak, yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, olası bir facianın önüne geçebilecek en temel savunma hattıdır.

Peki, bu kural neden bu kadar önemli?

• Zamanla Yarış: Bir araç yangınında saniyelerin ne kadar değerli olduğu aşikardır. Yangın söndürme ekipmanının sadece araçta olması değil, yolcuların ve sürücünün anında erişebileceği mesafede ve yeterli sayıda olması, olayın ilk aşamasında kontrol altına alınmasını sağlar.

• Ölçeklenebilir Güvenlik: Yolcu kapasitesi arttıkça, güvenlik riskleri de artar. 15 koltukta bir tüp şartı, kapasiteyle doğru orantılı bir güvenlik ağının oluşturulması demektir. Büyük otobüslerde veya küçük transfer araçlarında, "yetersiz ekipman" bahanesini ortadan kaldırır.

• Güvenin İnşası: Turist, ülkeye geldiğinde sadece konforlu bir otel veya güzel bir manzara aramaz; kendini güvende hissetmek ister. Bir turizm aracına bindiğinde, o araçtaki güvenlik önlemlerinin eksiksiz olduğunu bilmek, misafir memnuniyetini doğrudan etkileyen bir unsurdur.

Sadece Kurala Uymak Yetmez

Tabii ki, mevzuata uygun sayıda yangın söndürme tüpü bulundurmak tek başına çözüm değildir. Bu tüplerin bakımlarının düzenli yapılması, sürücülerin bu ekipmanları nasıl kullanacakları konusunda profesyonel eğitim almaları ve acil durum tahliye planlarının yolcularla paylaşılması, güvenliğin tamamlayıcı parçalarıdır.

Turizm sektörü, "insan" odaklı bir sektör. Bu nedenle, yapılacak her iyileştirme doğrudan bir insanın yaşamına dokunur. Bir yangın söndürme tüpü, sadece bir metal silindir değil; belki de o gün bir hayatın kurtulmasına vesile olacak bir "sigorta"dır.

Sonuç Yerine

Turistik taşımacılık yapan tüm paydaşlarımıza, denetim görevini üstlenen kurumlarımıza ve bu süreçte sorumluluk hisseden herkese çağrımız şudur: Kuralları birer engel olarak değil, sektörün itibarını ve insan hayatını koruyan birer kalkan olarak görelim. Unutmayalım; turizmde kalite, ancak güvenlik üzerine inşa edildiğinde kalıcı olabilir. Yarın bir misafirimiz Türkiye'den ayrılırken "Hizmet mükemmeldi ama daha önemlisi, kendimi güvende hissettim" diyorsa, bu başarı hepimizindir.

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında kariyer hedefleyen profesyoneller için önemli bir kolaylık uygulanmaya devam ediyor. Bu düzenleme sayesinde, yıllarca süren kademeli geçiş süreciyle vakit kaybetmeden doğrudan B sınıfı İş Güvenliği Uzmanı olmanın yolu açılıyor.

Akademik Tamamlama ile Doğrudan Yetki

Yeni süreçle birlikte adaylar, uzun süreli saha tecrübesi şartını beklemeden, akademik bir yolla B sınıfı uzmanlık sınavına girme hakkı kazanıyor. Bu haktan yararlanmak için izlenmesi gereken yol haritası ise oldukça net:

• Temel Eğitim: Adaylar herhangi bir lisans bölümünden ve 2 yıllık bir ön lisans programından mezun oluyor.

• Akademik Tamamlama: Mezuniyetin ardından, İş Sağlığı ve Güvenliği alanında 1 yıllık tezsiz yüksek lisans programını başarıyla tamamlıyor.

Bu şartları sağlayan adaylar, herhangi bir sınıf bekleme süresine takılmadan doğrudan B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanlığı Sınavı'na başvurabiliyor. Sınavda başarılı olanlar ise profesyonel hayata doğrudan "B Sınıfı" unvanıyla adım atıyor.

Uzmanından Değerlendirme

B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Ali Kekliktepe, bu düzenlemenin sektöre etkisini şu sözlerle özetliyor:

"Daha önce C sınıfı belgesiyle başlayıp yıllar süren saha deneyimi ve kademeli geçiş süreçlerini beklemek zorunda kalan meslektaş adaylarımız için bu akademik yol, büyük bir hız ve motivasyon sağlıyor. Sektördeki profesyonel açığın nitelikli bir şekilde kapatılması noktasında bu düzenleme oldukça olumlu sonuçlar veriyor."

İSG alanında uzmanlaşmak isteyenler için kariyer basamaklarını hızlandıran bu uygulama, Türkiye genelinde iş sağlığı ve güvenliği standartlarının yükselmesine katkı sağlıyor.

"Bana Bir Şey Olmaz" Sendromu ve İnşaat Sektörü

Programda iş kazalarının en yoğun yaşandığı alanın inşaat sektörü olduğunu belirten Ali Kekliktepe, kazaların arkasındaki en büyük etkenlerden birinin "aşırı özgüven" olduğunu söyledi. Özellikle tecrübeli ustaların emniyet kemeri ve baret kullanımını ihmal ettiğini ifade eden Kekliktepe, "Ustalarımız 'Ben 20 yıldır bu işi yapıyorum, bana bir şey olmaz' diyor. Halbuki yer çekimi denilen bir kural var; yer çekimi sizin kaç yıllık usta olduğunuza bakmaz, aşağı çeker. Bu yanılgı maalesef canlarımıza mal oluyor" dedi.

"İş Güvenliğini Masraf Görmek Patronların Zararınadır"

İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği (İSG) harcamalarını "gereksiz bir gider" olarak görmemesi gerektiğini, bunun büyük bir maliyet yanılgısı olduğunu belirtti. Kaza yaşandıktan sonra ortaya çıkan maddi ve manevi zararların, kaza öncesi alınacak tedbirlerden kat kat fazla olduğunu hatırlatan Kekliktepe şu ifadeleri kullandı:

"İş güvenliği, iş yerinin geleceğine yapılan bir yatırımdır ve aynı zamanda iş yerinin sigortasıdır. Kaza olduktan sonra SGK cezaları, üretim kaybı ve kurum imajının sarsılması işverene çok daha büyük darbeler vurur. Güvenli bir iş yerinde çalışan mutlu olur, çalışan mutlu olunca da verimlilik ve kalite artar."

Yoğurt ve Süt Tedavisi Bir Şehir Efsanesi!

Kimyasal ve gazlı ortamlarda çalışan işçilere zehirlenmeye karşı yoğurt veya süt verilmesi geleneğine de değinen Kekliktepe, bunun tıbbi açıdan hiçbir geçerliliği olmadığını açıkladı. Zehirlenmenin solunum (akciğer) yoluyla, yoğurdun ise sindirim sistemiyle vücuda alındığını belirten uzman, "Bu tamamen bir şehir efsanesidir. Kendilerini avutuyorlar. Kimyasal alanlarda tek ve mutlak çözüm, lokal havalandırma sistemleri ve doğru filtreye sahip gaz maskeleridir" diye konuştu.

Ölüm Geliyorum Der: "Ramak Kala" Uyarısı

Heinrich’in kaza analizi teorisine atıfta bulunan Kekliktepe, iş yerlerindeki gizli tehlikelere dikkat çekti. İstatistiki olarak bir iş yerinde yaşanan 300 "ramak kala" (az kalsın oluyordu) olayının, önlem alınmadığı takdirde mutlaka 29 yaralanmalı kazaya ve en nihayetinde 1 ölümlü kazaya davetiye çıkardığını belirtti. Kekliktepe, "Sistem aslında size ölmeden önce 300 kere 'Geliyorum' diye haber veriyor. Çalışanlar bu küçük olayları bile yazılı raporlamalı, yönetimler de derhal tedbir almalıdır" dedi.

Çalışanın "İşi Durdurma Hakkı" Var

Çalışanların işten atılma korkusuyla riskli işleri kabul etmek zorunda kalmaması gerektiğini vurgulayan B Sınıfı Uzman, 6331 sayılı kanunun işçiye hayati bir hak tanıdığını hatırlattı. Bir çalışanın, can güvenliğini tehdit eden bir risk gördüğü anda işi durdurma hakkına sahip olduğunu ve bu durum yazılı olarak bildirildiğinde işverenin işçiyi haklı neden olmaksızın işten çıkaramayacağını, aksi takdirde çok ağır hukuki yaptırımlarla karşılaşacağını belirtti.

Akıllı Baretler ve Geleceğin Teknolojisi

Teknolojinin gelişmesiyle iş güvenliği alanında yeni bir döneme girildiğini müjdeleyen Ali Kekliktepe, yeni nesil akıllı baretlerin çalışanların kalp atışını ve kan basıncını anlık ölçebildiğini söyledi. Ayrıca yapay zeka destekli kameralı takip sistemleri sayesinde, baret veya eldiven takmayan bir işçi tespit edildiğinde merkeze anında sinyal gittiğini ve erken müdahale şansı doğduğunu belirterek, teknolojinin İSG standartlarını yukarı taşıyacağını ifade etti.

Kekliktepe, toplumsal farkındalığı artırmak adına sivil toplum kuruluşları, dernekler ve işletmelere yönelik gönüllü farkındalık sunumları yapmaya devam edeceklerini belirterek sözlerini noktaladı.

İSG Eğitimleri Kaç Saat Olmalı ve Ne Sıklıkla Tekrarlanmalı?

İş yerleri, yaptıkları işin risk durumuna göre üç gruba ayrılır. Eğitim süreleri ve yenileme periyotları bu sınıflara göre belirlenmiştir:

Not: Temel eğitimlerin tekrarı, tüm sınıflar için asgari 8 ders saati olarak düzenlenir.

Eğitim Konuları Nelerdir?

İSG eğitimleri dört ana başlık altında toplanmaktadır:

1. Genel Konular: Mevzuat, yasal haklar, iş yeri düzeni.

2. Sağlık Konuları: Meslek hastalıkları, ilk yardım, biyolojik/psikososyal riskler.

3. Teknik Konular: Kimyasal/fiziksel riskler, elle taşıma, yangın, kişisel koruyucu donanımlar.

4. Özel Konular: İşe özgü riskler ve risk değerlendirmesi.

İşe Başlama ve Diğer Özel Eğitimler

Sadece temel eğitimler yeterli değildir. Belirli durumlarda ek eğitimler zorunludur:

• İşe Başlama Eğitimi: Fiilen çalışmaya başlamadan önce, işe özgü riskleri içeren en az 2 saatlik uygulamalı eğitimdir.

• İlave Eğitim: İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde verilir.

• Bilgi Yenileme Eğitimi: Herhangi bir sebeple 6 aydan fazla işten uzak kalanlara, tekrar başlamadan önce verilir.

Eğitimleri Kimler Verebilir?

İSG eğitimleri her kurumdan alınamaz. Yetkili kişi ve kuruluşlar şunlardır:

• İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri,

• ÇASGEM (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi),

• Üniversiteler ve kamu kurumlarının eğitim birimleri,

• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve ilgili vakıflar.

Önemli Detaylar ve Sınav Süreci

• Belgelendirme: Eğitimler sonunda katılım tutanakları tutulur. İşten ayrılan çalışan, talep etmesi halinde eğitim belgesini işverenden alabilir.

• Sınav Zorunluluğu: Eğitim sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. 100 üzerinden en az 60 puan alanlar başarılı sayılır. Başarısız olanlar en fazla iki kez daha sınava girebilir; yine başarısız olurlarsa eğitimi tekrar almaları gerekir.

• Uzaktan Eğitim: Genel sağlık ve teknik konular uzaktan eğitimle verilebilirken, tehlikeli ve çok tehlikeli iş yerlerinde özel risk konuları sadece yüz yüze verilmektedir.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Yapı işleri, doğası gereği yüksek risk içeren faaliyetler arasında yer alıyor. Kazı işlerinden tadilata, bina inşaatından yıkım işlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu süreçte, işverenlerin ve proje sorumlularının yasal yükümlülükleri her geçen gün daha sıkı denetleniyor.

Bildirim Zorunluluğu ve Planlama

Bir yapı işinin başlamasından önce belirli kriterlerin karşılanması durumunda Bakanlığa bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur. Eğer iş 30 iş gününden fazla sürecek ve 20’den fazla çalışan istihdam edilecekse veya işin büyüklüğü 500 yevmiyeyi aşacaksa, projenin detayları ilgili müdürlüklere iletilmelidir. Bu süreçte hazırlanan Sağlık ve Güvenlik Planı, risklerin önceden belirlenmesi ve koordinasyonun sağlanması açısından projenin pusulası görevini görür.

Yüksekte Çalışmada "Sıfır Hata" Hedefi

İnşaat alanlarındaki en büyük risklerden biri olan yüksekte çalışma; seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her alanı kapsar. Yeni standartlara göre:

• Öncelik Toplu Koruma: Korkuluklar, güvenlik ağları ve hava yastıkları gibi toplu koruma tedbirleri her zaman kişisel korunmanın önündedir

• Yaşam Hatları: Toplu korumanın yetersiz kaldığı durumlarda tam vücut kemer sistemleri ile entegre yaşam hatları (yatay veya dikey) kullanılmalıdır.

• Denetim: Yüksekte yapılan tüm çalışmalar, işveren tarafından görevlendirilen ehil bir kişinin gözetiminde gerçekleştirilmelidir.

İskele ve Platformlarda Güvenlik Kriterleri

Dış cephe işlerinde kullanılan asma iskeleler ve sütunlu çalışma platformları (SÇP) için teknik şartlar ağırlaştırılmıştır. Asma iskelelerde her çalışan için ayrı bir dikey yaşam hattı oluşturulması zorunluyken , sütunlu platformlarda platform ile yapı arasındaki açıklığın 25 cm’den fazla olması durumunda ek korkuluk sistemleri şart koşulmaktadır. Ayrıca, tüm hareketli sistemlerde güç kesilmesi durumunda otomatik devreye giren fren mekanizmaları bulunmalıdır.

Kazı ve Yer Altı İşlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

150 cm’den derin kazılarda yan yüzeylerin güvenliği, vardiya öncesi ve hava değişimleri sonrası mutlaka kontrol edilmelidir. Patlayıcı madde kullanımı ise sadece yetkili ve uzman kişiler tarafından, üretici talimatlarına uygun şekilde koordine edilmelidir.

Yapı işlerinde güvenlik, sadece bir yasal zorunluluk değil, insan hayatını korumaya yönelik en temel sorumluluktur. Standartlara uygun ekipman kullanımı ve sürekli denetim, iş kazalarını asgari düzeye indirmenin tek yoludur.

Kritik Sektörlerde "Çok Tehlikeli" Sınıfı Genişliyor

Yapılan son düzenlemeye göre, özellikle inşaat ve teknik servis sektörlerinde bazı faaliyetlerin risk derecesi en üst seviyeye çekildi. Yeni tebliğe göre öne çıkan değişiklikler şunlar:

• İklimlendirme ve Havalandırma: Bina projelerinde ısıtma, soğutma ve iklimlendirme sistemlerinin hem kurulumu hem de onarım/bakımı artık "Çok Tehlikeli" sınıfında yer alacak.

• Şantiye Hazırlığı: Kazı, hafriyat ve alan temizliği gibi şantiye hazırlık işleri de "Çok Tehlikeli" kategorisine dahil edildi.

• Madencilik: Manyezit gibi başka yerde sınıflandırılmamış madencilik faaliyetleri de en yüksek risk grubunda kalmaya devam ediyor.

Yeni Eklenen Faaliyet Alanları ve Risk Grupları

Teknolojinin ve sosyal ihtiyaçların değişmesiyle birlikte, listeye ilk kez giren veya tanımı netleşen faaliyetler dikkat çekiyor:

• Gıda Takviyeleri ve Kombi İmalatı: Gıda takviyesi üretimi ile kombi ve merkezi ısıtma kazanı imalatı "Tehlikeli" olarak sınıflandırıldı.

• Sosyal Medya ve Yazılım: Kullanıcı içerikli wiki siteleri ve sosyal medya platformlarının dağıtım hizmetleri ile her türlü bilgisayar programlama faaliyeti "Az Tehlikeli" grubunda tanımlandı.

• Psikolojik Danışmanlık ve İç Tasarım: Psikolog, psikoterapist ve iç mimarların faaliyetleri de riskin en düşük olduğu "Az Tehlikeli" sınıfta yer alıyor.

• Söz ve İsteme Evleri: Son yıllarda popülerleşen "söz ve davet evleri" hizmetleri de resmi listede yerini alarak "Az Tehlikeli" olarak tescillendi.

Ev Aletleri Onarımı ve Dış Cephe Temizliği "Tehlikeli" Sınıfında

Gündelik hayatı yakından ilgilendiren ev tipi elektrikli cihazların (buzdolabı, robot süpürge, klima vb.) onarımı ile binaların dış cephelerine yönelik profesyonel temizlik işlemleri "Tehlikeli" sınıfta işlem görmeye devam edecek.

İşverenler Ne Yapmalı?

Yürürlüğe giren bu tebliğ ile birlikte, NACE kodunda değişiklik olan veya faaliyet alanı yeni tanımlanan işletmelerin;

1. İşyeri tehlike sınıfını kontrol etmesi,

2. İSG katip üzerinden güncellemelerini yapması,

3. Mevcut iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmet sürelerini yeni sınıfa göre revize etmesi gerekiyor.

Tebliğ, yayımlandığı bugün (1 Nisan 2026) itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Resmi Gazete İlan Linki İçin Tıklayınız..

İSG-1 Sınav Ücreti Ne Kadar ve Son Gün Ne Zaman?

Yazılı sınava girmeye hak kazanan adaylar için sınav katılım ücreti 2.200 TL olarak belirlendi. Ödemelerin 01-10 Nisan 2026 tarihleri arasında, saat 23:59’a kadar tamamlanması gerekiyor. Bu tarihten sonra yapılacak ödemeler geçersiz sayılacak ve başvuru ekranı kapanacaktır.

Başvuru ve Ödeme İşlemleri Nasıl Yapılır?

Sınav ücreti ödeme işlemleri Gazi Üniversitesi Aday İşlemleri Sistemi (AİS) üzerinden gerçekleştirilecek. İşte adım adım izlemeniz gereken yol:

1. Sisteme Kayıt: Eğer üyeliğiniz yoksa ais.gazi.edu.tr adresine girerek "e-Devlet ile Kayıt Ol" butonuyla kaydınızı oluşturun.

2. Giriş ve Ödeme: Sisteme giriş yaptıktan sonra Aday İşlemleri > Başvuru Sürecindekiler menüsünü takip ederek 2.200 TL'lik ücreti yatırın.

3. Onay: Ücret yatırıldıktan sonra başvurunuz sistem tarafından otomatik olarak onaylanacaktır. Ek bir işlem yapmanıza gerek yoktur.

Kritik Uyarı: Ödeme sırasında seçilen sınav ili tercihi sonradan değiştirilememektedir. Bu nedenle tercih yaparken dikkatli olunması büyük önem arz etmektedir.

Sınav Giriş Belgeleri Ne Zaman Yayınlanacak?

Ödemesini sorunsuz tamamlayan adaylar, sınav giriş belgelerine 06 Mayıs 2026 tarihinden itibaren yine aynı sistem üzerinden erişebilecekler. Sınav kitapçıkları, sonuçlar ve itiraz süreçleri de Gazi Üniversitesi AİS üzerinden takip edilecektir.

Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Hususlar

• İade Yok: Sınava katılmama veya vazgeçme durumunda ücret iadesi yapılmayacaktır.

• Yetki Uyarısı: Sınava katılma hakkı bulunmayan adaylar sistemde "Bu sınava başvuru yetkiniz bulunmamaktadır" uyarısı alacaktır.

• Teknik Aksaklıklar: Yoğunluktan kaynaklı sorunlar yaşamamak adına işlemlerinizi son güne bırakmamanız önerilir.

• İletişim: Ödeme ile ilgili sorunlarınız için olcmedegerlendirme@gazi.edu.tr adresi üzerinden destek alabilirsiniz.

İSG sınavlarına hazırlanan adaylar için en çok zorlanılan ve en yüksek puan getiren konuların başında maden sektörü ve büyük endüstriyel kazalar geliyor. Eğitmen Volkan Altunay, 1 Mayıs itibarıyla başlayacak 14 günlük yoğun İSG son tekrar kampının duyurusunu yaparken, adaylara 90 sayfalık özel bir PDF dokümanı sunulacağını da belirtti. İşte kampta işlenecek hayati konulardan öne çıkan detaylar:

Büyük Endüstriyel Kazalar ve Bildirim Süreçleri

Kuruluş içinde veya dışında insan ve çevre sağlığı için ciddi tehlikelere yol açabilecek yayılım, yangın veya patlama olayları "Büyük Endüstriyel Kaza" olarak tanımlanıyor. Çernobil felaketinde olduğu gibi etkileri kilometrelerce uzağa yayılabilen bu kazaların önlenmesi için ciddi bir dokümantasyon süreci gerekiyor.

• Büyük Kaza Senaryo Dokümanı: İşletmeci tarafından hazırlanarak dahili ve harici tehlikeleri tanımlar.

• Güvenlik Raporu: Alt ve üst seviyeli kuruluşlarca, faaliyetler başlamadan önce hazırlanıp ilgili bakanlığa sunulmalıdır.

Olası bir kaza durumunda ise 60 gün içinde sisteme resmi bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur. Bildirim gerektiren kritik kriterler şunlardır:

• Kuruluş içinde 1 kişinin hayatını kaybetmesi veya 6 kişinin yaralanıp 24 saat hastanede tedavi görmesi.

• Kuruluş dışında 1 kişinin yaralanıp hastanede yatması.

• Su, elektrik, gaz gibi enerji sistemlerinin 2 saatten fazla kesintiye uğraması.

• 0,5 hektar ve üzeri habitatın zarar görmesi (çevresel hasar).

Maden İşyerlerinde Hayati Tanımlar ve Operasyonel Kurallar

İSG uzmanı, hekim ve DSP sınavlarının tartışmasız en önemli bölümü olan maden işyerleri, kendi içinde özel terminolojilere ve katı operasyonel kurallara sahiptir.

Maden Terminolojisi: Üretim yapılan alanlar ocak, maden dışındaki atık topraklar pasa, eğimler şev olarak adlandırılırken; taş içinde açılan galerilere lağım, kömür içinde açılanlara ise baca deniyor. Havayla karışarak patlayıcı özellik kazanan metan gazı (grizu) ve güvenlik amacıyla bırakılan maden kütlesi (topuk) en çok dikkat edilmesi gereken unsurlar arasında yer alıyor.

Güvenlik ve Operasyon Kuralları:

• İmalat Haritaları: Yeraltı çalışma planları 3 boyutlu olarak hazırlanmalı ve ayda bir güncellenmelidir.

• Kaçış Yolları: En az 2 bağımsız çıkış yolu bulunmalı ve bu yollar arasındaki "topuk" mesafesi en az 30 metre olmalıdır.

• İnsan Nakli ve Elektrik: Galerilerde eğim 18 dereceyi aşmamalı, 42 Volt üzerindeki tüm elektrikli cihazlar mutlaka topraklanmalıdır.

• Patlayıcı Yönetimi: Patlayıcı depolarında sıcaklık sürekli olarak 8 ile 30 derece arasında tutulmalı; kontrol sondajları ise en az 25 metre derinlikten yapılmalıdır.

Yeraltında Yaşam Umudu: Hayat Hattı ve Sığınma Odaları

Maden kazalarında işçilerin hayata tutunmasını sağlayan iki temel donanım bulunuyor. 7 mm çapındaki sarı iplerden oluşan Hayat Hattı, işçilere kaçış yolunu gösteriyor. Hat üzerindeki konik göstergelerde koşarken yeşil tarafın görülmesi doğru yönde, kırmızı tarafın görülmesi ise ters yönde gidildiğini işaret ediyor. Hatta bulunan spiral şekiller sığınma odasını, iç içe geçmiş konikler ise ferdi kurtarıcı istasyonlarını gösteriyor.

Sığınma Odalarının Standartları:

• 5 PSI patlama basıncına dayanıklı olmalıdır.

• İçeridekilere en az 36 saat boyunca kesintisiz hava ve enerji sağlamalıdır.

• İç ortam sıcaklığı 35 dereceyi geçmemelidir.

• Hava değerleri; Oksijen en az %19, Karbondioksit en fazla %0.5 ve Karbonmonoksit en fazla 35 ppm seviyesinde tutulmalıdır.

Havalandırma ve Kritik Gaz Sınırları

Madenlerde hava akış hızı saniyede 0,5 metreden az, 8 metreden fazla olmamalıdır. Ortamdaki metan (grizu) oranı ise tüm faaliyetlerin kaderini belirler:

• %1 Metan: Patlatma işlemi yapılamaz.

• %1.5 Metan: Tüm elektrik akımı kesilir.

• %2 Metan: Çalışma derhal durdurulur ve alan acilen terk edilir.

Sınav Öncesi Son Düzlük: Bahane Değil, Derece Zamanı

Nisan ayının sınav hazırlığı için altın değerinde olduğunu vurgulayan Volkan Altunay, öğrencilere zamanı en verimli şekilde kullanmaları çağrısında bulundu. Özellikle depremzede veya yoğun çalışma şartlarına sahip öğrencilerin geçmişte elde ettiği dereceleri örnek gösteren Altunay, uykudan ve sosyal hayattan verilecek kısa süreli fedakarlıkların başarıya giden yolda şart olduğunun altını çizdi.

Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

İSG'nin temel taşlarından biri olan KKD'ler, sağlık ve güvenlik risklerine karşı "son çare" olarak kullanılan donanımlardır. Eğitimin en geniş bölümünü kapsayan KKD kurallarında şu kritik bilgiler öne çıktı:

• 10 Yıl Kuralı: İmalatçılar, ürün piyasaya sürüldükten sonra teknik dosya ve AB uygunluk beyanını tam 10 yıl boyunca saklamak zorundadır.

• Kategori 0 (KKD Sayılmayanlar): Spor ekipmanları, polis kalkanları, megafonlar, askeri donanımlar ve şirket logolu standart kıyafetler KKD kapsamına girmez.

• Kategorizasyon: Güneş ışığı gibi basit riskler Kategori 1, yüksekten düşme veya 100 derece üstü sıcaklık gibi ölümcül riskler Kategori 3 olarak sınıflandırılır. Bu iki uç noktanın arasında kalanlar ise Kategori 2'dir.

• Sınav Kurtaran Kodlamalar: Yüksekte çalışmalarda emniyet kemeri kullanımı DİPÇİK (Direk, İskele, Prefabrik, Çatı); güvenlik halatlarının kullanımı ise KASK (Kule, Ambarlama, Sondaj, Kuyu) olarak kodlanıyor.

• Ayakkabı Kuralları: İnşaat ve çatı gibi yerlerde çelik tabanlı ayakkabılar zorunluyken; taş ocakları veya seramik işleri gibi alanlarda (2 Taş, 1 Düz kuralı) bu zorunluluk esnetilmektedir. Ayrıca tahta tabanlı ayakkabılar da birer KKD'dir.

Tarım İşlerinde ve Pestisit Kullanımında Güvenlik

Tarım sektöründe hayvandan insana geçen "Zoonoz" hastalıklara karşı hijyen ve koruyucu giysi kullanımı hayati önem taşıyor. Tarımsal ilaçlamalarda (Pestisit) ise kurallar net:

• İlaçlar daima kilit altında, orijinal ambalajında ve serin yerlerde depolanmalıdır.

• İlaçlama işlemi sıcakta buharlaşmayı önlemek için mutlaka sabah erken saatlerde ve güneş doğmadan yapılmalıdır. Rüzgarlı havalarda mecbur kalınırsa, rüzgar mutlaka arkaya alınmalıdır.

Traktör kullanımlarında ise devrilmelere karşı ROPS demiri veya kabin bulunması zorunludur. SRC belgelerinde Türkiye içi taşımacılık çift rakamlarla (2 ve 4), uluslararası taşımacılık ise tek rakamlarla (1 ve 3) kodlanmaktadır.

Balıkçı Gemilerinde Hayat Kurtaran İSG Kriterleri

Denizcilik sektöründe İSG kuralları gemi boyutlarına göre şekilleniyor. 18 metre ve üstü gemiler "Mevcut", 15 metre ve üstü olanlar ise "Yeni" balıkçı gemisi olarak tanımlanıyor.

• Acil Durum Enerjisi: Gemide elektrik kesildiğinde jeneratör veya akülerin haberleşme ve aydınlatmayı en az 3 saat kesintisiz sağlaması gerekiyor.

• Tatbikatlar ve Listeler: Acil durum tatbikatları her ay zorunlu olarak yapılır. 45 metre ve üstü olan veya 5'ten fazla çalışanı bulunan gemilerde acil durum listeleri asılmak zorundadır.

• Eğitim Farkı: Çalışanlara yangın söndürme ve KKD eğitimi verilirken; kaptanlara radyo kullanımı ve gemi dengesi gibi daha teknik eğitimler verilir.

1 Mayıs'ta Büyük İSG Tekrar Kampı Başlıyor!

Sınava girmeden önceki son eksikleri kapatmak isteyen adaylar için müjdeli haberi veren Volkan Altunay, 1 Mayıs itibarıyla hızlandırılmış tekrar kampının başlayacağını duyurdu. Bu kampta öğrencilere, tüm konuların nokta atışı özetlendiği 90 sayfalık özel bir PDF de eşlik edecek.

Yüksekte Çalışma Nedir?

Mevzuatımıza göre yüksekte çalışma; seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan faaliyettir. Rehberde, sadece birkaç metrelik iskelelerin değil, 50 cm gibi düşük seviyeli platformlardaki çalışmaların dahi bu kapsamda değerlendirildiği vurgulanıyor.

Temel Güvenlik Önlemleri ve Hiyerarşi

Yüksekte güvenliğin sağlanmasında "Kontrol Önlemleri Hiyerarşisi" esas alınmaktadır. Bu stratejiye göre öncelik sırası şöyledir:

• Yok Etme: Yüksekte çalışma ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmak (Örn: Montajın yerde yapılması).

• Mühendislik Önlemleri: Çalışanları tehlikeden izole eden bariyerler ve kenar koruma sistemleri kullanmak.

• Kişisel Koruyucu Donanım: En son çare olarak emniyet kemerleri ve düşmeyi durdurucu sistemlere başvurmak.

Koruyucu Sistemler: Kenar Korumalar ve Ağlar

Rehberde, düşmeyi önleyici sistemlerin başında gelen Geçici Kenar Koruma Sistemleri (korkuluklar) detaylandırılmıştır. Bu sistemler statik ve dinamik yüklere dayanıklılıklarına göre Sınıf A, B ve C olarak üçe ayrılır:

• Sınıf A: Sadece statik yüklere (yaslanma, tutunma) direnç gösterir.

• Sınıf B: Düşük dinamik eylemlere ve kaymalara karşı koruma sağlar.

• Sınıf C: Dik eğimli yüzeylerden kayan kişileri durdurabilecek yüksek dinamik kuvvetlere dayanıklıdır.

Ekipman Seçimi ve Eğitim

İskeleler, merdivenler ve yükseltilebilir iş platformları gibi ekipmanların seçiminde çalışma koşulları, erişim mesafesi ve kullanım süresi gibi kriterler belirleyicidir. Ayrıca, yüksekte çalışacak personelin özel eğitim alması ve ekipman kurulumundan acil durum prosedürlerine kadar her konuda donanımlı olması yasal bir zorunluluktur.

YAPI İŞLERİNDE YÜKSEKTE ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMA REHBERİNİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

Tüm Yapı İşlerinde Hazırlanması Zorunlu

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, artık herhangi bir istisna gözetilmeksizin tüm yapı işlerinde Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP) hazırlanması zorunlu hale getirilmiştir. Bu plan, inşaat henüz hazırlık aşamasındayken oluşturulmalı ve projenin devamı süresince güncel tutulmalıdır.

Rehberin İçeriğinde Neler Var?

İşverenler ve proje sorumluları için bir yol haritası niteliği taşıyan rehber, temel olarak 6 ana başlıktan oluşmaktadır:

1. Yönetimin Taahhüdü: Firmanın İSG konusundaki hedefleri ve önleme kültürü taahhüdü.

2. Proje Bilgileri: İşveren, alt işveren ve kendi namına çalışanlara dair detaylı veriler.

3. Sağlık ve Güvenlik Organizasyonu: Görev ve sorumlulukların net bir şekilde belirlenmesi.

4. İşlerin Yönetimi: İş akış planları ve çalışma yöntemlerinin belirlenmesi.

5. Risklerin ve Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi: Muhtemel tehlikelere karşı alınacak önlemler.

6. Şantiye Kuralları: Sahada uyulması gereken disiplin ve güvenlik kuralları.

Planın Amacı ve Sağladığı Avantajlar

Sağlık ve Güvenlik Planı'nın temel amacı, risklerin henüz planlama aşamasında belirlenerek iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçilmesidir. Planlı bir yaklaşım sadece güvenliği artırmakla kalmaz; aynı zamanda daha iyi proje yönetimi, yüksek kalite, düşük maliyet ve artan verimlilik gibi avantajlar sağlar.

Sektördeki tüm aktörlerin (tasarımcılar, koordinatörler, yükleniciler ve tedarikçiler) iş birliği içerisinde hazırlaması gereken bu plan, yapı sahasındaki koordinasyonun anahtarı konumundadır.

YAPI İŞLERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK PLANI REHBERİNİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

Kazaların Ana Nedeni: Dikkatsizlik ve Eğitim Eksikliği

Yapılan analizler, tarım sektöründeki kazaların büyük bir kısmının operatör dikkatsizliği, teknik bilgi eksikliği ve makinelerin koruyucusuz kullanılmasından kaynaklandığını gösteriyor. Özellikle traktörler, balya makineleri ve pülverizatörler gibi hareketli aksamı olan makineler, fark edilemeyecek kadar büyük bir güçle ciddi yaralanmalara yol açabiliyor.

Hayat Kurtaran Formül: "Güvenli Durdurma"

Rehberde, makineye herhangi bir müdahale (tamir, bakım, ayar) yapılmadan önce mutlaka uygulanması gereken "Güvenli Durdurma" adımları şu şekilde sıralanıyor:

• El frenini çekin.

• Vitesin boşta olduğunu kontrol edin.

• Motoru durdurun.

• Anahtarı çıkarın ve varsa diğer güç kaynaklarını kapatın.

Güvenli Çalışma İçin Temel Kurallar

Tarım çalışanlarının güvenliğini sağlamak adına dikkat etmesi gereken diğer kritik noktalar ise şunlar:

• Kıyafet Seçimi: Hareketli parçalara takılacak bol kıyafetlerden, yüzük ve kolye gibi aksesuarlardan kaçınılmalı, mutlaka iş ayakkabısı giyilmelidir.

• Koruyucu Ekipman: Makine üzerindeki koruyucu kapaklar ve şaft muhafazaları asla çıkarılmamalı; hasarlıysa hemen tamir edilmelidir.

• Eğitim ve Yetki: Makineler sadece ilgili sürücü belgesine ve yeterli teknik eğitime sahip kişiler tarafından kullanılmalıdır.

• Bakım ve Onarım: Hidrolik sistemlerdeki yüksek basınç riskine karşı sızıntı kontrolü elle yapılmamalı, makine altında çalışırken mutlaka destekleyici metal sehpalar kullanılmalıdır.

Tüm bu önlemlerin amacı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında tarım çalışanlarının refahını artırmak ve önlenebilir kazaların önüne geçmektir.

TARIM MAKİNELERİ İLE SAĞLIKLI VE GÜVENLİ ÇALIŞMA REHBERİNİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN..

Güvenli Bir Pestisit Deposu Nasıl Olmalı?

Rehbere göre, pestisit depolarının yer seçimi ve inşasında şu temel kurallara dikkat edilmesi gerekiyor:

• Mesafe Kuralları: Depolar; konutlardan, su kaynaklarından, kanalizasyondan ve yanıcı madde yığınlarından (saman, yakıt, gübre vb.) en az 4 metre uzakta olmalıdır.

• Yangın Dayanımı: Depo kapıları ve yapısı, yangına en az 30 dakika dayanıklı malzemeden inşa edilmelidir.

• Sızdırmazlık ve Set Sistemi: Olası dökülmelere karşı, toplam ürün miktarının %110’unu (su hassas alanlarda %185) tutabilecek sızdırmaz setler oluşturulmalıdır.

• Havalandırma ve Güvenlik: Depolar doğrudan dışarıya havalandırılmalı, yetkisiz kişilerin erişimini engellemek için her zaman kilitli tutulmalı ve dış yüzeyinde gerekli "tehlike" ile "sigara içilmez" uyarı işaretleri bulunmalıdır.

Depo Düzeninde Kritik Detaylar

Doğru istifleme, kaza riskini büyük ölçüde azaltıyor. Rehberde yer alan düzenleme kuralları şunlardır:

• Toz pestisitler, sızıntı riskine karşı her zaman sıvı pestisitlerin üzerindeki raflarda tutulmalıdır.

• Pestisitler asla orijinal ambalajları dışında saklanmamalı ve etiketleri her zaman okunabilir olmalıdır.

• Depo içerisinde aydınlatma yeterli olmalı ve su boruları yalıtılmalıdır.

Mobil Depolama ve Taşıma Güvenliği

Pestisitlerin uygulama alanına taşınması sırasında da sıkı güvenlik önlemleri şart:

• Pestisitler asla araç kabinlerinde taşınmamalı; sürücü bölümü ile yük bölümü tam olarak ayrılmalıdır.

• 24 saatten kısa süreli "mobil depolama" durumunda bile ürünler yetkisiz erişime karşı kilitli tutulmalı ve su kirliliği riski olan yerlerden uzağa park edilmelidir.

Özel Durumlar: Suyla Reaksiyona Giren Kimyasallar

Bazı özel pestisit sınıfları ek önlemler gerektiriyor. Nemle reaksiyona girerek gaz açığa çıkaran bileşikler için mutlaka ayrı, metal ve üzerinde "Su Kullanmayın" uyarısı bulunan dolaplar kullanılmalıdır.

Bakanlık, tüm tarım çalışanlarını ve işverenleri bu rehberdeki tavsiyelere uymaya ve periyodik eğitimlerle bilgilerini tazelemeye davet ediyor.

PESTİSİTLERİN GÜVENLİ DEPOLANMASI DOSYASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

ANKARA – Madencilik sektörü, taşıdığı yüksek riskler ve "çok tehlikeli" sınıfındaki yapısı nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının en kritik olduğu alanlardan biri olmaya devam ediyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM), sektör paydaşlarına yol göstermek amacıyla hazırladığı yeni rehberde, doğru KKD kullanımının iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemedeki rolüne dikkat çekti.

KKD Son Savunma Hattıdır

Rehberde vurgulanan en önemli ilkelerden biri, kişisel koruyucu donanımların her zaman "en son koruma" yöntemi olmasıdır. İSG prensiplerine göre öncelik toplu koruma önlemlerinde olmalı, riskler kaynakta yok edilemediği durumlarda ek ve geçici bir tedbir olarak KKD’lere başvurulmalıdır.

Madenlerdeki Temel Riskler ve Hastalıklar

Maden ocaklarında çalışanların karşılaştığı en büyük tehlikeler arasında toz maruziyeti, metan gazı patlamaları (grizu), yüksek nem, gürültü ve ergonomik zorluklar yer alıyor. Rehber, bu risklerin yol açabileceği silikozis ve pnömokonyoz gibi ciddi meslek hastalıklarına karşı kullanılacak donanımların teknik özelliklerini detaylandırıyor.

KKD Seçiminde "CE" İşareti ve Saha Analizi Şart

İşletmelerde kullanılacak donanımların mutlaka CE (Avrupa'ya Uygunluk) işareti taşıması ve Türkçe kullanım kılavuzuna sahip olması yasal bir zorunluluktur. Bakanlığın saha analizleri, sadece standart donanım dağıtılmasının yeterli olmadığını; donanımın yapılan işe, kullanıcıya ve ortamdaki riskin derecesine (örneğin toz maskesi kategorisi) göre özel olarak seçilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Türkiye'nin Maden Potansiyeli ve Güvenlik

Dünya maden çeşitliliğinde 10. sırada yer alan Türkiye için madencilik, ekonomik kalkınmanın ve yerel istihdamın temel taşlarından biridir. Ancak sektörün "çok tehlikeli" kategorisinde bulunması, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında sıkı denetim ve doğru ekipman kullanımını zorunlu kılmaktadır.

MADEN SEKTÖRÜ KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM REHBERİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

Kazı Çalışmalarında "Uzman Kişi" Denetimi Şart

Güvenli bir kazı çalışması için her aşamanın uzman bir kişi tarafından denetlenmesi ve çalışanlara gerekli güvenlik talimatlarının verilmesi hayati önem taşıyor. Uzman kişi; zemin tipini (A, B veya C tipi) belirlemek, tehlikeleri öngörmek ve gerekli koruyucu sistemleri (şev, iksa veya kalkan) seçmekle yükümlüdür.

Göçük Riskine Karşı 3 Temel Koruma Yöntemi

Rehberde, desteksiz bırakılan toprakların saniyeler içinde veya bir süre sonra mutlaka çökeceği vurgulanarak şu koruyucu tedbirler sıralanıyor:

• Şev ve Kademe Oluşturulması: Zemin yapısına uygun açılarla eğim verilerek toprağın kayması engellenir.

• İksa Sistemleri: Şev vermenin mümkün olmadığı dar alanlarda ahşap, alüminyum hidrolik veya pnömatik iksa sistemleri ile kazı duvarları desteklenmelidir.

• Kalkan (Hendek Kaplama): Kazı yüzünü desteklemekten ziyade, bir göçük anında içerisinde çalışan kişiyi korumayı amaçlayan taşınabilir çelik yapılardır.

Sadece Göçük Değil, Yeraltı Hatları ve Atmosfer de Riskli

Kazı alanlarında göçük dışında dikkat edilmesi gereken diğer tehlikeler ise şunlardır:

• Tehlikeli Atmosfer: Oksijen yetersizliği veya yanıcı gaz birikme ihtimaline karşı kazı öncesi ve sırasında mutlaka gaz ölçümleri yapılmalıdır.

• Yeraltı Hizmetleri: Elektrik, gaz, su ve telekomünikasyon hatlarının yerleri kazı öncesinde ilgili kurumlardan öğrenilmeli ve uygun cihazlarla tespit edilerek işaretlenmelidir.

• Düşme Riski: Araç ve yaya trafiğinin olduğu alanlarda kazı kenarları sağlam bariyerler ve uyarı levhaları ile çevrilmelidir.

Kazısız Teknolojilerle Sıfır Risk

İSG bakımından en güvenli yöntem, çalışan girişini asgari düzeyde tutan "kazısız teknolojiler"dir. Yatay yönlendirilebilir delgi gibi teknikler, hem göçük riskini ortadan kaldırır hem de trafiği aksatmadan ekonomik çözümler sunar

KANAL KAZISI ÇALIŞMALARINDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ REHBERİ DOSYASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

Yüksekte Çalışmada Güvenlik Hiyerarşisi

İSG prensiplerine göre, yüksekte çalışma gerektiren projelerde öncelik tehlikenin ortadan kaldırılmasına (örneğin prekast beton kullanımı) verilmelidir. Tehlikenin izole edilemediği durumlarda ise düşme mesafesini ve şiddetini en aza indirmek için güvenlik ağları devreye girmektedir. Güvenlik ağları, çalışanların hareket alanını kısıtlamadan pasif koruma sağlayan sistemlerdir.

Güvenlik Ağlarında Standart ve Sınıflandırma

Bir güvenlik ağının işlevini yerine getirebilmesi için TS EN 1263-1 standardına uygun olması zorunludur. Rehberde belirtilen dört ana sistem şunlardır:

• Sistem S: Kenar ipi olan yatay kurulum ağları.

• Sistem T: Konsollara bağlanan yatay ağlar.

• Sistem U: Düşey kullanım için destek yapısına bağlanan ağlar.

• Sistem V: Sehpa tipi desteğe bağlanan kenar ipi olan ağlar.

Ağlar ayrıca enerji absorplama kapasitelerine (A ve B sınıfları) ve ağ gözü boyutlarına (1 ve 2 sınıfları) göre de sınıflandırılmaktadır.

Kurulumda Kritik Detaylar: Düşme Yüksekliği ve Yakalama Genişliği

Güvenlik ağlarının kurulumunda en önemli kriterlerden biri düşme yüksekliğidir. İdeal bir kurulumda ağ, çalışma platformuna mümkün olduğunca yakın (mümkünse 2 metre mesafe içinde) kurulmalıdır. Azami düşme yüksekliği ise 6 metreyi geçmemelidir. Ayrıca düşen kişinin ileri doğru hareketini de kapsayacak şekilde yeterli yakalama genişliği (düşme yüksekliğine bağlı olarak 2 metreden 4.5 metreye kadar) bırakılmalıdır.

Bakım ve Deneyler İhmal Edilmemeli

Güvenlik ağları hava koşullarından ve UV ışınlarından etkilenerek dayanım kaybı yaşayabilir. Bu nedenle:

• Ağlar en az 12 ayda bir UV bozulma deneyine tabi tutulmalıdır.

• Her ağın üzerinde güncel bir deney etiketi bulunmalıdır.

• Her teslimatta kullanıcının ana dilinde hazırlanmış bir talimat kitabı yer almalıdır.

İş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, şantiye şefleri ve işverenler için hazırlanan bu rehber, inşaat sahalarında "sıfır kaza" hedefine ulaşmak için hayati bilgiler sunmaktadır.

İnşaatlarda Hayat Kurtaran Güvenlik Ağları: Kurulum ve Bakım Rehberini indirmek için tıklayınız..

En Sık Karşılaşılan Forklift Kazaları

İş sağlığı ve güvenliği verilerine göre, forklift kazaları genellikle şu şekillerde meydana gelmektedir:

• Yayaya Çarpma: Forkliftin veya hareketli parçalarının çalışanlara çarpması.

• Devrilme Riski: Hatalı manevra veya aşırı yükleme sonucu aracın yan yatması.

• Düşen Nesneler: Yüklerin operatörün veya diğer kişilerin üzerine düşmesi.

• Ergonomik Sorunlar: Uygunsuz koltuk ve titreşim nedeniyle operatörlerde oluşan kas-iskelet sistemi hastalıkları.

Güvenli Tasarım ve Teknik Standartlar

Bir forkliftin güvenli kabul edilebilmesi için belirli yasal standartları (TS ISO 1074, TS 10201 vb.) karşılaması şarttır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca forkliftlerde şu özelliklerden en az biri bulunmalıdır:

• Sürücü için koruyucu kabin.

• Devrilmeyi önleyen yapı veya devrilme anında operatörü koruyacak yeterli açıklık.

• Sürücünün parçalar arasında ezilmesini önleyen koruyucu sistemler.

Operatörler İçin Altın Kurallar

Güvenli bir operasyon için operatörlerin şu prosedürlere uyması hayati önem taşır:

1. Emniyet Kemeri Kullanımı: Operatör hareket halindeyken daima emniyet kemerini takmalıdır.

2. Hız Kontrolü: Islak ve kaygan zeminlerde yavaşlanmalı, ani dönüşlerden kaçınılmalıdır.

3. Yük Taşıma: Yükler daima zemine mümkün olan en yakın seviyede taşınmalı ve görüşü kapatıyorsa geri yönde sürüş tercih edilmelidir.

4. Çalıştırma Öncesi Kontrol: Her vardiya başında frenler, direksiyon, lastikler ve uyarı sistemleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Periyodik Kontroller İhmale Gelmez

Yönetmeliğe göre forkliftlerin periyodik kontrolleri, ilgili standartlarda aksine bir süre belirtilmedikçe yılda en az bir kez yapılmalıdır. Bu kontroller; makine mühendisleri, teknik öğretmenler veya ilgili teknik personeller tarafından gerçekleştirilmelidir.

Unutmayın, güvenli bir çalışma ortamı sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda çalışanların yaşam hakkının korunmasıdır.

İş Yerlerinde Forklift Güvenliği: Hayat Kurtaran İpuçları ve Yasal Zorunluluklar Dosyasını İndirmek İçin Tıklayınız

Ekranlı Araçlar Hangi Sağlık Risklerini Taşıyor?

Rehberde, ekranlı araçlarla uzun süreli ve kontrolsüz çalışmanın sadece gözleri değil, tüm vücut sistemini etkileyebileceği vurgulanıyor. Öne çıkan riskler şunlardır:

• Kas-İskelet Sistemi: Bel fıtığı, karpal tünel sendromu ve sırt ağrıları en yaygın görülen şikayetler arasındadır.

• Göz Sağlığı: Gözlerde yanma, kuruluk, bulanık görme ve baş ağrısı gibi "ekran yorgunluğu" belirtileri görülebilmektedir.

• Psikolojik Etkiler: Yoğun ekran kullanımı; stres, uykusuzluk ve zihinsel yorgunluğa neden olabilmektedir.

İdeal Çalışma İstasyonu Nasıl Olmalı?

Sağlıklı bir çalışma ortamı için ekipmanların ergonomik yerleşimi kritik önem taşıyor. Rehberdeki asgari gerekliliklere göre:

• Monitör Yerleşimi: Ekran, operatörün tam önünde, göz hizasında ve yaklaşık 50-80 cm uzaklıkta olmalıdır.

• Klavye ve Fare: Bileklerin bükülmemesi için klavye ve fare aynı yükseklikte olmalı; bilek desteği gibi yardımcı ekipmanlar kullanılmalıdır.

• Aydınlatma: Ekranda yansıma ve parlama olmaması için çalışma masası pencerelere yan gelecek şekilde konumlandırılmalı ve ayarlanabilir perdeler kullanılmalıdır.

Çalışanlara Tavsiyeler: "Ayağa Kalk, Esne, Hareket Et!"

Sadece ekipman düzenlemesi yeterli değil; çalışma alışkanlıklarının da değiştirilmesi gerekiyor. Uzmanlar şu adımları öneriyor:

• Düzenli Molalar: Sürekli aynı pozisyonda kalmamak için kısa aralar verilmeli ve bu aralarda ayağa kalkıp eklemler hareket ettirilmelidir.

• Göz Egzersizleri: Göz yorgunluğunu önlemek için belirli aralıklarla ekrandan uzaklaşıp uzağa bakarak odaklama egzersizleri yapılmalıdır.

• Ofis Egzersizleri: Masa başında yapılabilecek basit germe hareketleri, kas ve iskelet sistemi ağrılarını büyük ölçüde önlemektedir.

İşverenlerin, 6331 sayılı Kanun uyarınca çalışma merkezlerinde risk değerlendirmesi yapması ve çalışanlarına gerekli İSG eğitimlerini vermesi yasal bir zorunluluktur. Sağlıklı bir çalışma ortamı, sadece çalışanın refahını değil, iş verimliliğini de doğrudan artırmaktadır.

Ekranlı Araçlarla Sağlıklı Çalışmanın Altın Kuralları dosyasını indirmek için tıklayınız

İç Ölçülerin Tespitinde "En Büyük Vücut" Esası

Bir alanın içine girilmesi veya bir boşluğun kullanılması söz konusu olduğunda (iç ölçüler), tasarımın en iri bireyleri kapsaması gerekir. Ergonomide temel kural; insanın veya vücudun belli bir kısmının sığacağı en küçük ölçüler için en büyük vücut (%95’lik dilim) değerlerinin esas alınmasıdır.

İç ölçü kullanımına örnekler:

• Kapı Yüksekliği: Bir kapı, en uzun insanın boyundan kısa olmamalıdır. Hesaplamalara ayakkabı ve şapka gibi boyu artıran unsurlar mutlaka dahil edilir.

• Yangın Çıkışları: Acil durum tahliye kapıları, en geniş omuz yapısına sahip bireyin rahatça geçebileceği genişlikte olmalıdır.

• Kontrol Düğmeleri: Uzun boylu operatörlerin eğilmeden ulaşabilmesi için düğmeler, %95'lik dilimdeki bir kişinin parmak eklemi hizasından aşağıda olmamalıdır.

Dış Ölçülerde "Erişim" Faktörü

Dış ölçülerin tespitinde ise durum tam tersidir. Bir çalışanın bir noktaya uzanması veya bir butona basması gerekiyorsa, tasarım en küçük boyutlu kişinin (%5’lik dilim) zorlanmadan ulaşabileceği şekilde yapılmalıdır. Bu sayede kısa boylu veya kısa kol mesafesine sahip çalışanların da işlem alanına erişimi garanti altına alınır.

Günlük Hayattan Ergonomik Detaylar

Antropometri sadece endüstride değil, günlük kullandığımız araçlarda da kritik rol oynar:

1. Diş Fırçası Sapı: Ağız derinliği en fazla olan kişinin bile azı dişlerine ulaşabileceği uzunlukta tasarlanır.

2. Tekerlek Sökme Anahtarı: En zayıf insanın bile yeterli torku (gücü) oluşturup somunları gevşetebileceği bir kol uzunluğuna sahip olmalıdır.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Antropometri: Vücut Ölçülerinin Bilimi

Yunanca "insan" (antropos) ve "ölçü" (metikos) kelimelerinden türeyen antropometri, insan vücut ölçülerinin belirlenmesi ve bu verilerin tasarıma uygulanmasıyla ilgilenen bilim dalıdır. Çalışma veya dinlenme yeri tasarımının temelini oluşturan bu bilim dalı, makinelerden mobilyalara, elbiselerden araç-gereçlere kadar her alanda hayati bilgiler sunar.

"Tek Beden Herkese Uymaz"

İnsan vücut ölçüleri; ulus, bölge, yaş, cinsiyet ve hatta beslenme alışkanlıklarına göre büyük farklılıklar gösterir. Örneğin, bir ürün ABD’li erkeklerin %90'ına uygun tasarlanmışsa, bu ürün Japonların sadece %45’ine, Vietnamlıların ise %10’una uygun olabilmektedir. Bu durum, yerel verilere dayalı tasarımın önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Türkiye'de yapılan araştırmalar, erkeklerde boy ortalamasının 169 cm, kadınlarda ise 155 cm olduğunu göstermektedir.

Tasarımda %5 ve %95 Kuralı

Mükemmel bir tasarım için her bireyi tek tek dikkate almak ekonomik olarak mümkün değildir. Bu nedenle antropometride istatistiksel veriler kullanılır. Genellikle toplumun en küçük %5’i ile en büyük %5’i dışarıda bırakılarak, nüfusun %90’ını kapsayan bir ölçü aralığı hedeflenir.

• İç Ölçüler (Minimum): Bir kapının yüksekliği veya bir yangın çıkışının genişliği gibi vücudun sığması gereken alanlarda, toplumun en uzun/geniş kesimini temsil eden %95’lik dilim esas alınır.

• Dış Ölçüler (Maksimum): Bir rafın yüksekliği veya bir düğmenin uzaklığı gibi erişim gerektiren durumlarda, en kısa boylu kişinin de zorlanmadan ulaşabilmesi için %5’lik dilim temel alınır.

Verimliliğin Anahtarı: Biyomekanik Uyum

Bir makine teknik olarak ne kadar kusursuz olursa olsun, eğer kullanıcının fiziksel ölçülerine ve hareket sınırlarına uygun değilse etkin kullanılamaz. Çalışanların fiziksel rahatlığı ve yeteneklerini en üst seviyede sergileyebilmesi, kullandıkları malzemenin kendi boyutlarına uygun olmasına bağlıdır.

Sonuç olarak; ergonomi ve antropometriyi temel alan bir tasarım yaklaşımı, hem iş kazalarını önlemekte hem de yorgunluğu azaltarak verimliliği maksimize etmektedir.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

İş yerlerinde olası afet ve kazalara müdahale edecek ekiplerin sayısı tehlike sınıfına göre değişiklik göstermektedir:

• Kurtarma, Arama, Tahliye ve Yangınla Mücadele: Az tehlikeli iş yerlerinde her 50 çalışana kadar 1 kişi , tehlikeli iş yerlerinde her 40 çalışana kadar 1 kişi ve çok tehlikeli iş yerlerinde her 30 çalışana kadar 1 kişi destek elemanı olarak görevlendirilmelidir.

• İlk Yardım Uzmanı: İlk yardımcı sayısı az tehlikeli sınıfta her 20 çalışan için 1 kişi , tehlikeli sınıfta her 15 çalışana kadar 1 kişi ve çok tehlikeli sınıfta her 10 çalışana kadar 1 kişi olmalıdır.

Çalışan Temsilcisi Kaç Kişi Olmalı?

Çalışanların İSG süreçlerine katılımını sağlayan çalışan temsilcisi sayıları, mevcut çalışan sayısına göre şu şekilde listelenmektedir:

• 2-50 çalışan arası: 1 temsilci

• 51-100 çalışan arası: 2 temsilci

• 101-500 çalışan arası: 3 temsilci

• 501-1000 çalışan arası: 4 temsilci

• 1001-2000 çalışan arası: 5 temsilci

• 2001 ve üzeri çalışan: 6 temsilci

İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Çalışma Süreleri

İSG profesyonellerinin çalışan başına ayırması gereken süreler, işletmenin risk durumuna göre kısmi veya tam süreli olarak farklılık gösterir.

Kısmi Süreli Görevlendirmeler

• İş Güvenliği Uzmanı: Ayda çalışan başına az tehlikeli sınıfta 10 dakika , tehlikeli sınıfta 20 dakika ve çok tehlikeli sınıfta 40 dakika ayrılmalıdır.

• İşyeri Hekimi : Ayda çalışan başına az tehlikeli sınıfta 5 dakika , tehlikeli sınıfta 10 dakika ve çok tehlikeli sınıfta 15 dakika hizmet verilmelidir.

Tam Süreli Görevlendirmeler

• İş Güvenliği Uzmanı: Az tehlikeli sınıfta 1000 ve daha fazla çalışanı olan yerlerde her 1000 çalışan için 1 uzman , tehlikeli sınıfta 500 ve daha fazla çalışanı olan yerlerde her 500 çalışan için 1 uzman , çok tehlikeli sınıfta ise 250 ve daha fazla çalışanı olan yerlerde her 250 çalışan için 1 uzman görev yapmalıdır.

• İşyeri Hekimi : Az tehlikeli sınıfta 2000 ve daha fazla çalışanı olan yerlerde 1 işyeri hekimi , tehlikeli sınıfta 1000 ve daha fazla çalışanı olan yerlerde her 1000 çalışan için 1 işyeri hekimi atanmalıdır. Çok tehlikeli sınıfta yer alan 750 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde ise her 750 çalışan için 1 işyeri hekimi zorunludur.

Temel İSG Eğitimleri ve Belge Yenileme Süreleri

Çalışanların güvenliği için alınan eğitimlerin ve hazırlanan evrakların periyodik olarak güncellenmesi gerekmektedir.

• Temel İSG Eğitim Süreleri: Çok tehlikeli sınıfta 1 yılda 16 saat , tehlikeli sınıfta 2 yılda 12 saat , az tehlikeli sınıfta ise 3 yılda 8 saat temel eğitim verilmelidir.

• İşe Başlama Eğitimi: 2 saat olarak belirlenmiştir. İşveren, işveren vekili ya da İş Güvenliği Uzmanı'nın kendisinin bu eğitimi vermesi durumunda çalışan başına ayda 10 dakika ayrılır.

• Periyodik Yenilemeler:

  • Çok Tehlikeli Sınıf: Eğitim ve sağlık taramaları 1 yılda , risk değerlendirmesi ve acil eylem planı 2 yılda bir yenilenir.

  • Tehlikeli Sınıf: Eğitim 3 yılda, sağlık taramaları 2 yılda , risk değerlendirmesi ve acil eylem planı 4 yılda bir yenilenir.

Derleyen Volkan ALTUNAY

1. Ergonomi: İşin İnsana Uyumu

Ergonomi, en basit tanımıyla "insanın işe, işin insana uyumunu" hedefleyen bir disiplindir. İnsan, Makine ve Çevre (İMÇ) arasındaki dengeyi kuran bu bilim dalı, fiziksel, bilişsel ve örgütsel olmak üzere üç ana başlığa ayrılır.

• Fiziksel Ergonomi: Duruş bozuklukları ve kas-iskelet sistemini korumayı amaçlar.

• Bilişsel Ergonomi: İnsan beyninin karar verme süreçlerini ve dijital arayüzlerle etkileşimini (örneğin joystick tasarımı) inceler.

• Antropometri: İnsan vücut ölçülerini baz alarak çalışma alanlarını şekillendirir. Unutulmamalıdır ki, hareketli işlerde kullanılan dinamik antropometri, vücudun erişim alanlarını belirleyerek yorgunluğu en aza indirir.

2. Ekran Başında Sağlıklı Kalmanın Yolları

Gününün büyük kısmını bilgisayar karşısında geçirenler için "Ekranlı Araçlar Yönetmeliği" kritik öneme sahip. İşverenlerin, çalışanları işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla göz muayenesinden geçirmesi yasal bir zorunluluktur.

İdeal Bir Çalışma İstasyonu Nasıl Olmalı?

• Monitör: Titrememeli, mat olmalı ve göz hizasına göre ayarlanabilmelidir.

• Sandalye: Beş ayaklı, yüksekliği ayarlanabilir ve bel desteğine sahip olmalıdır.

• Ortam: Nem oranı %30-%80 arasında tutulmalı, yansımaları önlemek için uygun perdeler kullanılmalıdır.

• Not: Fare (mouse), mevzuatta asgari zorunlu ekipman listesinde yer almazken; klavyenin ekrandan ayrı ve mat olması şarttır.

3. Elle Taşıma İşlerinde Gizli Tehlikeler

Yük kaldırma, itme veya çekme işlemleri iş kazalarının en büyük sebeplerinden biridir. Uzmanlar, statik (sabit) kasılmaların kan dolaşımını zorlaştırdığı konusunda uyarıyor. Bu noktada biyomekanik biliminden yararlanılan doğru Kişisel Koruyucu Donanımlar (baret, eldiven vb.) kullanımı ve mekanik taşıma yöntemlerinin önceliklendirilmesi gerekiyor.

4. Görünmez Tehlike: Toksikoloji ve Gazlar

Sanayide kullanılan kimyasallar, doğru yönetilmediğinde ciddi hastalıklara davetiye çıkarıyor.

• Benzen: Eritici olarak bilinir ancak lösemi riskini artırır.

• Kurşun: Kemiklerde birikir ve sinir sistemine zarar verir.

• Sessiz Katiller: Karbonmonoksit (havadan hafif, kokusuz), Hidrojen Sülfür (çürük yumurta kokulu) ve Hidrojen Siyanür (acı badem kokulu) gibi gazlar, yüksek hayati risk taşır.

Özellikle enerji sektöründe kullanılan LPG'nin havadan ağır olup yerde biriktiği, Doğalgazın ise %95 oranında Metan içerdiği unutulmamalıdır.

Kurumsal Yapı ve Tarihsel Dönüşüm

İSGGM, ilk olarak 4947 sayılı Kanun ile Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde yeniden yapılandırılmıştır. Zaman içerisinde 5763 ve 6009 sayılı kanunlarla günün ihtiyaçlarına adapte edilen kurum, son halini 10 Temmuz 2018 tarihli ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile almıştır. Bugün Genel Müdürlük; bir Genel Müdür, üç Genel Müdür Yardımcısı ve sekiz ayrı Daire Başkanlığı ile hizmet vermektedir.

İSGGM'nin Temel Görev ve Yetkileri

Genel Müdürlük, sadece denetim değil, aynı zamanda eğitim, standart belirleme ve AR-GE faaliyetlerini de yürütmektedir. İşte öne çıkan görev başlıkları:

• Risk Önleme ve Araştırma: İş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek amacıyla bilimsel araştırma ve inceleme çalışmalarını planlar ve uygular.

• KKD Denetimi: Piyasaya arz edilen Kişisel Koruyucu Donanımların (KKD) denetimini ve gözetimini yaparak, standartlara uygun olmayan ürünlerin kullanımını engeller.

• Eğitim ve Belgelendirme: İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personellerinin eğitim süreçlerini yönetir, sınavlarını yapar ve sertifikalarını onaylar.

• Yetkilendirme ve Denetim: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) ile eğitim kurumlarına yetki verir; bu kurumların hizmet kalitesini periyodik olarak denetler.

• Özel Grupların Korunması: Rehabilite edilenler, mesleki eğitim görenler ve özel risk grubundaki çalışanların korunması için gerekli tedbirleri alır.

• Uluslararası İş Birliği: İş sağlığı ve güvenliği alanında dünyadaki gelişmeleri takip ederek uluslararası kurumlarla koordinasyonu sağlar.

İSGÜM ve Laboratuvar Yönetimi

Genel Müdürlük bünyesinde faaliyet gösteren İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM), teknik ölçüm ve analizlerin merkezidir. Bölge laboratuvarları aracılığıyla işyerlerindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik riskler kontrol altında tutulmaktadır.

Önemli Not: İSGGM, sadece özel sektörü değil, kamu hizmetlerinde çalışan tüm personeli kapsayan koruyucu politikalar geliştirmekle yükümlüdür.

Yangın ve Bina Güvenliğinde Temel Kavramlar

Yangın anında doğru müdahale ve tahliye için bazı temel tanımların iyi bilinmesi gerekiyor:

• Güvenlik Bölgesi: Binadan tahliye edilen şahısların, bina dışında güvenli bir şekilde bekleyecekleri alandır. (Acil durumlardaki "toplanma alanı" ile benzer bir işlev görür).

• Yangın Kapısı: Yangın merdivenlerinde bulunan; kapalı tutulduğunda duman, ısı ve alev geçişine belirli bir süre direnen kapılardır. Unutulmamalıdır ki yangın kapıları yanmaz değildir; beton ve demirin bile yandığı bir ortamda kapılar da yanar, ancak belirli bir süre dayanarak kaçış için zaman kazandırır.

• Yangın Perdesi: Korunması gereken nesnelerin veya altyapının yangına karşı korunmasını sağlayan, ısının yatay ve düşey yayılmasını engelleyen düşey bariyerlerdir.

• Yangın Yükü: Bir yapı bölümündeki yanıcı maddelerin kütleleri ile alt ısıl değerleri çarpımları toplamının, plandaki toplam alana bölünmesiyle (MJ/m²) ifade edilen büyüklüktür.

Bina Yüksekliği ile Yapı Yüksekliği Aynı Şey Mi?

Yönetmelikte en çok karıştırılan konulardan biri yükseklik tanımlarıdır:

• Bina Yüksekliği: Sadece dışarıdan gördüğünüz, 0 noktasından (zeminden) başlayıp en üst kata kadar olan kısımdır.

• Yapı Yüksekliği: Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dahil olmak üzere, binanın toprağa bastığı yer ile çatıdaki baca da dahil inşa edilen tüm kısımların toplam yüksekliğidir.

Yüksek Bina Nedir? Bina yüksekliği 21,5 metreden (yaklaşık 7 kat) veya yapı yüksekliği 30,5 metreden (yaklaşık 10 kat) fazla olan binalar "Yüksek Bina" olarak sınıflandırılır.

Acil Durum Ekipleri ve Kurulma Şartları

Acil durumlarda görev alacak ekipler dörde ayrılır. Harf sayısı uzun olan ekipler en az 3, kısa olanlar en az 2 kişiden oluşur:

1. Söndürme Ekibi: En az 3 kişi

2. Kurtarma Ekibi: En az 3 kişi

3. Koruma Ekibi: En az 2 kişi

4. İlk Yardım Ekibi: En az 2 kişi

Bu ekiplerin kurulması ve yılda bir kez söndürme tatbikatı yapılması için binanın şu üç şarttan birini sağlaması gerekir: Yapı yüksekliğinin 30,5 metreden fazla olması, içinde 50'den fazla insan bulunan konut dışı yapı olması veya 200'den fazla kişinin barındığı bir site olması.

Yangın Donanımları: Asansörler, Uyarılar ve İşaretler

• Acil Durum Asansörü (İtfaiye Asansörü): Yapı yüksekliği 51,5 metreden fazla (yaklaşık 17 kat) olan binalarda zorunludur. Asansör önünde 6 ila 10 metrekare arasında, boyutu 2 metreden az olmayan güvenli bir "Yangın Güvenlik Holü" oluşturulmalıdır. Bu asansörlerin jeneratöre bağlı olarak 60 dakika çalışabilmesi ve kuyusunun duman almaması için basınçlandırılması şarttır.

• Acil Durum Aydınlatması: Genel olarak 60 dakika enerji sağlamalıdır. Ancak kullanıcı sayısı 200'ü geçiyorsa bu süre 120 dakika olmak zorundadır.

• Yönlendirme İşaretleri: Baş üstü hizasında, yüksekliği en az 15 cm olacak şekilde, zeminden 200 cm ile 240 cm arasına asılmalıdır.

• Yangın Uyarı Butonları: Zeminden 110 ile 130 cm yüksekliğe (Eski itfaiye numarası 110'dan akılda kalabilir) asılmalı ve iki buton arası mesafe en fazla 60 metre olmalıdır.

• Sesli Uyarı Sistemleri: Alarmlar 3 metre uzaklıktan 75 ile 120 desibel arasında duyulabilmelidir.

Kaçış Yolları ve Yangın Merdiveni Standartları

Kaçış yolları, güvenli dış ortama ulaşana kadar geçilen engelsiz güzergahtır (asansörler kaçış yolu sayılmaz).

• Genişlik: 50-500 kişi için 100 cm, 501-2000 kişi için 150 cm, 2001 ve üzeri için 200 cm'den az olamaz. Yüksek binalarda genel kural en az 120 cm'dir.

• Çıkış Kapısı Sayısı: 500 kişiye kadar en az 2, 501-1000 arası en az 3, 1000 üzerinde ise en az 4 çıkış kapısı bulunmalıdır.

• Basamak Standartları: Kaçış merdivenlerinde basamak sayısı 4'ten az, 17'den çok olmamalıdır. Basamak yüksekliği maksimum 17.5 cm, genişliği ise minimum 25 cm olmalıdır.

Yangın Sınıfları, Söndürücüler ve Yangının Evreleri

Yangının oluşabilmesi için Oksijen, Isı ve Yanıcı Madde bir araya gelmelidir.

Söndürme prensipleri ise bu üçgeni bozmaya (soğutma, yakıtı giderme, boğma, zincirleme reaksiyonu kesme) dayanır.

Yangın Sınıfları:

• A Sınıfı: Katı maddeler (Odun, kağıt). Su veya Kuru Kimyevi Toz (KKT) ile söndürülür.

• B Sınıfı: Sıvı maddeler (Benzin, yağ). KKT, Köpük ve CO2 ile söndürülür.

• C Sınıfı: Gaz maddeler. KKT ve CO2 ile söndürülür.

• D Sınıfı: Metaller ve radyoaktif malzemeler. Yalnızca Kuru Metal Tozu (KMT) ile söndürülür.

Yangın Tüpleri ve Bakımı: 4-12 kg arası tüpler, yerden en fazla 90 cm yükseğe asılmalı ve erişim mesafesi 25 metreyi geçmemelidir. Yılda bir kontrol edilmeli, 4 yılın sonunda içindeki gaz değiştirilip hidrostatik teste tabi tutulmalıdır.

Yangının Evreleri:

1. Başlangıç Evresi (Flameover): Yangının ilk tutuşma anıdır.

2. Gelişme Evresi (Flashover): Ortamın yaklaşık 600 dereceye ulaştığı ve her şeyin birden tutuştuğu evredir.

3. Sönme Evresi: Oksijenin azalmasıyla sönmenin başladığı evredir. Ancak bu evrede kapı veya pencere açılırsa içeri giren ani oksijen Backdraft (Geri Tepme Patlaması) adı verilen şiddetli patlamaya sebep olur.

Sosyal Güvenlikte Temel Kavramlar: Kim, Nedir?

Sosyal güvenlik sistemi iki ana koldan oluşur: Kısa vadeli (iş kazası, hastalık) ve uzun vadeli (emeklilik, ölüm) sigorta kolları.

• Sigortalı: Prim ödenen veya ödenmesi gereken kişidir.

• Hak Sahibi: Sigortalının vefatı durumunda eş, çocuk, anne ve babayı kapsar.

• Ücret: Çalışana ödenen brüt tutardır.

İş Kazası ve Meslek Hastalığında Sağlanan Haklar

Bir iş kazası veya meslek hastalığı durumunda SGK, sigortalıyı ve ailesini koruma altına alır. Bu kapsamda sunulan haklar şunlardır:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği: İstirahat süresince ödenen günlük tutar.

• Sürekli İş Göremezlik Geliri: Meslekte kazanma gücü kaybı yaşayanlara bağlanır.

• Cenaze ve Evlenme Ödeneği: Hak sahiplerine ve evlenen kız çocuklarına verilen desteklerdir.

• Ölüm Aylığı: Sigortalının vefatı halinde geride kalanlara bağlanan düzenli gelirdir.

Rapor Parası (Geçici İş Göremezlik) Nasıl Alınır?

Halk arasında "rapor parası" olarak bilinen ödenek için belirli şartlar mevcuttur. İş kazası veya meslek hastalığında gün şartı aranmazken, hastalık ve analık durumunda son bir yıl içinde en az 90 gün prim bildirilmiş olması gerekir.

Önemli Not: Ödenek miktarı, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı ($1/2$), ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir ($2/3$).

Analık Sigortası Detayları

Sigortalı kadına doğumdan önce 8 ve sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık süre için ödeme yapılır. Çoğul gebeliklerde bu süreye 2 hafta daha eklenir.

Sürekli İş Göremezlik: %10 Kuralına Dikkat!

Eğer iş kazası sonucu meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmışsa, sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

• Tam iş göremezlikte oran %70'tir.

• Eğer kişi başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa bu oran %100'e çıkar.

İşyeri Bildirimleri ve Kritik Süreler

İşverenlerin ve sigortalıların yasal süreleri kaçırmaması hak kaybını önler:

• İşyeri Nakli: İşyerinin başka bir ile nakli durumunda en geç 10 gün içinde bildirim yapılmalıdır.

• Miras Yoluyla İntikal: İşverenin vefatı halinde mirasçılar 3 ay içinde bildirge vermelidir.

• İstisnai Sektörler: Balıkçılık, inşaat ve tarım işlerinde işe giriş bildirgeleri en geç çalışmaya başlanılan gün kuruma verilmelidir.

Sağlık Kurulu Raporları Nereden Alınır?

Meslekte kazanma gücü kaybı oranlarını belirlemek için SGK tarafından yetkilendirilen hastanelerden rapor alınması şarttır. Bunlar genellikle:

1. Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastaneleri

2. Devlet Üniversitesi Hastaneleri

3. Meslek hastalıkları için özel dal hastaneleri

Derleyen: Volkan ALTUNAY

1. Renklerin Dili: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri

Çalışma alanlarında gördüğünüz her renk ve sembol (piktogram), aslında hayati bir mesaj taşır. Güvenlik levhaları sadece birer görsel değil, uyulması gereken yasal zorunluluklardır.

• Mavi (Emredici İşaretler): Mavi zemin üzerine beyaz piktogramlar, "Bunu yapmalısın!" der. (Örneğin: Baret tak, gözlük kullan).

• Sarı (Uyarı İşaretleri): Üçgen formundaki bu işaretler, siyah piktogramlarla potansiyel tehlikelere karşı uyarır.

• Kırmızı (Yasak ve Yangın): Beyaz zemin üzerine kırmızı çerçeve yasakları belirtirken; kırmızı zemin üzerine beyaz piktogramlar yangınla mücadele ekipmanlarının yerini gösterir.

• Yeşil (Acil Durum): Güvenli çıkış yollarını ve ilk yardım noktalarını temsil eder.

2. Şantiyelerin Devleri: İş Makineleri ve Görevleri

İş makineleri, insan gücünün yetmediği noktalarda devreye girer. Ancak her makinenin uzmanlık alanı farklıdır:

• Ekskavatör: 360 derece dönebilen yapısıyla en güçlü kazı operatörüdür.

• Beko Loder: Hem kazıcı hem de yükleyici olmasıyla "çok yönlü" bir yardımcıdır.

• Forklift: Depolama alanlarının vazgeçilmezidir; sadece yük taşır, asla insan taşımak için kullanılmaz.

• Greyder: Yol yapımında ve karla mücadelede yüzeyi düzleme (tesviye) görevini üstlenir.

3. Hassas İşlerin Mimarı: El Aletleri

Büyük makineler kadar, ince işçilik gerektiren noktalarda kullanılan el aletleri de kritik öneme sahiptir. Ölçüm için kullanılan kumpas, hassas yüzey işlemleri için raspa veya elektronik montajların anahtarı olan havya, usta ellerin en büyük destekçisidir. Özellikle parçaları sabitlemek için kullanılan mengene (sabit) ve işkence (taşınabilir), iş güvenliğinin temelini oluşturan "sabit çalışma" disiplinini sağlar.

1. Patlayıcı Ortamların Yönetimi ve PKD Zorunluluğu

Patlayıcı atmosfer oluşma riski bulunan işletmelerde, işe başlamadan önce Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) hazırlanması zorunludur. Bu doküman, iş organizasyonundaki köklü değişikliklerde güncellenmelidir.

Bölgelerin Sınıflandırılması (Zone Sistemi): Patlayıcı ortamlar, tehlikenin sürekliliğine göre 6 bölgeye ayrılır:

• Gaz ve Buharlar için: Bölge 0 (Sürekli), Bölge 1 (Ara sıra), Bölge 2 (Anlık).

• Tozlar için: Bölge 20 (Sürekli), Bölge 21 (Ara sıra), Bölge 22 (Anlık).

Bu alanlarda kullanılacak ekipmanlar, bölge riskine göre Kategori 1, 2 veya 3 olarak seçilmelidir. Ortamda mutlaka sarı zemin üzerine siyah kenarlı "EX" uyarı işareti bulunmalıdır.

2. Tozla Mücadele ve Meslek Hastalıkları

İş yerlerinde solunan tozlar, akciğer sağlığını doğrudan tehdit eder. Özellikle 0.5 ile 5 mikron arasındaki tozlar, akciğerlere yapışarak pnomokonyoz riskini artırır.

• Toz Türleri: İnert tozlar vücutta kalıcı hasar bırakmazken; kristal yapıdaki (kuvars) ve lifsi (asbest) tozlar ciddi hastalıklara yol açar.

• Sağlık Gözetimi: Riskli işlerde periyodik kontroller en geç 2 yılda bir yapılmalı ve sağlık kayıtları 15 yıl boyunca saklanmalıdır.

• Bilinen Meslek Hastalıkları: Silikozis (silis), Asbestozis (asbest), Siderozis (demir), Bisinoz (pamuk) ve Bagazozis (şeker kamışı) bu kategorideki en yaygın hastalıklardır.

3. Acil Durum Yönetimi ve Destek Elemanları

Acil durum planları; belirleme, tedbir, görevlendirme, müdahale ve tahliye aşamalarından oluşur. Planın başarısı ise düzenli tatbikatlara bağlıdır. Genel iş yerlerinde yılda bir kez, madenlerde ise 6 ayda bir tatbikat yapılması şarttır.

Destek Elemanı ve İlkyardımcı Sayıları: İş yerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri için çalışan sayısına göre görevlendirme yapılır:

• Çok Tehlikeli: Her 30 çalışana 1 destek elemanı.

• Tehlikeli: Her 40 çalışana 1 destek elemanı.

• Az Tehlikeli: Her 50 çalışana 1 destek elemanı.

İlkyardımcı sayılarında ise oranlar daha sıktır; Çok tehlikeli sınıfta her 10 çalışanda bir ilkyardımcı bulundurulması gerekir. Unutulmamalıdır ki, 10'dan az çalışanı olan işletmelerde tek bir kişi tüm ekiplerden sorumlu olabilir.

Kanserojen ve Mutajen Maddelere Karşı "İkame" Formülü

Çalışma ortamında solunan veya deri yoluyla vücuda nüfuz eden kanserojen ve mutajen maddeler, telafisi olmayan genetik hasarlara yol açabiliyor. Mevzuata göre işverenlerin bu risklere karşı öncelikli stratejisi ikame (tehlikeli olanı daha az tehlikeliyle değiştirme) olmalıdır.

Kapalı sistem kullanımı ve yerel havalandırma sistemlerinin yanı sıra, bu maddelerle çalışılan alanlarda hijyen standartları en üst seviyede tutulmalıdır. Benzen (1 ppm) ve Sert Ağaç Tozu (5 mg/m³) gibi kritik limit değerlerin aşılmaması hayati önem taşırken, bu maddelere dair kayıtların 40 yıl boyunca saklanması zorunluluğu bulunuyor.

Asbest Sökümünde "533 Kuralı" ve Sağlık Gözetimi

Türkiye’de üretimi ve kullanımı yasak olan asbest, özellikle eski binaların kentsel dönüşüm süreçlerinde büyük bir risk olarak karşımıza çıkıyor. Asbestle mücadelede ölçüm kriterleri, liflerin boyutu ve yoğunluğu üzerinden belirleniyor.

• Sınır Değer: 0,1 lif/cm³

• Ölçüm Kriteri (533 Kuralı): Uzunluğu 5 mikrondan büyük, eni 3 mikrondan küçük ve boyu eninin 3 katından büyük olan lifler hesaba katılır.

Asbest söküm işleri mutlaka yetkilendirilmiş Asbest Söküm Uzmanları ve eğitimli çalışanlar tarafından yürütülmelidir. Çalışanların sağlık gözetimi kapsamında akciğer radyografileri en geç 2 yılda bir tekrarlanmalıdır.

İSG Mevzuatında Bilinmesi Gereken Süreler ve Haklar

İş sağlığı ve güvenliği disiplini, sadece teknik önlemleri değil, hukuki süreçleri de kapsıyor. 6331 Sayılı Kanun ve İş Kanunu çerçevesinde bazı kritik süreler şöyle sıralanıyor:

• İş Kazası Bildirimi: İşveren, kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Sağlık kuruluşları ise kendilerine gelen vakaları 10 gün içinde raporlamalıdır.

• İstihdam Kotaları: Engelli çalıştırma kotası özel sektörde %3, kamu sektöründe ise %4 olarak uygulanmaktadır.

• İş Güvenliği Uzmanı Hakları: Eksiklikleri işverene bildirdiği için işten çıkarılan bir uzman, 1 yıllık ücreti tutarında tazminat hakkına sahiptir.

Küçük İşletmelere İSG Desteği

Devlet, iş güvenliği kültürünü yaygınlaştırmak amacıyla 10’dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki iş yerlerine İSG desteği sağlamaktadır. Bu ödemeler, iş yerlerinin yükünü hafifletmek adına 3 aylık dönemler halinde gerçekleştirilmektedir.

Nöbetçi Eczane Aramak Artık Çok Daha Kolay

Büyükşehirlerin karmaşasında veya yabancısı olduğunuz bir şehirde açık eczane aramak, özellikle acil durumlarda stresli bir sürece dönüşebilir. Bana En Yakın Eczane platformu, bu stresi ortadan kaldırarak size en yakın şifa noktasını saniyeler içinde bulmanızı sağlıyor.

Neden Bu Platformu Tercih Etmelisiniz?

• Akıllı Konum Algılama: Sistem, bulunduğunuz konumu otomatik olarak tespit eder ve size en kısa mesafedeki seçenekleri listeler.

• %100 Güncel Veri: Resmi kaynaklarla entegre çalışan sistem sayesinde, "kapalı eczane" sürpriziyle karşılaşmazsınız. Hafta sonu, resmi tatil ve gece nöbetleri anlık olarak güncellenir.

• Tek Tıkla Yol Tarifi: Eczaneyi bulduktan sonra adres aramakla uğraşmayın. Google Haritalar ve Apple Haritalar entegrasyonu ile en hızlı rotayı hemen çizin.

• Doğrudan İletişim: İlacın stok durumunu sormak veya bilgi almak için eczane telefon numaralarına anında erişim sağlayın.

Türkiye'nin Her Yerinde Kesintisiz Hizmet

İstanbul'dan Ankara'ya, İzmir'den en uzak ilçelere kadar Türkiye genelinde geniş bir veri ağı sunan platform, kullanıcı dostu arayüzüyle dikkat çekiyor. İster mobil cihazınızdan ister bilgisayarınızdan giriş yapın; karmaşık menülerle uğraşmadan, aradığınız nöbetçi eczane bilgisine ulaşmak sadece birkaç saniye sürüyor.

Sağlık Bekletilmez! Siz de acil ihtiyaçlarınızda veya rutin sağlık alışverişlerinizde vakit kaybetmek istemiyorsanız, banaenyakineczane.com adresini yer imlerinize eklemeyi unutmayın. Size en yakın eczane, her an elinizin altında.

Çalışan Eğitimleri: Kaç Saat ve Ne Sıklıkla Verilmeli?

İş yerinin tehlike sınıfına göre çalışanlara verilmesi gereken temel eğitimlerin süresi ve yenilenme sıklığı değişkenlik gösteriyor:

• Çok Tehlikeli Sınıf: Yılda en az bir kez ve toplamda 16 saat eğitim.

• Tehlikeli Sınıf: İki yılda en az bir kez ve toplamda 12 saat eğitim.

• Az Tehlikeli Sınıf: Üç yılda en az bir kez ve toplamda 8 saat eğitim.

Ayrıca, işe başlamadan önce her çalışana en az iki saatlik "İşe Başlama Eğitimi" verilmesi zorunludur. İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışanlara ise dönüşte mutlaka ilave eğitim verilmesi gerekmektedir. Herhangi bir sebeple 6 aydan fazla işten uzak kalanlar için de bilgi yenileme eğitimi şarttır.

Uzmanların Çalışma Süreleri ve Görev Dağılımı

İş yerlerinde görev yapan profesyonellerin (İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli) çalışan başına ayırması gereken minimum süreler şu şekildedir:

• İş Güvenliği Uzmanı: Çok tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda 40 dakika, tehlikeli sınıfta 20 dakika, az tehlikeli sınıfta ise 10 dakika.

• İşyeri Hekimi: Çok tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda 15 dakika, tehlikeli sınıfta 10 dakika, az tehlikeli sınıfta 5 dakika.

• Diğer Sağlık Personeli: Çok tehlikeli sınıfta; 10-49 çalışan için 10 dakika, 50-249 çalışan için 15 dakika, 250 ve üzeri çalışan için 20 dakika.

Çalışanın "Çalışmaktan Kaçınma Hakkı" Nedir?

Ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna (kurul yoksa işverene) başvurarak durumun tespitini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Kurul veya işveren karar verene kadar çalışan, çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir. Bu dönemdeki ücreti ve diğer hakları saklıdır. Eğer tehlike önlenemez boyuttaysa, çalışan iş yerini terk ederek güvenli yere gitme hakkına da sahiptir.

İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının Bildirimi

İşverenler, meydana gelen iş kazalarını kazadan sonraki 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmekle yükümlüdür. Meslek hastalıklarında ise bu süre, hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren yine 3 iş günüdür. Sağlık hizmeti sunucuları ise kendilerine intikal eden iş kazalarını ve tanı koydukları meslek hastalıklarını en geç 10 gün içinde SGK'ya iletmelidir.

Uzaktan Eğitim ve Dijital Dönüşüm

Yeni yönetmeliklerle birlikte iş sağlığı eğitimleri belirli şartlar dahilinde uzaktan eğitim yöntemiyle de verilebilmektedir. Az tehlikeli sınıftaki iş yerleri ve kamu kurumlarında temel eğitimler uzaktan verilebilirken; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflarda tekrarlanacak eğitimlerin "senkron" (eş zamanlı) yapıda olması şart koşulmaktadır.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Çalışma Süreleri ve Yasal Bildirim Yükümlülükleri

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına göre, bazı ağır ve tehlikeli işlerde çalışma süreleri sağlık risklerini minimize etmek amacıyla sınırlandırılmıştır.

• Azami 7,5 Saat Çalışılacak İşler: Cam, çimento, demir-çelik ve maden gibi sanayi kollarında günlük çalışma süresi 7,5 saati aşamaz.

• Özel Sınırlandırmalar: Bazı işlerde riskin yoğunluğuna göre süreler daha da düşmektedir:

  • Su altı ve basınçlı işler: Derinlik arttıkça süre kısalır (Örn: 40 metrede max. 4 saat).

  • Civa izabe fırınları: Günlük 6 saat.

  • Kurşun izabe fırınları: Günlük 4 saat (En kritik sürelerden biridir).

Önemli Not: Bu kapsamdaki işlerde çalışacak personel sayısı, cinsiyet dağılımı ve işin niteliği, işe başlamadan önce yazılı olarak İŞKUR’a bildirilmelidir.

Kaza Oluşum Teorileri: Domino Etkisine Dikkat!

İş kazalarının nedenlerini açıklayan teoriler arasında Heinrich’in Domino (Zincir) Teorisi başı çekmektedir. Bu teoriye göre kaza, beş temel taşın art arda devrilmesiyle oluşur:

1. Kalıtsal Yapı

2. Kişisel Kusur

3. Tehlikeli Hareket/Durum

4. Kaza

5. Yaralanma

Teorinin temel mantığı; aradan bir taşı (genellikle "Tehlikeli Hareket/Durum") çekerek zinciri kırmak ve kazayı önlemektir.

Kimyasal Maruziyet: Sınır Değerler ve Yasaklar

Kimyasallarla çalışırken maruziyet seviyelerini belirleyen üç temel tanım sınavların vazgeçilmezidir:

Kurşun (Pb) Özelinde: Biyolojik sınır değer 70 µg/100 ml kan olarak belirlenmiştir. Havadaki sınır değer ise 40 saatlik çalışma haftası için 0,075 mg/m³'tür.

Güvenlik Bilgi Formları (GBF/SDS) ve Etkileşimler

Kimyasalların kimlik kartı sayılan GBF’ler 16 maddeden oluşur ve Türkiye'de Türkçe hazırlanması zorunludur. Formlarda yer alan kodlar hayati önem taşır:

• H İbareleri (Hazard): Zararlılık ifadeleri (H200 Fiziksel, H300 Sağlık).

• P İbareleri (Precautionary): Önlem ifadeleri (P200 Tedbir, P400 Depolama).

Kimyasalların Birbirleriyle Etkileşimi

Kimyasallar bir araya geldiğinde farklı reaksiyonlar gösterebilir:

• Sinerjik Etki: 1+1=5 (Birlikte daha güçlü etki).

• Antagonizma: Birinin diğerini nötrlemesi.

• Potansiyalizasyon: 0+1=5 (Zararsız bir maddenin diğerinin etkisini patlatması).

Korunma Düzeyleri: Proaktif Yaklaşım

İSG profesyonellerinin kaza ve hastalıkları önleme stratejisi üç aşamalıdır:

1. Birincil (Primer) Koruma: Hastalık oluşmadan önce yapılan aşı, eğitim ve KKD kullanımı gibi önleyici faaliyetler.

2. İkincil (Sekonder) Koruma: Erken teşhis amacıyla yapılan periyodik muayeneler.

3. Üçüncül (Tersiyer) Koruma: Hastalık sonrası rehabilitasyon ve tedavi süreci.

İSG sınav sürecinin en belirleyici konularından biri olan risk etmenleri, İSG Sınav Okulu'nun güncel eğitim programıyla detaylandırıldı. Eğitmen Volkan Altunay liderliğinde gerçekleştirilen derslerde, hem teknik bilgi paylaşımı yapıldı hem de adayların sınavda zaman kazanmasını sağlayacak ipuçları verildi.

İSG Sınav Okulu'ndan Soru Çözüm Kampı Müjdesi

Dersin başlangıcında yeni dönem hazırlıklarına değinen Altunay, haftanın üç günü (Pazartesi, Çarşamba, Cuma) düzenlenen Soru Çözüm Kampı hakkında bilgi verdi. Her derste yaklaşık 100 sorunun analiz edildiği kampta, adaylara PDF kaynak desteği de sunuluyor. Kitap stoklarının güncellendiğini belirten Altunay, hazırlık sürecinin kesintisiz devam ettiğini vurguladı.

Fiziksel Risk Etmenleri: Aydınlatmadan Radyasyona Tam Liste

Sınavda sıkça karşımıza çıkan fiziksel risk etmenleri, belirli standartlar ve birimler üzerinden detaylandırıldı:

Aydınlatma ve Teknik Birimler

İş yerlerinde önceliğin her zaman doğal ışık (gün ışığı) olması gerektiğini belirten Altunay, suni aydınlatmanın ancak yetersiz durumlarda devreye girmesi gerektiğini hatırlattı.

• Işık Akısı: Lümen

• Aydınlatma Şiddeti: Lüks (Lüks değerleri işin hassasiyetine göre 200 ile 2000 arasında değişir.)

Radyasyon ve Maruziyet Sınırları

Radyasyon konusu, iyonlaştırıcı türler ve doz sınırları üzerinden ele alındı. Çalışanlar için yıllık doz sınırının 50 mSv’yi geçemeyeceği, toplum üyeleri için ise bu sınırın 1 mSv olduğu belirtildi. Korunma için "Zaman, Engel ve Uzaklık" formülünün altı çizildi.

Termal Konfor ve Basınç

Çalışma ortamındaki bağıl nemin %30-%80 arasında olması, hava akım hızının ise 0,5 m/s değerini aşmaması gerektiği ifade edildi. Sualtı çalışmalarında ise her 10 metrede basıncın 1 atmosfer arttığı ve vurgun (dekompresyon) riskine karşı Helyum gazı kullanımının önemi vurgulandı.

Biyolojik Risk Etmenleri ve Kayıt Tutma Süreleri

Biyolojik riskler, mikroorganizmaların hastalık yapma potansiyeline göre dört gruba ayrılıyor:

• Grup 1: Zararsız kabul edilenler.

• Grup 2: Topluma yayılma olasılığı düşük, tedavisi olanlar.

• Grup 3: Ağır hastalık yapan, topluma yayılabilen ancak tedavisi bulunanlar (Örn: COVID-19, Şarbon).

• Grup 4: Çok ağır hastalık yapan, topluma yayılma riski yüksek ve tedavisi olmayanlar (Örn: Ebola).

Kritik Süreler ve Filtreleme

Biyolojik risklere maruziyet kayıtlarının genel olarak 15 yıl, kalıcı enfeksiyon risklerinde ise 40 yıl saklanması yasal bir zorunluluktur. Ayrıca, 0,3 mikron büyüklüğündeki partikülleri %99,97 oranında tutan HEPA filtrelerin kullanımı hayati önem taşımaktadır. İş yeri kapandığında bu kayıtların İşkur’a devredilmesi gerektiği de önemli bir sınav notu olarak paylaşıldı.

İş Güvenliği Uzmanlarının Sınıflandırılması ve Yetkileri

İş güvenliği uzmanları, aldıkları eğitim ve sahip oldukları sertifika sınıflarına göre farklı tehlike seviyesindeki işyerlerinde görev alabilirler:

• C Sınıfı Belge: Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde,

• B Sınıfı Belge: Az tehlikeli ve tehlikeli sınıflardaki işyerlerinde,

• A Sınıfı Belge: Tüm tehlike sınıflarındaki (çok tehlikeli dahil) işyerlerinde çalışabilmektedir.

Ayrıca, tam süreli görevlendirilen uzmanlardan sadece birinin işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip olması yeterli kabul edilmektedir.

Hayati Tehlike Durumunda "Bildirim" Yükümlülüğü

İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, işyerinde tespit ettikleri acil durdurma gerektiren halleri (yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı vb.) işverene yazılı olarak bildirmek zorundadır. Eğer işveren bu önlemleri makul bir sürede almazsa, durumun Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne bildirilmesi yasal bir yükümlülüktür.

Önemli Not: Bildirim yaptığı için iş sözleşmesi feshedilen uzman veya hekime, işveren tarafından bir yıllık sözleşme ücretinden az olmamak üzere tazminat ödenmesi hükme bağlanmıştır.

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Rolü

İşyeri hekimleri, çalışanların sağlık gözetiminden sorumludur. Sadece hekimler değil; hemşire, sağlık memuru ve acil tıp teknisyenleri de "Diğer Sağlık Personeli" kapsamında bu süreçte görev almaktadır. İşyeri hekimleri, meslek hastalığı ön tanısı koyduğu vakaları Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yetkilendirilmiş sağlık sunucularına sevk etmekle görevlidir.

Eğitim ve Mesleki Gelişim Hakları

Tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan İSG profesyonellerinin mesleki gelişim hakları yasayla korunmaktadır. Uzmanlar ve hekimler, mesleki gelişimlerini sağlamak amacıyla yılda toplam beş iş günü kadar eğitim, seminer ve panel gibi organizasyonlara katılma hakkına sahiptir. Bu süreler çalışma süresinden sayılır ve ücretlerinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Ortak Görev: Rehberlik ve Risk Değerlendirmesi

Hem iş güvenliği uzmanları hem de işyeri hekimleri; risk değerlendirmesi yapılması, iş kazalarının nedenlerinin araştırılması ve eğitim faaliyetlerinin planlanması konularında işverene rehberlik etmekle yükümlüdür. Özellikle 18 yaşından küçükler, gebe kadınlar ve engelli çalışanlar gibi özel politika gerektiren grupların takibi, işyeri hekiminin öncelikli görevleri arasında yer alır.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Mekanik El Aletlerinde Güvenli Çalışma Yöntemleri

Mekanik el aletleri, basit görünseler de dikkatsizlik sonucu yaralanmalara neden olabilir. İşte bazı temel aletler için güvenlik yönergeleri:

• Keskiler: Keski başlarında oluşan çapaklar zımpara veya eğe ile düzenli olarak temizlenmelidir. Parça sıçramalarına karşı mutlaka koruyucu gözlük kullanılmalı, keski ve çekiç yüzeylerinin yağlı olmamasına dikkat edilmelidir.

• Raspalar: Sapsız raspa kullanılmamalı ve raspalama işlemi her zaman vücut dışına doğru yapılmalıdır. İş parçası elle tutulmak yerine mutlaka bir mengeneye bağlanmalıdır.

• Manivelalar: Yapılacak işe uygun manivela seçilmeli, destek olarak yumuşak malzemeler (tahta, plastik vb.) kullanılmalıdır.

• Havyalar: Havya kullanılmadığı zamanlarda mutlaka prizden çekilmeli ve ortamda uygun havalandırma sağlanmalıdır. Ayrıca bu alanda çalışanların periyodik olarak kanda kurşun tahlili yaptırması önerilmektedir.

Elektrikli El Aletlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Elektrikli aletler, hem mekanik hem de elektriksel riskler barındırır. Bu aletlerle çalışırken şu kurallara uyulmalıdır:

• Zımpara Tezgahları: Seyyar zımpara makinelerinde kablo sağlamlığı kontrol edilmeli, koruyucu muhafazalar ve camlar her zaman takılı olmalıdır. Zımparalama esnasında kıvılcımların yere doğru yönlenmesine özen gösterilmelidir.

• Matkaplar: Delinecek yer önceden merkezlenmeli ve işlem sırasında oluşan spiral talaşlar el ile değil, bir fırça veya tahta parçası yardımıyla temizlenmelidir.

• Genel Güvenlik: Seyyar elektrikli el aletlerinin çift izolasyonlu olması ve düşük gerilimle çalışan uygun ekipmanların tercih edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma Araçları: Kriko ve Ceraskal Güvenliği

Ağır yüklerin kaldırılmasında kullanılan araçlar, mekanik hatalara karşı tolerans göstermez:

• Krikolar: Krikonun kullanılacağı zemin düz ve sağlam olmalı, yük krikonun kafasına tam merkezlenmelidir. Üretici tarafından belirlenen kapasite asla aşılmamalıdır.

• Ceraskallar: Zincir baklalarının birbirine tam oturduğundan emin olunmalı ve kaldırma işlemi esnasında zincirin asma noktası ile yükün bağlandığı nokta düşey düzlemde açısız olmalıdır.

İş güvenliği bir kültürdür ve el aletlerinin doğru bakımı, uygun ekipman seçimi ve kişisel koruyucu donanım kullanımı bu kültürün temel taşlarını oluşturur.

Derleyen: Yusuf Yılmaz - Ktün İSG Yüksek Lisans MEKANİK İŞLERDE GÜVENLİK 2. ders Özeti

El Aletlerinde Görünmez Tehlikeler ve Kazaların Nedenleri

El aletlerinden kaynaklanan kazaların arkasında genellikle bakımsızlık, yanlış kullanım ve koruyucu ekipman eksikliği yatar. En sık karşılaşılan tehlikeler arasında gürültü, keskin kenarlar, elektrik şokları ve sıçrayan parçacıklar bulunmaktadır.

Kazaların temel nedenleri şunlardır:

• El aletlerinin arızalı veya bakımsız olması.

• Aletlerin tasarım amacı dışında kullanılması (Örneğin; tornavidanın keski olarak kullanılması).

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanılmaması.

• Yanlış kullanım yöntemlerinin tercih edilmesi.

Güvenli Çalışma İçin Genel Tedbirler

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) standartlarına göre, her çalışan el aletini kullanmadan önce mutlaka kontrol etmelidir.

• Uygun Alet Seçimi: Yapılacak işe en uygun ve teknik ömrünü tamamlamamış aletler seçilmelidir.

• Bakım ve Onarım: Arızalı aletler derhal "DİKKAT ARIZALIDIR" etiketi ile işaretlenmeli ve ehil kişilerce onarılmalıdır.

• Taşıma ve Saklama: Keskin ve sivri uçlu aletler asla cepte taşınmamalı, kullanım dışındayken takım çantalarında veya özel standlarda tutulmalıdır.

Elektrikli ve Havalı (Pnömatik) Aletlerde Güvenlik

Elektrikli el aletlerinde kablo yalıtımı ve topraklama hayati önem taşır. Pnömatik aletlerde ise basınçlı hava hortumlarının sağlamlığı ve bağlantı kelepçelerinin uygunluğu her çalışma öncesi kontrol edilmelidir. Ayrıca, basınçlı hava asla elbise temizliği amacıyla kullanılmamalıdır.

Mekanik El Aletleri İçin Pratik İpuçları

• Çekiçler: Sapları budaksız ve kıymıksız olmalı; çekiç başı malzemeye tam paralel şekilde vurulmalıdır.

• Tornavidalar: Vida başına uygun uç seçilmeli; malzeme asla el veya bacak üzerinde tutularak vidalanmamalıdır.

• Anahtarlar: Ağzı bozulmuş anahtarlar kullanılmamalı; anahtar iterek değil, çekerek kullanılmalıdır.

• Eğeler: Talaşlar el ile değil, fırça ile temizlenmelidir.

Sonuç olarak; el aleti ne kadar basit görünürse görünsün, güvenlik kurallarına uymak hayati bir zorunluluktur. Güvenli bir çalışma ortamı, doğru ekipman ve bilinçli kullanıcı ile başlar.

Derleyen: Yusuf Yılmaz - Ktün İSG Yüksek Lisans MEKANİK İŞLERDE GÜVENLİK 1. ders Özeti

1. Askeri İş Yerlerinde Denetim Kimin Yetkisinde?

Askeri iş yerleri denildiğinde sadece kışlalar akla gelmemeli. Milli Savunma Bakanlığı (MSB) kadrosundaki kurumlar, ASFAT A.Ş. ve bağlı iş yerleri, Genelkurmay, Kuvvet Komutanlıkları ve Harita Genel Müdürlüğü bu kapsamda yer alıyor.

• Teftiş Yetkisi: Genel teftişler MSB müfettişleri tarafından yürütülür.

• İstisnalar: Yurt güvenliği için kritik üretim yapan yerlerin denetimi ise ÇSGB (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) müfettişlerince gerçekleştirilir.

• Özel Prosedür: ÇSGB müfettişleri, denetimden önce MSB’ye bilgi vermek ve kendilerine tahsis edilen özel kimlik kartını ibraz etmekle yükümlüdür.

2. İş Hijyeni ve Laboratuvar Standartları

İş hijyeni, sanılanın aksine mutfak temizliği değil; gürültü, toz ve gaz gibi ortam ölçümlerini ifade eder. Bir İSG laboratuvarının hizmet verebilmesi için belirli fiziksel ve personel standartlarını karşılaması şarttır.

Laboratuvar Alan Gereksinimleri

Unutulmaması Gereken Süreler: Laboratuvar yeterlik belgeleri 4 yıl geçerlidir. Yenileme başvurusu bitişten 180 gün önce yapılmalı, eksikliklerin giderilmesi için ise işletmeye 60 gün süre tanınmaktadır.

3. Görünmez Tehlike: Psikososyal Riskler ve "Karoshi"

İş yerindeki riskler sadece fiziksel değildir. Monotonluk, aşırı iş yükü ve vardiyalı çalışma düzeni çalışanı "stres" kıskacına sokabilir.

• Stres Süreci: Vücut önce Alarm (savaş veya kaç) verir, ardından Direnme aşamasına geçer. Eğer kaynaklar tükenirse Tükenme kronik rahatsızlıklarla başlar.

• Mobbing: Sanılanın aksine sadece yöneticiden değil, işçiden işçiye de (yatay) uygulanabilir.

• Karoshi: Japonya’dan dünyaya yayılan bu terim, aşırı çalışma sonucu meydana gelen iş yeri intiharlarını veya ani ölümleri tanımlar.

4. Gürültü ve Titreşim: Sınır Değerler Neler?

Fiziksel risk etmenleri arasında yer alan gürültü ve titreşim, kalıcı meslek hastalıklarına yol açabilir. Bu noktada "eylem" ve "sınır" değerleri arasındaki fark kritiktir.

Gürültü Maruziyeti (dB)

• 80 dB(A): En düşük maruziyet eylem değeri. Koruyucu hazır bulundurulur.

• 85 dB(A): En yüksek maruziyet eylem değeri. Koruyucu kullanılması zorunludur.

• 87 dB(A): Kesinlikle aşılamaz sınır değerdir.

Titreşim Limitleri

Titreşim ölçümleri kişiseldir ve en yüksek değer baz alınır.

• El-Kol Titreşimi: Sınır değer 5 m/s² (Önemli hastalıklar: Beyaz Parmak, Karpal Tünel).

• Bütün Vücut Titreşimi: Sınır değer 1,15 m/s² (Önemli hastalıklar: Bel fıtığı, Siyatik).

Hijyen Eğitimi: Kimler Almalı, Kapsamı Nedir?

Hizmet sektöründe çalışanların ve halk sağlığının korunması adına hijyen eğitimi, yasal mevzuatın en önemli maddelerinden biridir. Hijyen; her iş kolunun özelliğine göre, personelin kendisini ve toplumu riske atmayacak şekilde temizlik önlemlerini alması sürecidir.

E-devlet üzerinden görüntülenebilen ve genellikle 8 saat süren bu eğitimler; gıda üretimi, perakende, su üretimi, kaplıca, hamam, kuaför ve dövmeci gibi alanlarda çalışanlar için zorunludur. Ancak veterinerlik ve bitki sağlığı gibi özel alanlar bu yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmaktadır.

Türkiye’de İSG’nin Lokomotif Kuruluşları: İSKÜM, İSGGM ve ÇASGEM

Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı üç ana birim üzerinden yürütülmektedir:

• İSKÜM (İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü): İsmail Topuzoğlu tarafından temelleri atılan enstitü; sahada ölçüm, analiz ve testler yapar. Özellikle Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) testleri konusunda yetkili merciidir.

• İSG Genel Müdürlüğü: Mevzuat hazırlama, İSG sınavlarını düzenleme ve piyasadaki KKD’lerin denetimini yapma görevlerini üstlenir.

• ÇASGEM: Bakanlığın eğitim üssüdür. İşçi ve işverenlere yönelik seminerler ve sertifika programları düzenleyerek bilinç düzeyini artırır.

Küresel Standartlar: ILO, WHO ve Seveso Direktifi

İş sağlığı sadece yerel değil, uluslararası bir vizyon gerektirir. Bu noktada üç önemli yapı öne çıkar:

1. ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü): 1919’da kurulan ve Türkiye’nin 1932’de üye olduğu örgüt; devlet, işçi ve işveren temsilcilerinden oluşan "üçlü yapı" ile küresel çalışma standartlarını belirler.

2. WHO (Dünya Sağlık Örgütü): 1948’de kurulan örgüt, sağlık odaklı projeler yürütür. Her yıl 7 Nisan Dünya Sağlık Günü olarak kutlanarak küresel farkındalık yaratılır.

3. Seveso Direktifi: İtalya’da yaşanan bir endüstriyel kazadan doğan bu direktif, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi ve etkilerinin azaltılması konusunda uluslararası bir rehberdir.

Tehlikeli İşlerde Mesleki Eğitim ve MYK Zorunluluğu

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacak personelin, işe başlamadan önce mutlaka mesleki eğitim almış olması gerekir. Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK), bu yeterlilikleri belgelendiren ana kuruluştur.

Eğer bir çalışanın yaptığı işle doğrudan ilgili diploması, kalfalık veya ustalık belgesi varsa MYK belgesi şartı aranmayabilir. Ancak bu belgelere sahip olmayanlar için MYK belgesi zorunludur ve genellikle 5 yıl geçerlilik süresine sahiptir.

1. Hizmet Süresine Göre Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Çalışanların en çok merak ettiği konuların başında yıllık izin süreleri geliyor. Deneme süresi de dâhil olmak üzere, iş yerinde en az bir yıl çalışmış olan işçiler yıllık ücretli izne hak kazanır. Hizmet süresine göre izin günleri şu şekildedir:

• 1 - 5 yıl arası (5 yıl dahil): En az 14 gün

• 5 - 15 yıl arası: En az 20 gün

• 15 yıl ve daha fazla olanlar: En az 26 gün

Önemli Detaylar:

• Genç ve Kıdemli Çalışanlar: 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha yukarı yaştaki işçilerin yıllık izin süresi 20 günden az olamaz.

• Yol İzni: Yıllık iznini iş yerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara, talep etmeleri ve belgelemeleri halinde toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni verilmek zorundadır.

• Yer Altı İşçileri: Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.

2. Fazla Mesai ve Ücret Hesaplaması

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar "Fazla Çalışma" olarak adlandırılırken, sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenen durumlarda 45 saate kadar yapılan çalışmalar "Fazla Sürelerle Çalışma" olarak tanımlanır.

• Fazla Çalışma Ücreti: Her bir saat için verilecek ücret, normal saatlik ücretin %50 yükseltilmesiyle ödenir. (Veya 1 saat 30 dakika serbest zaman).

• Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti: Her bir saat için ücret, %25 yükseltilerek ödenir. (Veya 1 saat 15 dakika serbest zaman).

3. Evlilik, Ölüm ve Doğum: Mazeret İzinleri

Çalışanın özel hayatındaki önemli olaylarda ücretli mazeret izni hakkı bulunmaktadır:

• Evlilik: 3 gün ücretli izin.

• Evlat Edinme: 3 gün ücretli izin.

• Ölüm (Anne, baba, eş, çocuk, kardeş): 3 gün ücretli izin.

• Babalık İzni (Eşin doğum yapması): 5 gün ücretli izin.

• Engelli Çocuk Tedavisi: Çocuğun tedavisi için ebeveynlerden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla bir yıl içinde 10 güne kadar ücretli izin verilebilir.

4. Kadın Çalışanlar ve Analık İzni Hakları

Kadın çalışanlar için gebelik ve doğum sürecinde özel korumalar mevcuttur:

• Doğum İzni: Doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelikte (ikiz vb.) doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir.

• Gece Çalışması Yasağı: Yeni doğum yapmış çalışan, doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılamaz. Gebe çalışanlar ise sağlık raporuyla tespit tarihinden doğuma kadar gece çalışmaya zorlanamaz.

• Yarım Çalışma Ödeneği: Analık izni bitiminden itibaren, birinci doğumda 60, ikincide 120, sonraki doğumlarda 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanılabilir.

5. Yeni İş Arama İzni

İş sözleşmesi feshedilen çalışana, ihbar süresi içinde yeni bir iş bulması için gerekli olan izin verilmelidir.

• Süre: Günde 2 saatten az olamaz.

• Kullanım: İşçi isterse bu saatleri birleştirip toplu olarak kullanabilir.

• Ücret: İşveren iş arama iznini vermez ve işçiyi çalıştırırsa, çalıştığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.

6. Askerlik ve Kanuni Ödevler

Muvazzaf askerlik veya kanuni bir ödev nedeniyle işten ayrılan işçiler, bu ödevin bitiminden itibaren 2 ay içinde eski işlerine dönmek isterlerse; işveren boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk yere o işçiyi almak zorundadır. İşveren işe almazsa eski işçiye 3 aylık ücret tutarında tazminat öder.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

İSG Dünyasında Hukuki Farkındalık Artıyor

13 Şubat 2026 Cuma günü NOSAB Yalçın Aras Konferans Salonu’nda gerçekleşen seminere, 50’den fazla iş güvenliği uzmanı, işveren ve İSG profesyoneli katıldı. "İş Kazalarında İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonellerinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları" başlıklı programda, profesyonellerin sahada karşılaştığı risklerin hukuki boyutu güncel mevzuat ve yargı kararları ışığında değerlendirildi.

Uzman İsimlerden Kritik Değerlendirmeler

Yaklaşık üç saat süren yoğun programda, alanında yetkin isimler tecrübelerini paylaştı:

• Tunay ÖZBUDAK: Yüksek Maden Mühendisi ve A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

• Elif TÜRK: Avukat ve Uzman Arabulucu

• Aşkın DORU: Avukat, Maden Mühendisi ve İş Güvenliği Uzmanı

Bilirkişi Süreçleri ve Kusur Oranları Mercek Altında

Konuşmacılar, iş kazası sonrası başlayan savcılık ve mahkeme aşamalarında İSG profesyonellerinin dikkat etmesi gereken noktaları vurguladı. Seminerde öne çıkan başlıklar şunlar oldu:

• Bilirkişi Raporları: Teknik raporların hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken kritik hususlar.

• Kusur Tespiti: Mahkeme aşamasında kusur oranlarının nasıl belirlendiği.

• Savunma Stratejileri: İSG profesyonellerinin yasal hakları ve sorumluluk sınırları.

Soru-cevap bölümünde katılımcılar, gerçek vakalar üzerinden uzmanlara sorular yönelterek interaktif bir bilgi alışverişinde bulundu. Organizasyon yetkilileri, iş sağlığı ve güvenliği kültürünü pekiştirmek ve mesleki dayanışmayı artırmak adına bu tür eğitim ve seminerlerin devam edeceğini belirtti.

Kurumsal Kapasite ve Tecrübe Paylaşımı Hedefleniyor

2025–2026 Eylem Planı kapsamında düzenlenen bu ziyaret, iki ülke arasındaki bilgi ve iyi uygulama paylaşımını zirveye taşımayı amaçlıyor. Programın açılışında konuşan Özbekistan Bakan Yardımcısı Alisher Muratov, sürdürülebilir ortaklık vurgusu yaparken; Türkiye heyeti adına Genel Müdür Yardımcısı Eylül Aydın Kutlu, çalışmaların somut çıktılara dönüştürülmesinin altını çizdi.

Teknik Oturumlarda Öne Çıkan Başlıklar

Dört gün süren program boyunca uzman isimler, İSG dünyasının geleceğini şekillendiren şu konularda sunumlar gerçekleştirdi:

• Mevzuat ve Politika: Çalışma Uzmanı Ahmet Esat Korkut ve Özbek mevkidaşı Shukurullo Mavlyanov, ulusal gereklilikler ve koordinasyon mekanizmalarını masaya yatırdı.

• Dijital Dönüşüm ve İSG-KATİP: Gökhan Tuncay, Türkiye’nin dijitalleşme başarısı olan İSG-KATİP sisteminin denetim ve veri yönetimindeki rolünü aktardı.

• İş Kazaları Analizi: İSGÜM Başkanı Şehmus Ünverdi, iş kazalarından korunma prensipleri ve istatistiksel analiz yöntemlerini paylaştı.

• İş Hijyeni ve Laboratuvar: Mühendis Kağan Yücel, asbestle çalışma ve maruziyet ölçüm yöntemleri hakkında teknik detaylar sundu.

• KKD ve Piyasa Denetimi: Nasip Gül Erçoban, kişisel koruyucu donanımların (KKD) denetimi ve piyasa gözetimi süreçlerini anlattı.

Teoriden Pratiğe: Semerkant Saha Ziyareti

Toplantıların ardından heyet, Semerkant’ta saha incelemelerinde bulundu. Bölgesel projelerin ve denetim süreçlerinin yerinde incelendiği bu ziyaret, teorik bilgilerin pratik uygulamalarla desteklenmesini sağladı.

Sonuç: Bu stratejik ziyaret, Türkiye ve Özbekistan arasında İSG alanında kurumsal iş birliği zeminini sağlamlaştırırken, bölgedeki çalışma standartlarının yükseltilmesine katkı sağladı.

Başvuru Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sınava katılacak adayların, Genel Müdürlük tarafından belirlenen prosedürlere tam uyum sağlaması kritik önem taşıyor. Başvuru aşamaları, evrak teslimleri ve sınav ücreti ödemeleri gibi tüm detaylar resmi duyuru metninde yer alıyor.

Gazi Üniversitesi Sınav Takvimi Değişti mi?

Adayların merak ettiği bir diğer konu olan Gazi Üniversitesi ile ilgili süreçler ise netlik kazandı. Kurumdan yapılan açıklamaya göre; Gazi Üniversitesi bünyesindeki işlemler, daha önce ilan edilen sınav takvimine sadık kalınarak yürütülecek. Herhangi bir takvim değişikliği öngörülmezken, adayların duyurulan tarihler içerisinde işlemlerini tamamlaması gerekiyor.

Önemli Hatırlatma: Sınav başvurusu yapacak adayların, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'nün resmi internet sitesi üzerinden yayımlanan kılavuzu dikkatle incelemesi önerilmektedir.

Kontrol Belgesi Düzenlemesinde Yeni Dönem

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve "İş Sağlığı ve Güvenliğini Etkileyen Bazı Maddelerin İthaline İlişkin Tebliğ (İthalat: 2026/13)" başlığıyla yürürlüğe giren düzenleme, ithalat süreçlerinde önemli bir teknik değişikliği beraberinde getirdi. Tebliğin 3. maddesinde yer alan (1) numaralı dipnotta yapılan güncelleme, analiz süreçlerini doğrudan etkiliyor.

Yeni düzenlemeye göre öne çıkan detaylar şunlar:

• Analiz Zorunluluğu: Kontrol Belgesi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kendi laboratuvarlarında yapacağı analizler veya Bakanlık gözetimindeki kamu laboratuvarlarından alınacak sonuçlara göre verilecek.

• Standart Malzeme İstisnası: Laboratuvar analizleri sırasında kullanılan "referans standart malzemeler" bu zorunlu analiz kapsamının dışında tutularak ithalat süreçlerinde kolaylık sağlandı.

Yürürlük ve Uygulama

Yayımlandığı andan itibaren yürürlüğe giren tebliğ hükümleri, Ticaret Bakanı tarafından yürütülecek. Bu adımın, ithal edilen kimyasal ve teknik maddelerin İSG standartlarına uygunluğunu daha sıkı denetlemek amacıyla atıldığı belirtiliyor.

İşte 5510 sayılı kanuna göre çalışan hakları, teknik tanımlar ve sınavda hayat kurtaracak kodlamalarla hazırladığımız kapsamlı rehber.

1. Sosyal Sigorta Kolları: Kısa ve Uzun Vade Ayrımı

Sosyal güvenlik sistemimiz, sigorta kollarını "Kısa Vade" ve "Uzun Vade" olmak üzere iki ana kategoriye ayırmaktadır. Sınavlara hazırlananlar için bu ayrımlar şu akılda kalıcı kodlamalarla ifade edilmektedir:

• Kısa Vade Sigorta Kolları (Kodlama: İMHA):

  • İş Kazası

  • Meslek Hastalığı

  • Hastalık

  • Analık

• Uzun Vade Sigorta Kolları (Kodlama: YÖM):

  • Yaşlılık

  • Ölüm

  • Maluliyet

Sigortalı Kimdir? Kısa veya uzun vade sigorta kollarından adına prim ödenen veya kendi adına prim ödeyen (çalışan) kişidir.

2. Maaş, Aylık ve Gelir Arasındaki Farklar Nedir?

Halk arasında hepsi "maaş" olarak bilinse de kanunda bu terimler farklı anlamlar taşır:

• Ücret (Maaş): Sigortalı çalışanlara saatlik, günlük veya aylık olarak ödenen brüt tutardır.

• Aylık: Uzun vadeli sigorta kollarından (Yaşlılık, Maluliyet, Ölüm) yapılan sürekli ödemedir. (Örnek: Emekli maaşı).

• Gelir: İş kazası veya meslek hastalığı (Kısa vade) sonucunda sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanan sürekli ödemedir.

3. İş Kazası Sayılma Şartları ve Bildirim Süreleri

5510 sayılı kanuna göre bir olayın "İş Kazası" sayılabilmesi için şu 5 durumdan birinde gerçekleşmesi gerekir:

1. Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada,

2. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,

3. Sigortalının görevli olarak başka bir yere gönderildiği sürede,

4. Emziren kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

5. İşverence sağlanan serviste geçen sürelerde.

Bildirim Süreleri:

• İşveren: Kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmelidir.

• Sağlık Hizmet Sunucuları: 10 gün içinde bildirmelidir.

• Kolluk Kuvvetleri: Derhal bildirmelidir.

4. Ödenek ve Gelir Bağlanma Şartları

Çalışanların sağlık raporu parası veya sürekli gelir alabilmesi için belirli prim gün sayılarını doldurmuş olması gerekir:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği: İş kazası ve meslek hastalığında ilk günden itibaren, hastalık halinde ise 3. günden itibaren ödenir.

• Hastalık Sigortası: Ödenek alabilmek için son 1 yılda en az 90 gün prim ödenmiş olmalıdır.

• Emzirme Ödeneği: Doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 120 gün kısa vade primi bildirilmiş olmalıdır.

• Sürekli İş Göremezlik Geliri: Meslekte kazanma gücünün en az %10 azalmış olması gerekir.

• Maluliyet Aylığı: Çalışma gücünün en az %60'ının kaybedilmiş olması, 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim şartı aranır.

5. Meslek Hastalıkları Gruplandırması ve Yükümlülük Süreleri

Meslek hastalıkları mevzuata göre 5 ana grupta sınıflandırılır:

• A Grubu: Kimyasal maddelerle olan hastalıklar

• B Grubu: Cilt (Deri) hastalıkları

• C Grubu: Pnömokonyozlar ve solunum sistemi hastalıkları

• D Grubu: Bulaşıcı hastalıklar

• E Grubu: Fiziksel etkenlerle olan hastalıklar

Dikkat Edilmesi Gereken Yükümlülük Süreleri: Meslek hastalığının, işten ayrıldıktan sonra ne kadar süre içinde ortaya çıkabileceğini ifade eder:

• Gürültü: Yükümlülük süresi 6 aydır. (Meslek hastalığı sayılması için gürültülü işte en az 2 yıl, son 30 gün 85 dB üzeri çalışma şartı vardır).

• Asbest ve Pnömokonyoz: Yükümlülük süresi 10 yıldır.

• Titreşim: 2 yıldır.

Kanser Sınıflandırması (Kanserojen Maddeler)

• Grup 1: İnsanda kesin kanserojen (Örn: Asbest, Benzen, Arsenik).

• Grup 2A: Muhtemel kanserojen.

• Grup 2B: Şüpheli kanserojen.

İşçi ücretleri en geç ayda bir ödenmek zorundadır; ancak sözleşmelerle bu süre bir haftaya kadar düşürülebilir. İşçinin maaşının korunması adına, aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devredilemez (nafaka borçları hariç).

Ayrıca, ücretini ödeme gününden itibaren 20 gün içinde (mücbir neden dışında) alamayan işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Unutulmamalıdır ki ücret alacaklarında zaman aşımı süresi 5 yıldır.

2. Çalışma Saatleri ve Dinlenme Hakları

Türkiye’de genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Günlük çalışma süresi ise her ne sebeple olursa olsun 11 saati aşamaz. Yer altı maden işçileri için bu sınır günlük 7,5, haftalık ise 37,5 saat olarak belirlenmiştir.

Ara Dinlenme Süreleri:

Çalışma süresine göre belirlenen yasal ara dinlenme süreleri şu şekildedir:

Önemli Not: Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz ve işçilere haftada en az kesintisiz 24 saat hafta tatili verilmesi zorunludur.

3. Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Zorunluluğu

50 veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde belirli oranlarda engelli ve eski hükümlü istihdamı zorunludur:

• Özel Sektör: %3 Engelli

• Kamu Sektörü: %4 Engelli + %2 Eski Hükümlü

Bu kapsamda yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamayacağı kanunla sabitlenmiştir.

4. Toplu İşten Çıkarma ve Telafi Çalışması

Ekonomik veya teknolojik nedenlerle toplu işten çıkarma yapılacağı durumlarda, işverenin en az 30 gün önceden ilgili kurumlara (İŞKUR vb.) bildirim yapması gerekir. Toplu çıkarma sonrası 6 ay içinde aynı nitelikte işçi alınacaksa, işten çıkarılan eski işçiler tercihen çağrılmalıdır.

Zorunlu nedenlerle işin durması halinde ise telafi çalışması yaptırılabilir. Bu çalışmalar, günlük 3 saati ve toplamda günlük 11 saatlik çalışma sınırını aşamaz. Telafi çalışması için yasal süre, nedenin ortadan kalkmasından itibaren 4 aydır.

Derleyen: VOLKAN ALTUNAY

???? Kritik Uyarı: Sınav Başvurularını Kaçırmayın!

İlk defa sınava girecek adaylar veya yüksek lisansını tamamlayıp ilk kez İSG sınavına katılacaklar için son başvuru tarihi yaklaşıyor.

• Son Tarih: 15 Mart

• Başvuru Yeri: İSG-KATİP sistemi üzerinden başvuru yapılmalı, ardından ödeme işlemleri Gazi Üniversitesi sayfasından tamamlanmalıdır.

1. Çalışan Temsilcisi: Seçim, Sayılar ve Nitelikler

İş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi ve diğer sağlık personelini ilgilendiren ortak konulardan biri olan "Çalışan Temsilcisi", sınavın vazgeçilmez konularındandır.

• Belirlenme Süreci: İşveren tarafından seçimle belirlenir, seçimle mümkün olmazsa atama yapılır. Sendika yetkili temsilcisi varsa, o kişi doğrudan çalışan temsilcisi olur; seçim yapılmaz.

• Görev Süresi: Seçimler 5 yıl geçerlidir.

• Aday Nitelikleri: İş yerinin tam süreli çalışanı olmak, en az 3 yıl deneyim ve en az ortaokul mezunu olmak gerekir. (Yetkili sendika temsilcisinde bu şartlar aranmaz).

Çalışan Sayısına Göre Temsilci Sayıları (Ezberlenmeli):

• 2 - 50 çalışan: 1 Temsilci

• 51 - 100 çalışan: 2 Temsilci

• 101 - 500 çalışan: 3 Temsilci

• 501 - 1000 çalışan: 4 Temsilci

• 1001 - 2000 çalışan: 5 Temsilci

• 2001 ve üzeri çalışan: 6 Temsilci

Not: Birden fazla temsilci varsa kendi aralarında "Baş Temsilci" seçerler. Oylar eşitse kura çekilir.

2. İşin Durdurulması Süreci ve Cezai Yaptırımlar

İş yerinde hayati tehlike arz eden durumlarda işin durdurulması prosedürü titizlikle uygulanır.

• Süreç: Müfettiş tespiti -> Heyet Raporu -> Kurul -> Mülki İdare Amiri (Valilik/Kaymakamlık).

• Acil Durumlar: Hayati tehlike anında müfettiş heyeti beklemeden doğrudan Kurul Başkanlığına bildirim yapabilir.

• Uygulama: Karar mülki idare amirine ulaştıktan sonra 24 saat içinde kolluk kuvvetlerince uygulanır.

• Yeniden Açılma: İşveren eksiklikleri giderdiğinde, yetkililer en geç 7 gün içinde inceleme yapıp karar verir.

• Mühür Bozma Cezası: Mühürlerin izinsiz sökülmesi 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası gerektirir.

• Çalışan Hakları: İşin durduğu sürede çalışanların maaşlarından kesinti yapılamaz.

3. İSG Kurulları ve Çalışma Prensipleri

50 ve daha fazla çalışanın olduğu, işin 6 aydan uzun sürdüğü tüm iş yerlerinde İSG kurulu kurulması zorunludur.

• Asıl-Alt İşveren İlişkisi: Her ikisi de şartları sağlıyorsa ayrı kurul kurarlar. Biri sağlıyorsa o kurar, diğeri vekil gönderir. Toplam sayı 50'yi geçiyorsa ortak kurul kurulur.

• Toplanma Sıklığı:

  • Çok Tehlikeli: Ayda 1

  • Tehlikeli: 2 ayda 1 (Kararlaştırılabilir)

  • Az Tehlikeli: 3 ayda 1 (Kararlaştırılabilir)

• Karar Alma: Salt çoğunlukla toplanılır ve karar alınır. Eşitlikte başkanın oyu belirleyicidir.

4. Risk Değerlendirmesi Yöntemleri

Sınavda sıkça karıştırılan kalitatif ve kantitatif yöntemler şu şekilde sınıflandırılmaktadır:

• Kalitatif (Sözel): HAZOP, Ön Tehlike Analizi (PHA), Çeklist (Checklist).

• Kantitatif (Sayısal): L Tipi Matris, X Tipi Matris, Fine Kinney. (FMEA genelde sayısal veriler içerdiği için bu grupta değerlendirilir).

• Karma Yöntemler: Hata Ağacı, Olay Ağacı, Neden-Sonuç Analizi.

Risk Hesaplama Formülleri:

• L Tipi Matris: Olasılık x Şiddet (5x5 Matris)

• Fine Kinney: Olasılık x Frekans x Şiddet

İş Kanunu Kapsamı ve İstisnalar

Sınavlarda adayların karşısına çıkan ilk temel konu, kanunun kapsamıdır. 4857 sayılı kanun hükümleri; deniz ve hava taşıma işlerinde veya 50'den az işçi çalıştırılan tarım işyerlerinde kural olarak uygulanmazken, 50'den fazla işçi çalıştıran tarım ve orman işletmeleri kanun kapsamındadır. Adayların bu ayrımları net bilmesi, kapsam dışı işleri (örneğin ev hizmetleri veya sporcular) ayırt edebilmesi büyük önem taşır.

Sözleşme Türleri ve Fesih Süreçleri

İş sözleşmeleri, sınavın belkemiğini oluşturur. Özellikle "Belirli Süreli İş Sözleşmesi" ile "Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi" arasındaki farklar sıkça sorgulanır. Objektif koşullara bağlı olarak yapılan belirli süreli sözleşmelerin, esaslı bir neden olmadıkça zincirleme yapılamayacağı, aksi halde belirsiz süreli sayılacağı unutulmamalıdır.

Ayrıca iş güvencesi kapsamına girebilmek için işyerinde en az 30 işçi çalışması ve işçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması gerektiği gibi sayısal veriler, adayların ezberinde olması gereken bilgilerdendir.

Çalışma Süreleri ve Fazla Mesai Ücretleri

İş hukuku sorularında "matematiksel" bilgiler de öne çıkmaktadır:

• Fazla Çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmalardır ve saat başına ücret %50 zamlı ödenir.

• Yeraltı/Maden İşleri: Yeraltında çalışan işçiler için haftalık çalışma süresi farklıdır ve fazla mesai ücreti %100 zamlı uygulanır.

• Ara Dinlenmeleri: 4 saatten kısa işlerde 15 dakika, 7.5 saati aşan işlerde ise en az 1 saat ara dinlenmesi zorunludur.

Kadın Çalışanlar ve Analık İzni

İSG sınavlarının vazgeçilmez konularından biri de özel politika gerektiren gruplardır. Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra 8'er hafta olmak üzere toplam 16 hafta analık izni bulunmaktadır. Çoğul gebeliklerde doğum öncesi süreye 2 hafta daha eklenir. Ayrıca, kadın işçilere çocukları 1 yaşını doldurana kadar günde toplam 1.5 saat süt izni verilir.

Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Zorunluluğu

İstihdam kotaları da sınavda potansiyel soru adaylarındandır. Özel sektör işyerlerinde %3 engelli çalıştırma zorunluluğu bulunurken, kamu işyerlerinde bu oran %4 engelli ve %2 eski hükümlü olarak uygulanmaktadır.

Sınavda Başarı İçin İpuçları

Uzmanlar, adayların sadece kanun maddelerini ezberlemek yerine, "İş Arttırımı", "Telafi Çalışması" ve "Deneme Süresi (en çok 2 ay)" gibi kavramların mantığını kavramalarını öneriyor. Mazeret izinleri (evlilik, ölüm vb. durumlarda verilen ücretli izinler) de yine sınavlarda puan getiren detaylar arasındadır.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Sınava hazırlananlar için Volkan ALTUNAY'ın hazırladığı  4857 İŞ KANUNU VE İLGİLİ YÖNETMELİKLER 212 Adet Test Soruları dosyasını indirmek için tıklayınız

İş Dünyasında Temel Tanımlar ve Sözleşme Türleri

İş hayatına adım atarken yapılan sözleşmenin türü, sahip olduğunuz hakları doğrudan etkiler. Kanuna göre temel tanımlar şu şekildedir:

• İşçi: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir.

• Sürekli ve Süreksiz İş: Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işler "süreksiz", bu süreden fazla süren işler ise "sürekli iş" olarak kabul edilir.

• Belirli ve Belirsiz Süreli İş: İş ilişkisi bir süreye bağlı değilse "belirsiz süreli", belli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlıysa "belirli süreli" sözleşme söz konusudur. Belirli süreli sözleşmeler, esaslı bir neden olmadıkça üst üste (zincirleme) yapılamaz.

• Deneme Süreli İş: Taraflar sözleşmeye deneme kaydı koyabilir. Bu süre en fazla 2 ay olabilir; ancak toplu iş sözleşmeleri ile 4 aya kadar uzatılabilir.

Eşit Davranma İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce ve din gibi nedenlerle ayrımcılık yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan ile kısmi süreli çalışan arasında farklı işlem yapamaz.

Önemli: Eşit davranma ilkesine aykırı davranılması durumunda işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminatın yanı sıra yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir.

Kısmi Süreli Çalışma ve Geçici İş İlişkisi

Haftalık çalışma süresinin, emsal bir işçiye göre önemli ölçüde az belirlendiği durumlara kısmi süreli iş denir. Kısmi süreli çalışanlar, ücret ve diğer haklardan çalıştıkları süreyle orantılı olarak yararlanır.

Geçici iş ilişkisi ise özel istihdam büroları aracılığıyla veya holding bünyesinde kurulabilir. Bu ilişki; askerlik hizmeti, ev hizmetleri veya mevsimlik tarım işleri gibi durumlarda kurulabilir. İşletmenin günlük olmayan işlerinde süre en fazla 4 aydır ve toplamda 8 ayı geçmeyecek şekilde yenilenebilir.

İşten Çıkarma ve Fesih Bildirim Süreleri

İş sözleşmesinin feshinde, çalışanın kıdemine (çalışma süresine) göre belirli bildirim sürelerine uyulması zorunludur.

• 0 - 6 ay arası çalışanlar için: 2 hafta önce

• 6 ay - 1,5 yıl arası çalışanlar için: 4 hafta önce

• 1,5 yıl - 3 yıl arası çalışanlar için: 6 hafta önce

• 3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta önce bildirim yapılmalıdır.

Bildirim şartına uymayan taraf, ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Ayrıca; sendikal faaliyetlere katılmak, hamilelik, doğum, ırk veya din gibi nedenler fesih için geçerli sebep oluşturmaz.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Sektör Profesyonelleri ve Akademisyenlerle Buluşma Fırsatı

Yeni dönemde açılacak olan İletişim ve Kariyer Modülleri, teorik bilginin ötesine geçerek tamamen uygulamaya dayalı bir süreç sunuyor. Program kapsamında katılımcılar; alanında uzman akademisyenler ve önde gelen sektör temsilcileri ile bir araya gelme şansı yakalayacak. Bu buluşmalarda etkili iletişim teknikleri deneyimlenerek, iş dünyasında kendini doğru ifade etmenin incelikleri aktarılacak.

Mühendishane 2026 Bahar Dönemi Katılımcılara Neler Kazandıracak?

Mühendislik öğrencileri ve yeni mezunlar için tasarlanan program, sadece teknik gelişimi değil, aynı zamanda kişisel farkındalığı da merkeze alıyor. Programın öne çıkan kazanımları şunlar:

• Kendini Keşfetme: Güçlü yönleri belirleme ve gelişim alanlarını fark ederek kariyer rotasını buna göre çizme imkanı.

• Profesyonel CV Hazırlama: İnsan Kaynakları uzmanlarının dikkatini çekecek, etkili ve sonuç odaklı özgeçmiş (CV) hazırlama eğitimi.

• Mülakat Simülasyonları: İş görüşmelerinde heyecanı yenme, kendini güvenle ifade etme ve zorlu soruları yanıtlama becerisi.

• Networking: Sektörün önde gelen isimleriyle tanışma ve iletişim ağı kurma fırsatı.

Son Başvuru Tarihi: 27 Şubat 2026

Kariyerini bilinçli adımlarla şekillendirmek ve mühendislik yolculuğunda doğru rotayı çizmek isteyen adaylar için son başvuru tarihi 27 Şubat 2026 olarak belirlendi. Kontenjanların sınırlı olduğu bu özel programa başvurmak ve detaylı bilgi almak isteyenler, kurumun resmi web sitesini ziyaret edebilirler.

• Detaylı Bilgi: muhendishane.org.tr

• Başvuru Formu: Mühendishane 2026 Başvuru Sayfası

Afet Yönetiminde Altın Kural: Afet Öncesi Hazırlık

Afetle mücadelenin en kritik evresi, henüz olay yaşanmadan atılan adımlardır. Şener Mengene’ye göre, afet bilinci anaokulundan itibaren toplumun her kesimine aşılanmalı. Sadece kamu kurumları değil; konutlar, okullar ve sanayi tesisleri de kendi "Afet Müdahale Planlarını" hazırlamalıdır.

Kritik Eksiklik: BAP ve MAP Modelleri

Türkiye’de halihazırda uygulanan TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı) ve İRAP (İl Risk Azaltma Planı) hayati öneme sahip olsa da, 6 Şubat depremleri bölgesel koordinasyonun önemini bir kez daha gösterdi. Uzmanlar şu iki yeni plan türüne dikkat çekiyor:

• Bölgesel Afet Planı (BAP): Birden fazla ili etkileyen büyük ölçekli afetlerde lojistik ve müdahale karmaşasını önlemek için bölgesel çalışma grupları kurulmalıdır.

• Mevsimsel Afet Planı (MAP): Özellikle yaz aylarında Ege ve Akdeniz’de yoğunlaşan orman yangınlarına karşı dönemsel ve kalıcı stratejiler geliştirilmelidir.

Afet Anında ve Sonrasında "İlk 72 Saat"

Afet anında paniği önlemenin tek yolu, daha önce yapılmış olan tatbikatlar ve hazırlıklardır. Deprem anında "Çök-Kapan-Tutun" yöntemiyle yaşam üçgeni oluşturmak bireysel güvenliğin anahtarıdır.

Afet sonrası süreçte ise profesyonel ekipler ulaşana kadar geçen "Altın 72 Saat" hayati önem taşır. Bu süreçte bireylerin kendi hazırladıkları afet çantaları ve acil durum dolaplarıyla yaşamlarını idame ettirmeleri gerekmektedir.

Bölgesel Riskler ve Çözüm Önerileri

Türkiye’nin her bölgesinin afet karakteristiği farklılık göstermektedir:

• Karadeniz: Heyelan ve sel baskınları için drenaj ve yerleşim düzenlemeleri.

• Doğu Anadolu: Çığ felaketlerine karşı erken uyarı sistemleri.

• İç Anadolu: Kuraklık ve su yönetimi planları.

• Marmara: Sanayinin güvenli bölgelere kaydırılması ve fay hatlarındaki yapıların tahliyesi.

Stratejik Sonuç ve Eylem Planı

1. Eğitim: Afet bilinci ömür boyu sürecek bir müfredat haline getirilmelidir.

2. Caydırıcılık: Orman yangınlarına sebep olanlara karşı ağır ve caydırıcı yasal düzenlemeler yapılmalıdır.

3. Ekonomik Güvenlik: Marmara Bölgesi’ndeki sanayi yoğunluğu, olası bir İstanbul depremine karşı Anadolu’nun güvenli bölgelerine dezentralize edilmelidir.

4. Denetim: Her binada afet dolabı, yangın tüpü ve güncel afet ekipleri listesi bulunması zorunlu hale getirilmelidir.

Şener Mengene
Afet Acil Durum Uzmanı – Araştırmacı-Yazar
Strateji Enstitüsü | Stratejik Araştırmalar Merkezi

C Sınıfı Uzmanlık Testinde Soru Değişikliği

Yapılan resmi açıklamada, 2024-İSG/1 sınavı kapsamında uygulanan C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanlığı Testi Temel Soru Kitapçığı’ndaki 35 numaralı sorunun yargı kararı gereği incelendiği belirtildi. Mahkeme sonucuna göre, söz konusu sorunun doğru cevabı "C" seçeneği olarak tescil edildi.

Bu gelişme üzerine ÖSYM, ilgili testteki puanlama işlemlerini tüm adaylar için yeniden gerçekleştirdi.

2024-İSG/1 Yeniden Değerlendirme Sonuçları Açıklandı

Yeniden yapılan değerlendirme işlemleri tamamlanarak adayların erişimine açıldı. Adaylar, mahkeme kararı sonrası güncellenen yeni sınav sonuçlarını 06 Şubat 2026 tarihi itibarıyla saat 11.30'dan itibaren öğrenebilecekler.

İSG Sınav Sonuçları Nasıl Sorgulanır?

Adaylar, güncel puanlarını ve başarı durumlarını ÖSYM’nin resmi sonuç açıklama platformu üzerinden takip edebilirler. Sorgulama için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

1. https://sonuc.osym.gov.tr adresine gidin.

2. T.C. Kimlik Numaranız ve aday şifrenizle giriş yapın.

3. "2024-İSG/1 Yeniden Değerlendirme Sonuçları" sekmesine tıklayın.

ÖSYM Başkanlığı, konuya ilişkin tüm adayları ve kamuoyunu bilgilendirirken, güncellenen sonuçların sisteme işlendiğini teyit etti.

İş Güvenliği Uzmanlığı, İşyeri Hekimliği ve Diğer Sağlık Personeli (DSP) sınavlarına girecek adaylar için mevzuat bilgisi hayati önem taşıyor. Özellikle 2026 müfredatına uygun olarak derlediğimiz bu özet, sınav öncesi adayların en büyük yardımcısı olacak. İşte A, B, C sınıfı uzmanlıktan, kafa karıştıran çalışma sürelerine kadar tüm detaylar.

1. İSG Uzmanlığında Sınıflandırma ve Yükselme Şartları

İSG kariyerine başlamak veya sınıf yükseltmek isteyenler için süreç şu şekilde işliyor:

• C Sınıfı Uzmanlık: Mühendisler, mimarlar ve teknik elemanlar (fizikçi, kimyager, biyolog, teknik öğretmenler) C sınıfı eğitimi alıp sınavdan 70 puan alarak bu unvanı kazanabilir.

• B Sınıfı Uzmanlık: C sınıfı belgesiyle 3 yıl fiilen görev yapanlar sınava girebilir. Ayrıca İSG alanında yüksek lisans yapan teknik personel doğrudan B sınıfı sınavına girme hakkına sahiptir.

• A Sınıfı Uzmanlık: B sınıfı ile 4 yıl çalışanlar veya İSG alanında doktora yapanlar A sınıfı olabilir. Genel müdürlükte 10 yıl çalışanlar da bu kategoriye dahildir.

2. Eğitim Süreleri ve Sınav Puanlaması

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi adayları toplamda 220 saatlik (180 teorik + 40 pratik) bir eğitimden geçerken, Diğer Sağlık Personeli (DSP) için bu süre 90 saattir ve staj zorunluluğu yoktur.

• Baraj Puanı: Uzman ve hekimler için 70, DSP adayları için 60'tır.

• Dikkat: Sınavda yanlış cevaplar doğruyu götürmez.

3. Adayların En Çok Zorlandığı Tablo: Çalışma Süreleri

Sınavlarda sıkça soru gelen "kişi başı aylık hizmet süreleri" aşağıdadır:

İş Güvenliği Uzmanları İçin:

• Az Tehlikeli: Çalışan başına ayda 10 dakika (1000 çalışana 1 tam zamanlı).

• Tehlikeli: Çalışan başına ayda 20 dakika (500 çalışana 1 tam zamanlı).

• Çok Tehlikeli: Çalışan başına ayda 40 dakika (250 çalışana 1 tam zamanlı).

İşyeri Hekimleri İçin:

• Az Tehlikeli: 5 dk | Tehlikeli: 10 dk | Çok Tehlikeli: 15 dk.

Diğer Sağlık Personeli (DSP) İçin: Sadece "Çok Tehlikeli" sınıfta ve 10'dan fazla çalışanı olan yerlerde zorunludur.

• 10-49 çalışan: 10 dk

• 50-249 çalışan: 15 dk

• 250 ve üzeri: 20 dk

4. İhtar Puanları ve Belge Askıya Alma Durumları

İSG profesyonelleri ve kurumlar için ceza puanı sınırları nettir. Kişiler (Uzman/Hekim) 100 ceza puanına ulaştığında belgeleri 6 ay süreyle askıya alınır. Ölümlü veya uzuv kayıplı kazalarda yargı kararıyla kusurlu bulunan uzmanın belgesi de yine 6 ay askıya alınır. Belgelerin vize süresi ise 5 yıldır.

5. İş Kazası Bildirim Sürelerine Dikkat!

Sınavın favori sorularından biri de bildirim süreleridir. İş günü hesabında resmi tatillerin sayılmadığını unutmayın.

• İşveren (İş Kazası): Kazadan sonraki 3 iş günü içinde.

• İşveren (Meslek Hastalığı): Öğrenildiği günden itibaren 3 iş günü içinde.

• Sağlık Kuruluşları: Kendilerine gelen vakaları 10 gün içinde SGK’ya bildirmelidir.

6. Çalışan Eğitimlerinde "Temel Eğitim" Periyotları

Çalışan işe başlamadan önce en az 2 saatlik pratik bir "İşe Başlama Eğitimi" almalıdır. Bunun dışında tehlike sınıfına göre yenilenmesi gereken temel eğitimler şöyledir:

• Çok Tehlikeli: Yılda bir kez, en az 16 saat.

• Tehlikeli: 2 yılda bir, en az 12 saat.

• Az Tehlikeli: 3 yılda bir, en az 8 saat.

Not: Çok tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda ilk eğitimlerin mutlaka yüz yüze olması gerekmektedir.

7. Eğitim Konuları ve İncelikler

Eğitimler 4 ana başlıkta toplanır: Genel, Sağlık, Teknik ve Diğer konular.

• Önemli Detay: "Tütün ürünlerinin zararları" sağlık konuları başlığında yer alırken, alkol kullanımı bu başlık altında yer almaz.

• Teknik Konu: "Güvenlik Kültürü" teknik konular başlığı altında işlenir.

1. Hukukta Yaptırım Türleri Nelerdir?

Hukuk kurallarına aykırı davranılması durumunda devlet gücüyle uygulanan zorlamalara yaptırım (müeyyide) denir. Başlıca yaptırım türleri şunlardır:

• Ceza: Suç işlenmesini önlemek amacıyla toplum adına uygulanan yaptırımdır.

• Cebri İcra: Borcunu ödemeyen veya yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin, devlet gücüyle bu işi yapmaya zorlanmasıdır.

• İptal: Hukuka aykırı idari işlemlerin yargı yoluyla ortadan kaldırılmasıdır.

• Tazminat: Hukuka aykırı bir fiil sonucu oluşan maddi veya manevi zararın giderilmesidir.

• Hükümsüzlük: Bir işlemin hukuken geçersiz sayılmasıdır. Yokluk (kurucu unsur eksikliği), Mutlak Butlan (emredici hükümlere aykırılık) ve Nispi Butlan (irade sakatlığı) olarak türleri bulunur.

2. Yüksek Mahkemeler ve Hukuki Merciler

Türkiye’deki yargı sistemi, farklı görev alanlarına sahip yüksek mahkemeler ve kurullar tarafından yürütülür:

• Yargıtay: Adliye mahkemelerince verilen kararların son inceleme merciidir.

• Danıştay: İdari mahkemelerin kararlarını inceleyen en üst merci olup, yönetmeliklerin yargısal denetimini de yapar.

• Sayıştay: Kamu idarelerinin gelir ve giderlerini TBMM adına denetler.

• Anayasa Mahkemesi (AYM): 15 üyeden oluşur. Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa'ya uygunluğunu denetler, bireysel başvuruları karara bağlar.

• HSK (Hâkimler ve Savcılar Kurulu): 13 üyeden oluşur; hâkim ve savcıların mesleğe kabul, atama ve disiplin işlemlerini yürütür. Başkanı Adalet Bakanı'dır.

• AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi): İç hukuk yolları tüketildikten sonra, kesin karardan itibaren 4 ay içinde başvurulabilen uluslararası bir merciidir.

3. Yasama ve Yürütme: TBMM ve Cumhurbaşkanlığı

Devletin yönetim mekanizması TBMM ve Cumhurbaşkanı arasındaki dengeye dayanır.

• TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi): Halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşur. Kanun koymak, değiştirmek, bütçeyi görüşmek ve savaş ilanına karar vermek temel görevleridir. Anayasa değişikliği için en az 1/3 teklif ve 2/3 (400 MV) kabul oyu gerekir.

• Cumhurbaşkanı (CB): 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış Türk vatandaşları arasından seçilir. Görev süresi 5 yıldır. Kanunları yayımlar, yönetmelik çıkarır, TSK’nın Başkomutanlığını temsil eder ve OHAL ilan edebilir.

4. Hukuk Hiyerarşisinde Kanunlar ve Uluslararası Antlaşmalar

Kanunlar TBMM tarafından yapılır ve Cumhurbaşkanı tarafından 15 gün içinde Resmi Gazete'de yayımlanır. Bir kanunun tüm kişilere uygulanmasına genelliği ilkesi, ülke sınırlarındaki herkese uygulanmasına mülkilik, vatandaşın ülke dışındaki eylemlerine uygulanmasına ise şahsilik denir. Önemli Not: Temel haklara ilişkin uluslararası antlaşmalar ile kanunlar çakışırsa, uluslararası antlaşma hükümleri esas alınır.

5. Temel Haklar ve Statüler

Hukukta "Hak", kişilere tanınan ve korunan yetkidir. Haklar üç ana grupta toplanır:

1. Negatif Statü Hakları (Koruyucu Haklar): Konut dokunulmazlığı, vicdan ve düşünce hürriyeti gibi devletin müdahale edemeyeceği alanlardır.

2. Pozitif Statü Hakları (İsteme Hakları): Sağlık hakkı, eğitim hakkı gibi devletten hizmet talep edilen haklardır.

3. Aktif Statü Hakları (Katılma Hakları): Seçme ve seçilme, siyasi parti kurma gibi yönetime katılma haklarıdır.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

1. İSG Katip Üzerinden Sınav Başvuruları Nasıl Yapılır?

İSG alanında kariyer yapmak isteyen yüksek lisans mezunları veya 4 yıllık İSG lisans mezunları için başvuru süreci netleşti. İlk kez sınava girecek adayların başvurularını İSG Katip sistemi üzerinden tamamlamaları gerekiyor. Daha önce sınav tecrübesi olan adayların bilgileri ise sistemde kayıtlı bulunuyor; bu adayların Nisan ayındaki genel başvuru dönemini takip etmeleri önem arz ediyor.

2. Az Tehlikeli İş Yerlerinde İşveren Dönemi

Çalışan sayısı 50’den az olan ve Az Tehlikeli sınıfta yer alan işletmelerde, İSG hizmetlerinin yürütülmesi konusunda önemli bir kolaylık sağlandı. Artık işverenler veya işveren vekilleri, gerekli eğitimleri alarak İSG hizmetlerini bizzat üstlenebiliyor.

• Eğitim Şartı: Protokol dahilindeki üniversiteler veya kamu kurumlarından eğitim almak yeterli.

• Sınav Zorunluluğu Kalktı: Bu kapsamdaki işverenler için sınav şartı aranmıyor.

• Kritik İstisna: İşverenler sağlık gözetimi ve periyodik muayene yapamazlar. Bu hizmetin aile hekimi veya toplum sağlığı merkezlerinden alınması yasal bir zorunluluktur.

3. Küçük İşletmelere Maddi Destek: %1.6’ya Varan Prim Avantajı

Devlet, iş sağlığı ve güvenliğini teşvik etmek amacıyla 10’dan az çalışanı olan "Tehlikeli" ve "Çok Tehlikeli" sınıftaki iş yerlerine maddi destek sağlıyor.

• Destek Oranları: Çok tehlikeli sınıfa %1.6, tehlikeli sınıfa ise %1.4 oranında prim desteği veriliyor.

• Ödeme Takvimi: Üçer aylık dönemlerle yapılan başvurular sonrasında ödemeler gerçekleştiriliyor.

• Dikkat: Kayıt dışı işçi çalıştırdığı tespit edilen işletmeler, bu destekten 3 yıl boyunca mahrum bırakılıyor.

4. İş Güvenliği Uzmanı ve Hekimlerin Kritik Sorumlulukları

İş sağlığı profesyonellerinin rehberlik görevi, yasal olarak "Onaylı Defter" üzerinden yürütülüyor. Hayati tehlike (yangın, patlama, göçme vb.) arz eden durumların işveren tarafından düzeltilmemesi durumunda uzmanların bakanlığa bildirim yapması zorunlu. Bildirim yapılmaması durumunda uzmanlık belgelerinin askıya alınması (3 ila 6 ay) gibi ağır yaptırımlar uygulanabiliyor.

Periyodik Muayene Takvimi:

• Çok Tehlikeli: Yılda 1

• Tehlikeli: 3 Yılda 1

• Az Tehlikeli: 5 Yılda 1

5. Gezici İSG Sağlık Araçlarında Yeni Standartlar

Mobil sağlık hizmetlerinde kullanılan araçların 15 yaşından büyük olmaması ve üzerinde "Gezici İş Sağlığı Aracı" ibaresinin bulunması gerekiyor. Alınan numunelerin 48 saat içinde analiz edilmesi ve sonuçların en geç 20 gün içinde işyeri hekimine ulaştırılması, sürecin sağlıklı işlemesi açısından kritik bir kural olarak öne çıkıyor.

6. Korunma Hiyerarşisi: Önce Kaynak, Sonra Kişi

İSG uygulamalarında tehlikelerle mücadele ederken belirli bir hiyerarşi izlenmelidir:

1. Kaynağa Yönelik: Bertaraf etme veya ikame (tehlikeliyi daha az tehlikeliyle değiştirme).

2. Ortama Yönelik: Havalandırma ve tecrit işlemleri.

3. Kişiye Yönelik: En son çare olarak Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı.

1. Hukuk Çeşitleri Nelerdir?

Hukuk, uygulanma biçimine ve kaynağına göre dört ana başlıkta incelenir:

• Pozitif Hukuk (Müspet Hukuk): Bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte olan, yazılı ve yazısız hukuk kurallarının tamamıdır.

• Mevzu Hukuk: Yetkili makamlar tarafından konulmuş, yürürlükteki sadece yazılı hukuk kurallarını (Kanun, Yönetmelik vb.) kapsar.

• Tarihi Hukuk: Artık yürürlükte olmayan, uygulanma kabiliyetini yitirmiş hukuk kurallarıdır.

• İdeal (Doğal) Hukuk: Olması gereken, adaleti en üst seviyede hedefleyen ve toplumun vicdanındaki adalet duygusuna dayanan hukuk türüdür.

2. Hak Kavramı ve Tanımı

Hak, hukuksal ilişkinin birinci ve en temel öğesidir. En geniş anlamıyla hak; hukukun kişilere tanıdığı, koruma altına aldığı ve kişilere kullanma yetkisi verdiği menfaatlerdir. Haklar, bireylerin devlet ve diğer bireyler karşısındaki sınırlarını çizer.

3. Hakların Sınıflandırılması: Jellinek’in Üçlü Statü Ayrımı

Hukuk literatüründe haklar, bireyin devletle olan ilişkisine göre üç ana grupta toplanır:

Negatif Statü Hakları (Koruyucu Haklar)

Bireyin devlet tarafından müdahale edilemeyecek özel alanını koruyan haklardır. Bu haklar, devletin "gölge etmemesini" ister.

• Örnekler: Konut dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği, vicdan ve düşünce hürriyeti.

Pozitif Statü Hakları (İsteme Hakları)

Bireylerin devletten belirli bir hizmet, davranış veya yardım isteme hakkını ifade eder. Bu haklar devlete sosyal alanda ödevler yükler.

• Örnekler: Çalışma hakkı, sağlık hakkı, eğitim hakkı ve sosyal güvenlik hakkı.

Aktif Statü Hakları (Katılma Hakları)

Kişilerin içinde bulundukları siyasi sisteme, yönetime ve devlet iradesine katılmasına olanak tanıyan haklardır.

• Örnekler: Seçme ve seçilme hakkı, siyasi parti kurma hakkı, kamu hizmetine girme hakkı.

Özet Tablo: Hukuk ve Hak Grupları

Cumhuriyet Öncesi Dönem: İlk Adımlar ve Nizamnameler

Osmanlı İmparatorluğu döneminde iş hayatı, "Orta Sandığı" ve "Teavün Sandığı" gibi yardımlaşma sandıklarıyla Lonca Sistemi üzerinden yürütülüyordu. Bu sistem, esnaf dayanışmasının ve çalışma koşullarının belirlenmesinin ilk örneğiydi.

Fincancılar Sözleşmesi (1766)

İSG tarihinin en önemli belgelerinden biri olan Fincancılar Sözleşmesi, 13 Temmuz 1766’da Kütahya’da imzalandı. Devlet hakemliğinde yapılan bu sözleşme, Türkiye tarihindeki ilk toplu sözleşme olma özelliğini taşır. Ücret seviyeleri ve satın alma gücü gibi kritik ekonomik dengeleri de gözetmiştir.

Dilaver Paşa ve Maadin Nizamnameleri

1800’lü yılların ikinci yarısı, işçi sağlığına dair yasal belgelerin somutlaştığı dönemdir:

• Dilaver Paşa Nizamnamesi (1867): Padişah onayından geçmediği için tüzük niteliği kazanamasa da, 100 maddeden oluşan bu belge İSG ile ilgili ilk yasal metindir. Madenlerde hekim bulundurulması, çalışma süresinin 10 saatle sınırlandırılması ve işçi ücretlerinin öncelikli ödenmesi gibi devrim niteliğinde maddeler içermiştir.

• Maadin Nizamnamesi (1869): Madenlerde zorla çalıştırmayı tamamen yasaklayan bu nizamname, iş kazalarına karşı işvereni sorumlu tutmuştur. İş kazası durumunda tazminat ödenmesi ve maden sahalarında eczane/hekim bulundurma zorunluluğu bu dönemde getirilmiştir.

Kurtuluş Savaşı ve Geçiş Dönemi (1919-1923)

Milli Mücadele yıllarında dahi işçi hakları göz ardı edilmedi. Özellikle kömür havzalarındaki işçiler için çıkarılan kanunlar dikkat çekicidir:

• Amele Menafii Umumiyesine Dair Kanun (1921): Kömür tozlarının satışından elde edilen gelirin işçi ihtiyaçlarına ayrılmasını sağladı.

• Ereğli Havza-i Fahmiye Kanunu (1921): Maden işçilerinin çalışma koşullarını hukuki bir zemine oturtarak iyileştirmeyi hedefledi.

Cumhuriyet Sonrası Dönem: Modern İş Hukukunun İnşası

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte sosyal devlet anlayışı İSG alanında da kendini gösterdi.

• İzmir İktisat Kongresi (1923): Hasta işçilere 3 ay ücretli izin ve günlük 8 saat çalışma süresi gibi modern standartlar ilk kez bu kongrede gündeme geldi.

• Hafta Tatili Yasası (1924): Nüfusu 10 binin üzerindeki yerlerde haftada bir gün tatil zorunlu kılındı.

• Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930): Kadın ve çocuk işçiler için koruyucu hükümler getirildi. Ayrıca, 50 ve üzeri çalışanı olan iş yerlerinde iş yeri hekimi bulundurma zorunluluğu bu yasayla yürürlüğe girdi.

Türkiye’nin İSG serüveni, yüzyıllar içinde dayanışmadan yasal zorunluluğa evrilerek bugün işçi güvenliğinin en temel güvencesi haline gelmiştir.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

Türkiye’de İSG’nin Mimarları

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği bilincinin yerleşmesinde yerli bilim insanlarının katkısı büyüktür:

• Prof. Dr. Muzaffer Aksoy: Benzenin lösemiye yol açtığını kanıtlayarak tıp literatüründe devrim yapmıştır. Bu çalışmasıyla ABD’de benzenin yasal değerinin 1 ppm'e düşürülmesini sağlamış, thalessemia ve hemoglobin üzerine çalışmalarıyla dünya çapında tanınmıştır.

• Prof. Dr. İsmail Topuzoğlu: Türkiye’nin ilk işyeri hekimi olarak bilinir. 1947-1951 yılları arasında ABD’de İSG eğitimi almış ve yurda dönüşünde İSGÜM’ün (İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı) kurulmasında kilit rol oynamıştır.

• Haldun Sirer: Meslek hastalıkları alanında uzmanlaşan Sirer, 1976 yılında İstanbul Eyüp Hastanesi bünyesinde 30 yataklı ilk Meslek Hastalıkları Kliniğini kurmuş ve uzun yıllar başhekimliğini yapmıştır.

• Prof. Dr. Ahmet Fahri Özok: Türkiye’de "Ergonomi" kavramının babasıdır. 1992 yılında Türk Ergonomi Derneğini kurarak, çalışma ortamlarının insan yapısına uygun hale getirilmesi sürecini başlatmıştır.

Dünya Tarihinde İlk Adımlar ve Klasik Dönem

İş sağlığına dair ilk yazılı eserler ve temel yaklaşımalar Avrupa kökenli bilim insanlarından gelmiştir:

• Georgius Agricola: Yazdığı "De Re Metallica" adlı eserle madencilikte iş kazalarına dikkat çekmiş ve dünyanın ilk mineraloji bilgini olarak kabul edilmiştir.

• Paracelsus: "De Morbis Metallicis" isimli dünyanın ilk iş hekimliği kitabını kaleme almıştır. Toksikolojinin kurucusu kabul edilen Paracelsus, zehirlerin dozu ile organizma arasındaki ilişkiyi ilk saptayan isimdir.

• Bernardino Ramazzini: İSG’nin babası sayılır. "De Morbis Artificum Diatriba" eserinde, hekimlere hastalarına "Ne iş yapıyorsunuz?" sorusunu sormalarını öğütlemiştir. Ergonominin ilkelerini ortaya koymuş ve iş yerlerinde koruyucu önlemleri savunmuştur.

Sanayi Devrimi ve Yasal Düzenlemelerin Öncüleri

Sanayi Devrimi ile birlikte çocuk işçiliği ve ağır çalışma koşullarına karşı duran isimler şunlardır:

• Michael Sadler: 1833 yılında yürürlüğe giren **"Fabrikalar Yasası"**nın mimarıdır. 9 yaş altı çocukların çalıştırılmasını yasaklamış ve iş müfettişliği kurumunu zorunlu kılmıştır.

• Robert Owen: İskoçya’daki fabrikasında çocuk işçi çalıştırmayı reddetmiş, çalışma saatlerini azaltmış ve işçiler için eğitim programları ile çevre düzenlemeleri yapmıştır.

• Sir Robert Peel: 1802 yılında İngiltere'de "Çıraklık Sağlık ve Ahlakı Kanunu"nu çıkararak çalışma saatlerini günde 12 saat ile sınırlandıran ilk düzenlemeyi yapmıştır.

• Antony Ashly Cooper: Maden ocaklarında ve fabrikalarda sömürülen kadın ve çocukların korunması için yasal mücadeleler vermiştir.

Tarihin İlginç Notları: Plini ve Percivall Pott

• Plini (Plinius): Antik Roma döneminde, tehlikeli tozlara karşı korunmak amacıyla işçilerin başlarına torba geçirmelerini önererek ilk maske benzeri koruyucunun temelini atmıştır.

• Percivall Pott: Baca temizleyicilerinde görülen skrotum kanserinin nedenleri üzerine eğilmiş ve mesleki kanser araştırmalarının öncüsü olmuştur.

İş sağlığı ve güvenliği, bu bilim insanlarının mirası üzerine inşa edilmeye devam ediyor. Bugün aldığımız her güvenlik önlemi, geçmişin bu titiz çalışmalarının bir meyvesidir.

Derleyen: Volkan ALTUNAY

​Yarışmacılardan Kazım Bey’in "E" harfini seçmesiyle ekrana gelen soru, sektörün temel taşlarından birini hedefliyordu:

​“Çalıştığı yerin tehlike sınıfına göre belgesi olan, risk analizi, gözetim ve eğitim gibi görevleri üstlenen kişidir.”

​"İş Güvenlik Uzmanı" mı, "İş Güvenliği Uzmanı" mı?

​Soru sorulduğunda kısa süreli bir duraksama yaşandı. Diğer yarışmacı Engin Bey, "İş Güvenlik Uzmanı" yanıtını vererek hamle yaptı. Ancak bu cevap, mevzuat ve mesleki literatürde kullanılan resmi tanım olan "İş Güvenliği Uzmanı" ifadesinden ufak bir farkla ayrıldığı için tam karşılığını bulamadı.

​Söz hakkını tekrar alan Kazım Bey, doğru terminolojiyi kullanarak "İş Güvenliği Uzmanı" yanıtını verdi ve 150 puanın sahibi oldu.

​Medyada Doğru İSG Terminolojisinin Önemi

​Bu küçük ama anlamlı fark, İSG kültürünün toplumda doğru şekilde yerleşmesi açısından büyük önem taşıyor. İş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, medyadaki bu tarz detayların mesleki saygınlık ve kamuoyu bilinci için kritik olduğunu vurguluyor.

​Neden Doğru Terminoloji Kullanmalıyız?

• ​Mevzuata Uygunluk: 6331 sayılı İSG Kanunu'nda meslek "İş Güvenliği Uzmanı" olarak tanımlanmıştır.
• ​Mesleki Saygınlık: Ünvanların doğru telaffuzu, uzmanlık alanının ciddiyetini yansıtır.
• ​Toplumsal Bilinç: Medya, İSG kültürünün geniş kitlelere hatasız ulaşmasında en güçlü araçtır.

Einstein Yanılıyor Olamaz: Balıklar Ağaca Tırmanamaz

Video, Albert Einstein'a atfedilen meşhur bir sözle açılıyor: "Aslında herkes dahidir. Ama siz kalkıp bir balığı, ağaca tırmanma yeteneğine göre yargılarsanız, tüm hayatını aptal olduğuna inanarak geçirecektir." Özcan, okul hayatındaki başarısızlıkların zeka eksikliğinden değil, zekanın yanlış alanda aranmasından kaynaklanabileceğine dikkat çekti.

Videoda detaylandırılan ve her biri farklı bir yeteneği temsil eden 7 temel zeka türü ise şöyle sıralandı:

• 1. Sözel - Dilsel Zeka (Kelime Sihirbazları): Dili etkili kullanma, okuma, yazma ve konuşma becerilerini kapsar. Özcan, bu zeka türüne örnek olarak William Shakespeare ve Cem Yılmaz’ı gösteriyor. Bu kişiler kelimelerle oynayarak insanları etkileme konusunda ustalaşmışlardır.

• 2. Mantıksal - Matematiksel Zeka (Neden-Sonuç Ustaları): Sayılar, örüntüler ve mantıksal çıkarımlarla düşünenlerin alanıdır. Bilim insanları ve matematikçiler bu gruptadır. Aziz Sancar ve Albert Einstein bu zeka türünün en parlak temsilcileri olarak videoda yer aldı.

• 3. Görsel - Uzamsal Zeka (Gözüyle Düşünenler): Dünyayı üç boyutlu algılayabilme, yön bulma ve zihinde resim çizebilme yeteneğidir. Mimarlar, ressamlar ve denizcilerde baskındır. Mimar Sinan ve Picasso, bu zeka türünün zirvesindeki isimler olarak tanımlandı.

• 4. Müziksel - Ritmik Zeka (Seslerin Dili): Melodileri, ritimleri ve tonları ayırt etme becerisidir. Bu zeka türüne sahip olanlar dünyayı seslerle algılar. Mozart ve Aşık Veysel, müziksel zekanın en güçlü örnekleri olarak sunuldu.

• 5. Bedensel - Kinestetik Zeka (Hareket Dehaları): Vücudunu bir ifade biçimi olarak kullanma ve fiziksel koordinasyon yeteneğidir. Sporcular, dansçılar ve cerrahlar bu gruba girer. Naim Süleymanoğlu ve Lionel Messi gibi isimler, bedenlerini kusursuz kontrol edebilmeleriyle bu zekanın simgeleri haline gelmiştir.

• 6. Sosyal - Kişilerarası Zeka (İnsan Sarrafları): İnsanları anlama, empati kurma ve etkili iletişim becerisini kapsar. Liderler ve öğretmenlerde sıkça görülür. Mustafa Kemal Atatürk, insanları organize etme ve anlama konusundaki dehasıyla bu alanda örnek gösterildi.

• 7. İçsel - Öze Dönük Zeka (Filozoflar): Kişinin kendini tanıması, ne istediğini bilmesi ve iç dünyasını yönetebilmesiyle ilgilidir. Sokrates ve Mevlana gibi düşünürler, "Kendini Bil" felsefesiyle bu zeka türünü temsil etmektedir.

"Süper Gücünü Keşfet"

Özcan, izleyicilere önemli bir mesaj verdi: Hiç kimse bu zeka türlerinden sadece birine sahip değildir; ancak genellikle bir veya iki tanesi diğerlerinden daha baskındır. Önemli olanın, kişinin kendi baskın zeka türünü (süper gücünü) keşfedip hayatını bu yönde şekillendirmesi olduğunu vurguladı.

Haberin detaylarında, modern dünyanın artık sadece IQ skoruna değil, kişinin hangi alanda parladığına odaklandığı ve eğitimin de bu çeşitliliğe göre evrilmesi gerektiği belirtildi.

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) profesyonelleri, insan kaynakları birimleri ve işverenlerin dikkat etmesi gereken düzenlemenin detayları haberimizde.

1. Alt İşverenlere Kıdem Tazminatı Rücu Düzenlemesi (Af Niteliğinde Karar)

İş Kanunu’na eklenen Geçici Madde 12 ile kamu ihaleleri kapsamında çalışan alt işverenler için kritik bir adım atıldı. 11 Eylül 2014 ile 15 Ekim 2019 tarihleri arasında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında imzalanan sözleşmelerde;

• Kamu kurumları tarafından işçilere ödenen kıdem tazminatları nedeniyle alt işverenlere yapılan rücu işlemlerinden (paranın geri istenmesi) vazgeçilecek.

• Bu tarih aralığındaki sözleşmeler kapsamında alt işverenlerden tahsil edilmesi gereken tutarlar silinecek.

2. Devam Eden Dava ve İcra Takiplerinin Akıbeti Ne Olacak?

Düzenleme, hali hazırda mahkemelerde görülen davaları ve icra dairelerindeki dosyaları doğrudan etkiliyor. Kanunun yürürlüğe girdiği an itibarıyla süreç şu şekilde işleyecek:

• Davalar: Kamu kurumlarının alt işverenlere açtığı rücu davalarında, tahsilinden vazgeçilen kısımlar için mahkemeler "esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına" hükmedecek.

• Yargılama Giderleri: Vekâlet ücretleri ve yargılama giderleri tarafların üzerinde bırakılacak (kamu kurumu masraf talep etmeyecek).

• İcra Takibi: Devam eden icra takiplerinde, tahsilinden vazgeçilen tutarlar için harç alınmaksızın düşme kararı verilecek.

⚠️ Önemli Uyarı: Düzenleme geçmişe dönük iade hakkı tanımıyor. Kanun yürürlüğe girmeden önce alt işverenlerden tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmeyecek ve bu konuda herhangi bir alacak hakkı doğmayacak.

3. SGK Ek Ödeme Tutarında Artış: Sınır 20 Bin TL Oldu

Torba yasa niteliğindeki düzenlemenin bir diğer ayağı ise Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ödemeleriyle ilgili. 5510 sayılı Kanun’un Ek 19. maddesinde yapılan değişiklikle:

• Daha önce 16.881 TL olarak uygulanan parasal sınır,

• Yeni düzenleme ile 20.000 TL’ye yükseltildi.

Bu artışın, emekli ödemeleri, devlet katkıları ve SGK teşvik/destek uygulamalarındaki üst sınır hesaplamalarında belirleyici olması bekleniyor.

İSG ve İK Profesyonelleri İçin Ne Anlama Geliyor?

Özellikle kamuda taşeron (alt işveren) olarak hizmet veren şirketlerin mali yükünü hafifletecek bu karar, işçilik alacakları ve kıdem tazminatı fonlaması süreçlerini yeniden şekillendiriyor. İSG profesyonelleri ve İK yöneticilerinin, güncellenen SGK limitlerini bordrolama ve bütçe süreçlerine entegre etmesi büyük önem taşıyor.

İnşaat ve hafriyat sahalarında meydana gelen iş kazalarının önemli bir bölümünü, döküm sırasındaki damper devrilmeleri oluşturuyor. Bu kazaların ana sebebi ise dikkatsizlik, eğimli zemin ve kontrolsüz damper kaldırma işlemleri olarak öne çıkıyor. Tüm şantiye çalışanlarını ilgilendiren bu risklere karşı, güvenli döküm prosedürleri ve hayati kurallar yeniden gündemde.

1. Döküm Alanında Eğim Sınırı: %3

Güvenli bir döküm işlemi için en önemli parametre zemindir. Uzmanlar, döküm yapılacak alanın eğiminin kesinlikle %3’ten fazla olmaması gerektiğini vurguluyor. Bu sınırın üzerindeki eğimler, aracın ağırlık merkezini bozarak damper kaldırıldığında kamyonun yan yatmasına neden olabiliyor. Şoförlerin, %3 sınırını aşan hiçbir alanda damper kaldırmaması, kazaların önüne geçmek için ilk kural.

2. Kamyon Şoförü Yalnız Değildir

Geri manevra ve döküm işlemleri, asla sadece şoförün inisiyatifine bırakılmamalıdır. Kamyon döküm sahasına geri geri yanaşırken, mutlaka bir manevracı (işaretçi) ve ustabaşının gözetiminde hareket edilmelidir.

Burada iletişim hayati önem taşır:

• El işaretleri net olmalı,

• "Dur" ve "Devam" talimatları gecikmeksizin uygulanmalı,

• Manevracı olmadan asla geri yanaşma yapılmamalıdır.

3. Yük Akmıyorsa Zorlamayın: Piston Kırılma Riski

Damper kaldırıldığında yükün aşağıya akmaması durumunda yapılan en büyük hata, işlemi zorlamaktır. Yük damperde asılı kaldığında, aracın bütün ağırlığı hidrolik pistona biner. Bu durum, pistonun kırılmasına ve saniyeler içinde kamyonun devrilmesine yol açar. Yük akmıyorsa işlem derhal durdurulmalı ve güvenli çözüm yöntemleri aranmalıdır.

Özetle: Güvenli Döküm İçin Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Şantiyelerde "bir seferlik" diyerek alınan riskler, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilir. İşte güvenli dökümün kontrol listesi:

Bunları Mutlaka Yapın:

• Zemin eğimini kontrol edin (Maksimum %3).

• Geri yanaşırken manevracı ve ustabaşından onay alın.

• Damperi yavaş, kontrollü ve sarsmadan kaldırın.

• Yük akışında sorun varsa operasyonu hemen durdurun.

Bunları Asla Yapmayın:

• Eğimi %3’ten fazla olan bozuk zeminlerde döküm yapmayın.

• Manevracı veya işaretçi olmadan körleme geri gitmeyin.

• Ustabaşı talimatının dışına çıkmayın.

• Yük akmıyorken damperi yukarı itmeye veya aracı sallamaya çalışmayın.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte hayatımızın her alanına giren lityum-iyon bataryalar, geleneksel yangın söndürme yöntemlerinin yetersiz kaldığı yeni riskleri de beraberinde getirdi. Yangın güvenliği uzmanları ve sektör liderlerinin uzun süredir beklediği adım ISO'dan geldi.

L Sınıfı Nedir?

Yeni yayınlanan ISO 3941:2026 standardı, giderek artan batarya yangını risklerini ele almak için yeni bir kategori oluşturdu. Standartta yapılan tanımlamaya göre L Sınıfı:

"Lityum metalinin bulunmadığı, lityum-iyon hücre ve bataryalarını kapsayan yangınlar" olarak tescillendi.

Bu tanım, içinde metalik lityum barındıran piller ile şarj edilebilir lityum-iyon piller arasındaki ayrımı netleştirerek müdahale yöntemlerinin özelleşmesine olanak tanıyor.

Geleneksel Yangınlardan Farkı Ne?

Standart, L Sınıfı yangınların odun, kağıt (A Sınıfı) veya akaryakıt (B Sınıfı) gibi geleneksel yakıt kaynaklarından temelden farklı olduğunu vurguluyor.

• Termal Kaçak Riski: Lityum-iyon batarya yangınları, kendi oksijenini üretebilen ve sönse bile tekrar alevlenebilen kimyasal reaksiyonlar içerir.

• Özel Müdahale Gerekliliği: Geleneksel söndürücüler bu sınıfta yetersiz kalabilir veya riski artırabilir. Yeni standart, bu farkındalığı küresel ölçekte zorunlu kılıyor.

Sektör Liderleri Ne Yapmalı?

Bu güncelleme, yangın güvenliği ekipmanı üreticileri, iş güvenliği uzmanları ve tesis yöneticileri için acil aksiyon planı gerektiriyor. Yangın risk analizlerinin, söndürme sistemlerinin ve acil durum prosedürlerinin ISO 3941:2026 L Sınıfı gerekliliklerine göre revize edilmesi büyük önem taşıyor.

Ritmik Sayma Neden Önemli?

Ritmik sayma, sadece sayıları ardı ardına dizmek değil; sayıların arasındaki mantıksal bağı kavramaktır. Öğrenciler 2’şer, 3’er, 4’er ve 5’er saymayı öğrendiklerinde, aslında farkında olmadan çarpım tablosunun da temellerini atmış oluyorlar.

Adım Adım Sayıların Dünyası

Eğitici videolarda da vurgulandığı üzere, her sayı dizisinin kendine has bir ritmi bulunuyor:

• İkişer (2’şer) Sayma: Hayatın içindeki çiftlerle (ayakkabılar, eller, gözler) ilişkilendirilerek sayıların "çift" doğası kavranıyor.

• Üçer (3’er) Sayma: Geometrik şekiller ve üçlü gruplarla ritim duygusu geliştiriliyor.

• Dörder (4’er) Sayma: Nesneleri dörderli gruplara ayırarak bölme işlemine hazırlık yapılıyor.

• Beşer (5’er) Sayma: Parmak hesabı ve saat okuma gibi pratik becerilerle birleştirilerek en hızlı öğrenilen dizi haline geliyor.

Uzmanlardan Tavsiyeler

Eğitimciler, çocukların bu dizileri ezberlemek yerine görsel kartlar veya ritmik şarkılar eşliğinde öğrenmelerini öneriyor. Bu yöntemle matematik, korkulan bir ders olmaktan çıkıp keyifli bir oyuna dönüşüyor.

Kritik Başlık: İş Kanunu Kapsamı ve İstisnalar

Sınavın en "tuzak" soruları genellikle kanun kapsamı dışındaki işlerden geliyor. Adayların şu ayrımı çok iyi yapması gerekiyor:

• Kapsam Dışı: 50’den az işçi çalıştıran tarım işleri ve ev hizmetleri.

• Kapsam İçi: Kıyılarda yapılan yükleme ve boşaltma işleri ile tarım sanatları.

Sözleşme ve Deneme Sürelerinde "Süre" Tuzağı

İş sözleşmelerinde sürelere dair net bilgi sahibi olmak puan kazandırıyor. Bir yıl ve daha fazla süreli sözleşmelerin yazılı yapılması zorunluluğu ve deneme süresinin standart olarak 2 ay, toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya kadar çıkabildiği bilgisi, sınavın vazgeçilmezleri arasında.

Sınavda Çıkması Muhtemel "Hap Bilgiler"

Volkan Altunay’ın analizlerine göre, adayların şu tablolara gözü kapalı hakim olması şart:

1. İhbar Süreleri (Bildirim Şartları)

Çalışma süresi 3 yılı aşan bir personelin bildirim süresinin 8 hafta olduğunu bilmek, hesaplama sorularında hayat kurtarıyor. 6 aydan az kıdemi olanlar için bu süre 2 hafta olarak uygulanıyor.

2. Yıllık İzin Hakları ve Yaş Kriteri

Yıllık ücretli izinlerde kıdem yılına göre 14, 20 ve 26 günlük periyotlar bulunuyor. Ancak burada bir "İSG Sınav Okulu" uyarısı var: 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlar için izin süresi kıdemi ne olursa olsun 20 günden az olamaz.

3. Çalışma Saatleri ve Gece Mesaisi

Haftalık 45 saatlik genel çalışma süresi, yer altı maden işlerinde 37,5 saate düşüyor. Ayrıca gece çalışmalarının (bazı sektörler hariç) 7,5 saati geçemeyeceği kuralı, sınavda öncüllü soru olarak karşımıza çıkabilir.

Uzman Görüşü: "Soru Kökünü Doğru Okuyun"

Volkan Altunay, adaylara sadece bilgi ezberlemeyi değil, "Değildir", "Yanlıştır" ve "En az/En çok" gibi vurgulara dikkat etmeyi öneriyor. Sınav stresiyle en çok hata yapılan noktanın soruyu yanlış anlamak olduğunu belirten Altunay, bol soru pratiğinin önemine dikkat çekiyor.