İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) sınavlarına hazırlık süreci, sadece teknik bilgi değil, aynı zamanda sağlam bir kuramsal ve hukuki temel gerektirir. "İSG Sınav Okulu" bünyesinde Volkan Altunay’ın aktardığı "Güvenlik Kültürü, Hukuk ve Anayasa" dersi, adayların sınavda en çok zorlandığı ancak doğru kavrandığında "cepte" görülebilecek soruları barındırıyor. İşte İSG sınavlarında fark yaratacak o kritik başlıklar ve akılda kalıcı ipuçları.
Güvenlik Kültürü ve İklimi: Torbadaki Meyveleri Tanımak
İSG eğitimlerinin temel taşı, kavramsal farkları anlamaktır. Çoğu zaman birbirine karıştırılan Güvenlik Kültürü ve Güvenlik İklimi, aslında bir bütünün iki farklı yüzüdür.
-
Güvenlik Kültürü: Bir kurumun DNA'sıdır. Değişime karşı dirençlidir, kalıcıdır ve yönetici değişse bile varlığını sürdürür. Bunu bir "torba" olarak düşünebiliriz.
-
Güvenlik İklimi: O torbanın içindeki "meyvelerdir". Kişiden kişiye değişen algıları ve anlık durumu ifade eder.
Pozitif bir güvenlik kültüründe "ramak kala" olaylarının raporlanması bir zayıflık değil, bilincin göstergesidir. "Bana bir şey olmaz" mantığı ise negatif kültürün en büyük tuzağıdır.
Sınavın Vazgeçilmezi: Güvenlik Kültürü Modelleri ve Kodlamalar
Sınavda modelleri karıştırmamak için özel kodlamaları hayat kurtarıcı niteliktedir:
-
Fleming (Olgunlaşma Modeli): "Bu model; ortaya çıkma, yönetme, katılım, iş birliği ve sürekli iyileştirme basamaklarından oluşur.
-
Geller (Toplam Güvenlik Kültürü): "ÇİT" koduyla zihnimize kazıyoruz; Çevre, İnsan ve Davranış faktörlerine odaklanır.
-
Cooper (Karşılıklı Güvenlik Kültürü): Etkileşimi esas alır.
-
Maslow Hiyerarşisi: İnsanın en temel fizyolojik ihtiyaçlarından başlayıp "kendini gerçekleştirme" noktasına varan 5 basamaklı bir yolculuktur.
Hukukun Temelleri: Yaptırımlar ve Hükümsüzlük Halleri
Bir İSG profesyoneli, sadece teknik değil, hukuki yaptırımları da bilmelidir. Devlet güvenceli kurallar bütünü olan hukukta; ceza, cebri icra, iptal ve tazminat gibi yaptırım türleri bulunur. İşlemlerin geçerliliği konusunda ise şu üç kavram kritiktir:
-
Yokluk: İşlemin hiç oluşmaması (Örn: Nikah memursuz evlilik).
-
Mutlak Butlan: Sakat ve geçersiz işlem (Örn: Mevcut bir evlilik varken yapılan ikinci işlem).
-
Nisbi Butlan: İptal edilebilir, irade sakatlığına dayalı durumlar.
Normlar Hiyerarşisi: Kim Kimden Üstün?
Türkiye’deki hukuk sistemi bir piramit gibidir. En tepede Anayasa yer alır. Uluslararası anlaşmalar, özellikle temel haklar söz konusu olduğunda kanunların üzerinde bir güce sahiptir.
Anayasa Mahkemesi, 15 üyesiyle sistemin koruyucusudur. Bireysel başvurular için tüm iç hukuk yollarının tükenmiş olması ve kamu gücü ihlalinin bulunması şarttır. Ayrıca Siyasi partilerin mali denetimini Sayıştay yardımıyla gerçekleştirir.
Yasama Süreci ve Kanunların Yürürlüğü
Kanunların nasıl hayat bulduğunu bilmek, mevzuat takibi için elzemdir. Uluslararası anlaşmalar Meclis onayı ve Cumhurbaşkanı imzasıyla yürürlüğe girer. Bütçe kanunları ise mali yılbaşından 75 gün önce Meclise sunulur.
Önemli bir ayrıntı: Eğer bir kanunda yürürlük tarihi belirtilmemişse, o kanun Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer. Ayrıca kanunların ülke sınırları içindeki herkese uygulanması "mülkilik", vatandaşa her yerde uygulanması ise "şahsilik" ilkesiyle açıklanır.
Sonuç
İş Güvenliği Uzmanlığı, İşyeri Hekimliği ve Diğer Sağlık Personeli (DSP) sınavlarında bu konuların her bininin tamamından en az birer soru gelmektedir. Kavramları kodlamalarla öğrenmek ve hiyerarşiyi doğru kurgulamak, sınav başarısının anahtarıdır.