İşte 2026 yılı itibarıyla güncellenen destek tutarları, başvuru şartları ve ödeme takvimine dair tüm detaylar:

Kimler İSG Devlet Desteğinden Yararlanabilir?

Destekten faydalanabilmek için işletmelerin belirli şartları taşıması gerekiyor:

• Çalışan Sayısı: Türkiye genelindeki toplam sigortalı sayısının ondan az olması şarttır.

• Tehlike Sınıfı: İşyerinin yalnızca tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer alması gerekmektedir.

• Sözleşme Zorunluluğu: İşyerinin, İSG-KATİP sistemine kayıtlı, onaylanmış ve devam eden bir İSG hizmet sözleşmesinin bulunması zorunludur.

Çalışan sayısı hesaplanırken dikkat edilen kriterler ise şu şekilde belirlendi:

• Aynı işverenin Türkiye genelindeki tüm tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerindeki toplam sigortalı sayısı esas alınır.

• Alt işverenlerin çalışanları, ay içinde ücret almayan/çalışması olmayan sigortalılar ile ay içinde işe giren-çıkanlar toplam sayıya dahil edilir.

• Mesleki Eğitim Kanunu ve Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki aday çırak, çırak ve stajyer öğrenciler ile dışarıdan hizmet alınan kısmi süreli İSG profesyonelleri çalışan sayısına dahil edilmez.

2026 Yılı İSG Destek Ödeme Tutarları Ne Kadar?

SGK tarafından yapılacak iş güvenliği destek ödemeleri, günlük brüt asgari ücret (prime esas kazanç alt sınırı) üzerinden hesaplanmaktadır. 2026 yılı için belirlenen günlük brüt asgari ücret 1.101,00 TL'dir. İşyerinin tehlike sınıfına göre sağlanan günlük destek miktarları şu şekildedir:

• Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,4'ü oranında, yani çalışan başına günlük 15,41 TL destek ödenir.

• Çok Tehlikeli Sınıf: Günlük brüt asgari ücretin %1,6'sı oranında, yani çalışan başına günlük 17,62 TL destek sağlanır.

Aylık toplam destek tutarı, bu günlük miktarların ilgili aydaki prim ödeme gün sayısı ile çarpılmasıyla hesaplanır. Faturadaki tutar yüksek olsa dahi, ödemeler belirlenen bu üst sınırları geçemez.

Başvurular ve Ödeme Dönemleri Nasıl Olacak?

İSG devlet desteği başvuruları, işyerinin tescilli olduğu Sosyal Güvenlik Merkezlerine (ünitelere) gerekli başvuru formu ve IBAN bilgisi ile yapılır. Ödemeler Kurum tarafından üçer aylık dönemler halinde hesaplanarak şu takvime göre gerçekleştirilir:

• 1. Dönem (Ocak, Şubat, Mart): Başvurular Nisan sonuna kadar yapılır; ödemeler Mayıs ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 2. Dönem (Nisan, Mayıs, Haziran): Başvurular Temmuz sonuna kadar yapılır; ödemeler Ağustos ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 3. Dönem (Temmuz, Ağustos, Eylül): Başvurular Ekim sonuna kadar yapılır; ödemeler Kasım ayının sonunda gerçekleştirilir.

• 4. Dönem (Ekim, Kasım, Aralık): Başvurular izleyen yılın Ocak sonuna kadar yapılır; ödemeler izleyen yılın Şubat ayının sonunda gerçekleştirilir.

Önemli Not: İşverenin SGK'ya yasal süresi içinde ödenmemiş prim ve prime ilişkin borcu bulunması halinde, hak edilen destek tutarları doğrudan bu borca mahsup edilir. Ödemeyi alabilmek için işverenlerin Hitit Vergi Dairesi (V.N: 7750409379) adına tek bir yansıtma faturası düzenleyerek ilgili ödeme ayının 10'una kadar ilgili üniteye teslim etmesi gerekir.

Kayıt Dışı İşçi Çalıştırana 3 Yıl Men Cezası!

Devlet desteğinden yararlanan işletmelerin denetimleri sıkı bir şekilde yürütülecek. Yapılan incelemeler, denetimler veya mahkeme kararları neticesinde sigortalıları Kuruma bildirmediği (kayıt dışı işçi çalıştırdığı) tespit edilen işverenlere ağır müeyyideler uygulanacaktır:

• Usulsüzlük tespit edilen işverenler, takip eden aydan itibaren 3 yıl boyunca İSG desteğinden faydalanamazlar.

• Kayıt dışı çalışanın işe başladığı aydan itibaren ödenmiş olan tüm destek tutarları, yasal faizi ile birlikte SGK tarafından geri tahsil edilir.

• Birden fazla işyeri bulunan işverenlerin sadece bir işyerinde kayıt dışı çalışan saptanması durumunda dahi, tüm işyerleri için destek kesilir ve geçmiş ödemeler faiziyle geri alınır.

İşte İSG ve OSGB hizmetlerinde dikkat edilmesi gereken kritik başlıklar:

İSG-KATİP Üzerinden 5 Günlük Onay Süresi

İşyerlerinde görevlendirilecek işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli için dijital onay süreçleri zorunlu hale geldi.

• İşveren ile OSGB veya görevlendirilen çalışanlar arasındaki sözleşmelerin en geç 5 gün içinde İSG-KATİP sistemi üzerinden karşılıklı olarak onaylanması gerekiyor.

• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar arasından yapılan görevlendirmeler de yine en geç 5 gün içinde sistem üzerinden tamamlanmalıdır.

• Doğum, hastalık veya yıllık izin gibi zorunlu nedenlerle yapılan personel değişikliklerinin 30 günü geçmesi durumunda bu durumun Genel Müdürlüğe bildirilmesi şarttır.

• Görevinden ayrılan personelin yerine ise en geç 30 gün içinde aranan niteliklere sahip yeni bir çalışan görevlendirilerek bildirim yapılmalıdır.

Önemli Not: Sözleşme veya görevlendirmeleri Genel Müdürlükçe onaylanmayan hiçbir İSG profesyoneli, Kanun kapsamındaki görevlerine başlatılamaz ve yetkilerini kullanamaz. Ayrıca bu uzmanlara, İSG çalışmaları yürüttükleri süre boyunca başka bir görev verilmesi yasaktır.

Dijital Denetim ve 300 İhtar Puanı Riski

OSGB'lerin kontrol ve denetimleri; çalışma uzmanları, mühendisler, fizikçiler, kimyagerler, biyologlar ve tabipler tarafından titizlikle yürütülecek. Denetimler hem yerinde hem de dijital altyapı vasıtasıyla uzaktan erişim yoluyla gerçekleştirilebilecek.

Yönetmelik kapsamında uygulanacak cezai yaptırımlar ise oldukça ağır:

• 6 Ay Askıya Alma: Mevzuata aykırı durumlar sebebiyle biriken ihtar puanlarının toplamı 300’e ulaşan OSGB’lerin yetki belgeleri 6 ay süreyle askıya alınacak.

• 1 Yıl Askıya Alma: Genel Müdürlükten onay alınmadan adres değişikliği yapılması veya unvan değişikliği bildiriminin 30 gün içinde yapılmaması durumunda yetki belgesi 1 yıl süreyle askıya alınır.

• Doğrudan İptal: Başvuru evraklarında gerçeğe aykırılık tespit edilmesi, bir vize döneminde 3 defa yetki belgesinin askıya alınması veya askı süresince hizmet verilmeye devam edilmesi durumunda yetki belgesi doğrudan iptal edilir.

Yetki belgelerinin OSGB ve ÇASMER (Çalışan Sağlığı Merkezi) tarafından her 5 yılda bir vize ettirilmesi zorunludur. Vize süresi bitiminden itibaren 3 ay içinde işlemlerini tamamlamayan kurumların belgeleri doğrudan feshedilir.

İSGB ve OSGB'lerde Bulunması Zorunlu Asgari Malzemeler

Hizmet kalitesinin düşmemesi adına birimlerde bulundurulması gereken tıbbi donanımlar ve asgari malzemeler de yasal olarak listelenmiştir. Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde bazı temel cihazların her hekim için ayrı ayrı bulundurulması gerekmektedir.

Mevzuata göre bulunması zorunlu olan temel malzemelerden bazıları şunlardır:

İşverenlerin Temel Yükümlülükleri Neler?

Yönetmelik, işverene hem idari hem de mali açıdan önemli sorumluluklar yüklüyor. Çalışan sağlığının ve iş güvenliğinin sağlanması işverenin asli görevleri arasında yer alıyor:

• İşveren; çalışanları arasından nitelikleri uygun bir veya birden fazla işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanı görevlendirmek zorundadır.

• İşyerinde bu niteliklere sahip personel bulunmaması durumunda, söz konusu hizmetler Bakanlıkça yetkilendirilen OSGB'lerden veya ÇASMER'lerden (Çalışan Sağlığı Merkezi) hizmet alınarak da yerine getirilebilir.

• Çalışanlara sunulan iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, hiçbir şekilde onlara mali yük getiremez ve ücretsiz verilmesi esastır.

• İşverenler, çalışanların kişisel sağlık dosyalarını, personelin işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.

• Hizmeti bir OSGB'den alarak yetkilerini devretse dahi, işverenin iş sağlığı ve güvenliğine dair yasal yükümlülükleri devam eder.

İSGB ve OSGB'lerin Kurulum Şartları Netleşti

İşyerlerine hizmet verecek birimlerin fiziki şartları, çalışan kapasitesine ve verilecek hizmetin niteliğine göre standartlara bağlandı:

• İSGB Kurulumu: İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri (İSGB), en az 8 metrekarelik bir iş güvenliği uzmanı odası, 8 metrekarelik bir işyeri hekimi muayene odası ve 12 metrekarelik bir ilkyardım ve acil müdahale odasından oluşmalıdır.

• OSGB Kurulumu: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinin (OSGB) fiziki yapısı daha geniş tutulmuştur. Bu birimlerde en az 10 metrekarelik hekim odası, 10 metrekarelik uzman odası, 15 metrekarelik ilkyardım odası ve 12 metrekarelik bekleme alanının yanı sıra arşiv ve tuvalet de bulunmalıdır.

• OSGB'lerin binaların zemin katlarında veya müstakil binalarda kurulması esastır; tuvalet ve arşiv hariç diğer bölümler yol seviyesinden girişi olmayan katlarda kurulamaz.

"Onaylı Defter" Uygulaması

Yönetmeliğin getirdiği en önemli denetim ve iletişim araçlarından biri de onaylı defterdir.

• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının yaptığı tespit, tavsiye ve diğer önemli hususların yazıldığı bu defter, seri numaralı olup bir asıl ve iki kopyadan oluşur.

• Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya noter tarafından her sayfası mühürlenerek onaylanır.

• Defterin asıl sureti işverende, diğer suretleri ise uzman ve hekimde kalır. Onaylı deftere yazılan tüm tespitler işverene resmen tebliğ edilmiş sayılır.

Çalışanlara Düşen Sorumluluklar

Sadece işverenler ve uzmanlar değil, güvenli bir çalışma ortamının inşasında çalışanlara da kritik roller düşüyor:

• Çalışanlar, sağlık ve güvenliği etkileyebilecek durumları işverene veya kurula bildirme hakkına sahiptir.

• İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili eğitimlere ve sağlık muayenelerine katılmak zorunludur.

• Çalışanlar; makine, tesisat ve binalarda ciddi ve yakın bir tehlike gördüklerinde veya koruma tedbirlerinde eksiklik fark ettiklerinde derhal işverene ya da çalışan temsilcisine haber vermelidir.

• Kendilerine tahsis edilen kişisel koruyucu donanımları, verilen talimatlar doğrultusunda amacına uygun şekilde kullanmaları gerekmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde İSG kurulunun kurulması zorunludur. İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olarak alınan kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür.

Eğer bir işverene bağlı fabrika, müessese veya işletme gibi birden çok iş yeri varsa, elli ve daha fazla çalışanı olan her bir iş yerinde ayrı ayrı kurul oluşturulması gerekir.

Asıl İşveren - Alt İşveren İlişkisinde Kurul Nasıl Kurulur?

Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu durumlarda kurul kurulumu çalışan sayılarına göre değişiklik gösterir:

• Her ikisinin de çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı kurul kurar. Koordinasyon asıl işverence sağlanır.

• Sadece asıl işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul yalnızca asıl işveren tarafından kurulur. Alt işveren koordinasyonu sağlamak üzere vekil bir temsilci atar.

• Sadece alt işverenin çalışan sayısı 50 ve üzerinde ise: Kurul alt işveren tarafından oluşturulur. Asıl işveren kurula vekaleten bir temsilci gönderir.

• Ayrı ayrı 50'nin altında fakat toplamda 50'den fazla ise: Koordinasyon asıl işverende olmak kaydıyla ortak bir kurul oluşturulur.

• Toplam çalışan sayısı 50'den az ise: Kurul oluşturma zorunluluğu bulunmamaktadır.

İSG Kurulu Kimlerden Oluşur?

Yönetmeliğe göre bir İSG kurulunda şu kişilerin yer alması zorunludur:

• İşveren veya işveren vekili (Kurul Başkanı)

• İş Güvenliği Uzmanı (Kurul Sekreteri)

• İşyeri Hekimi

• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari mali işleri yürüten bir kişi

• Çalışan temsilcisi (birden fazla ise baş temsilci)

• Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta

• Bulunması halinde sivil savunma uzmanı

Not: İş güvenliği uzmanının tam zamanlı çalışma zorunluluğu yoksa, kurul sekretaryasını insan kaynakları veya idari işlerden sorumlu bir kişi yürütür.

Kurulun Çalışma Usulü ve Toplantı Sıklığı

Kurullar kural olarak ayda en az bir kere toplanır. Ancak iş yerinin tehlike sınıfına göre bu süre; tehlikeli iş yerlerinde iki ay, az tehlikeli iş yerlerinde ise üç ay olarak belirlenebilir.

Toplantının gündemi, yeri ve saati üyelere en az 48 saat önce bildirilir. Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır; toplantılarda çekimser oy kullanılamaz. Alınan kararlar tutanakla imza altına alınır ve iş yerinde çalışanlara duyurulur.

Kuralcı Değil, Önleyici (Proaktif) Yaklaşım Başladı

Kanunun getirdiği en büyük felsefi değişim, iş kazası veya meslek hastalığı yaşandıktan sonra ne yapılacağına değil, bunların öncesinde nasıl önleneceğine odaklanmasıdır. Eski kuralcı yaklaşımın yerini proaktif bir sistem aldı. Bu kapsamda:

• Bütün işyerlerinde, tehlikelerin belirlenmesi ve bertaraf edilmesi için "risk değerlendirmesi" yapılması zorunlu hale getirildi.
• İşyerlerinde acil durumların etkilerini önlemek ve sınırlandırmak amacıyla "acil durum planları" hazırlanıyor.
• Tüm sorumluluk işverende olmakla birlikte, güvenliğin işyerinin bütününde benimsenmesi sağlanıyor.

Her İşyerine Bir İSG Profesyoneli

Yeni yasa ile birlikte kamu ve özel sektör ayrımı ortadan kalktı. Artık kişi veya işyeri türü ayrımı yapılmaksızın her çalışan bu kanundan yararlanabiliyor. Kanunun getirdiği uzmanlaşma şartları şu şekilde sıralanıyor:

• Çalışan sayısına bakılmaksızın her işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi profesyoneller görev yapacak.
• İşyerleri, yapılan işin özelliğine ve tehlikesine göre "Az Tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli" sınıflara ayrıldı.
• Gerekli eğitimleri alan, 50'den az çalışanı bulunan "az tehlikeli" işyerlerinde işveren veya vekili bu hizmeti kendisi üstlenebilecek.

Mikro İşletmelere Devlet Desteği: Devlet, 10'dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinin İSG hizmet giderlerini destekliyor. Bu destek için işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurması gerekiyor.

Ciddi Tehlike Anında "Çalışmaktan Kaçınma" Hakkı

Kanun, çalışanları sadece korumakla kalmıyor, onlara aktif haklar da tanıyor.

• Çalışanlar, ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında durumu İSG Kuruluna veya işverene bildirerek tedbir alınmasını talep edebiliyor.
• Eğer gerekli tedbirler alınana kadar geçen sürede çalışan, "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabiliyor ve bu süreçte ücretini almaya devam ediyor.
• Dahası, tehlikenin önlenemez olduğu acil durumlarda çalışanlar hiçbir usule tabi olmadan tehlikeli bölgeyi terk etme hakkına sahip.

Buna karşılık çalışanların da yükümlülükleri bulunuyor. İşyerindeki makineleri, cihazları ve araçları kurallara uygun kullanmak, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları (baret, eldiven vb.) doğru kullanmak yasal bir zorunluluk.

İdari Cezalarda Katlamalı Sistem

Yaptırımlar konusunda da oldukça tavizsiz bir dönem başladı. Kanuna aykırılık tespit edildiğinde idari para cezaları artık işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre katlanarak uygulanacak.

• Cezalar, işyerinin yapısına göre %25 ila %200 oranında artırılarak kesiliyor.
• İşyerinde çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, bu tehlike giderilinceye kadar o bölümde veya işyerinin tamamında "iş durduruluyor".
• Durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işverenlere üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Maden işyerlerinde ölümlü iş kazası olması durumunda kusurlu işveren iki yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklanıyor.

Çalışma hayatını Avrupa Birliği standartlarına yaklaştıran bu yeni mevzuat ile "Önce İş Güvenliği" kavramı artık sadece bir slogan olmaktan çıkıp, yasal bir zorunluluk ve bir kurum kültürü haline dönüşüyor.

Üretim süreçlerinin ve sanayileşmenin hız kazandığı günümüz iş dünyasında, çalışanların fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumak en öncelikli gündem maddesi haline geldi. İş kazaları ve meslek hastalıklarının küresel bir boyut kazanması, güçlü bir yasal altyapının varlığını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda şekillenen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Hukuku, hem işverenleri hem de devleti bağlayan katı kurallarıyla çalışanların en büyük güvencesidir. İSG hukukunun merkezinde Devlet, İşveren/Temsilcileri, Çalışan/Temsilcileri, Üniversiteler ve STK’ler gibi çoklu bir paydaş yapısı yer almaktadır.

İSG Hukukuna Hâkim Olan İki Altın İlke

Hukuk sisteminde bu alanı diğer disiplinlerden ayıran ve temelini oluşturan iki ana ilke bulunmaktadır:

1. Çalışanların Korunması İlkesi: Çalışan, üstlendiği işi sadece bir iş gücü olarak değil; bedeni, ruhu ve aklıyla bizzat yerine getirir. Bu nedenle çalışanın yaşamının, vücut bütünlüğünün, fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması İSG Hukukunun en temel gayesidir.

2. Çalışan Yararına Yorum İlkesi: Mevzuatta açık olmayan bir husus veya hukuki bir boşluk bulunması durumunda, tarafların gerçek ve ortak amaçları yorum yoluyla belirlenir. Kanunların temel amacı işçiyi korumak olduğundan, yapılacak amaçsal yorumlarda her zaman çalışanın yararı ön plana çıkarılır.

Kamu Düzeni ve Emredici Nitelik: Haklardan Feragat Edilemez!

Kritik Vurgu: İSG kuralları sadece tavsiye niteliğinde düzenlemeler değildir; tamamı emredici hukuk kurallarından oluşur.

• Devlet tarafından konulan bu kurallara aykırılıklar doğrudan cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

• En önemlisi, çalışanların kendilerine sağlanan bu sağlık ve güvenlik haklarından feragat etmeleri hukuken mümkün değildir.

• Çalışanların tehlikelerden korunması doğrudan "Yaşam Hakkı" ile bağlantılı olduğu için kamusal bir zorunluluktur.

Bu yönüyle İSG Hukuku, kamu düzenini ilgilendirdiği için bir kamu hukuku dalıdır; ancak iş kazası sonrası ortaya çıkan tazminat haklarını düzenlemesi bakımından da özel hukuk özellikleri taşımaktadır.

Uluslararası Dayanaklar: ILO ve Avrupa Birliği Standartları

Türkiye’deki İSG mevzuatının kökleri güçlü uluslararası sözleşmelere dayanmaktadır. Ülkeler arasında standart ve uygulama birliği sağlamayı amaçlayan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarının yaklaşık yüzde sekseni iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgilidir.

• 155 ve 161 Sayılı Sözleşmeler: Türkiye, ILO'nun iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin 155 sayılı sözleşmesi ile iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161 sayılı sözleşmesini onaylamıştır. Bu sözleşmeler, mevcut İSG kanunumuzun da genel gerekçesini oluşturmuştur.

• Kritik Veri: Uluslararası Çalışma Konferanslarında bugüne kadar 189 sözleşme kabul edilmiş olup, Türkiye bunlardan 59 tanesini onaylamıştır ve 55 tanesi aktif olarak yürürlüktedir.

• Avrupa Birliği ve 89/391 Sayılı Çerçeve Yönerge: AB mevzuatında tüm ekonomik faaliyetleri kapsayan bu yönerge, işverene üç temel yükümlülük yükler: Riskleri engelleyerek güvenliği sağlama, işçileri bilgilendirme ve işçilere eğitim verme.

• Birleşmiş Milletler Güvencesi: BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Ekonomik, Sosyal, Kültürel Haklar Sözleşmesi de herkesin adil, güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına sahip olma hakkını net bir şekilde güvence altına alır.

Ulusal Mevzuat: Anayasa’dan İç Yönetmeliklere Ulaşan Hiyerarşi

Ülkemizde İSG hakkının en üstün hukuki dayanağı Anayasa’dır. Anayasanın 17. maddesindeki "Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma hakkına sahiptir" maddesi bu alanın temel direğidir. Ayrıca Anayasa Madde 50 uyarınca; kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz; küçükler, kadınlar ve bedeni yetersizliği olanlar özel olarak korunur.

Yasal Altyapıyı Oluşturan Temel Kanunlar:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Tüm çalışanları kapsayan, risk esaslı, önleyici ve insan odaklı müstakil temel kanundur. Bu kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki eski İSG maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (Madde 417): İşverene, işçinin kişiliğini koruma, psikolojik ve cinsel tacize (mobbing) karşı gerekli önlemleri alma ve İSG risklerine karşı her türlü tedbiri sağlama borcu yükler.

• Tarihi Miras - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930): 12 yaşından küçük çocukların fabrikalarda ve madenlerde çalıştırılmasını yasaklayan, genç işçilerin çalışma saatlerini ve gece çalışmalarını sınırlandıran tarihi ve kritik hükümleri içerir.

• 5510 Sayılı Kanun: İş kazası ve meslek hastalıklarının tanımını yaparak, mağdur olan sigortalılara sağlanacak yardımları ve rücu ilişkilerini düzenler.

Yönetmelikler ve İşyeri İç Mevzuatı

Teknolojik ve sınai gelişmelerin hızla değişmesi nedeniyle, teknik önlem ve standartların kanun metinlerinde detaylıca yer alması mümkün değildir. Bu esnekliği sağlamak amacıyla Yönetmelikler devreye girer.

En alt basamakta ise Toplu İş Sözleşmeleri (TİS) ve İşyeri İç Yönetmelikleri yer alır. Bu özel kaynaklar, kanunlardaki emredici hükümlere aykırı olamaz; ancak işçinin yararına olmak kaydıyla çalışma koşullarını iyileştirebilir. Dürüstlük kuralına aykırı olarak işçinin aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte iç yönetmelik hükmü konulması ise hukuken kesinlikle geçersizdir.

İnsan topluluklarının bir arada huzur içinde yaşaması, çatışan menfaatlerin adalet çerçevesinde dengelenmesiyle mümkündür. Tarih boyunca "insanın olduğu her yerde hukuk vardır" ilkesi geçerliliğini korumuş; emredici, yasaklayıcı ve yetki verici kurallar toplumsal hayatın görünmez kalkanı olmuştur. Ancak toplumsal barışın sürdürülebilmesi yalnızca kuralların varlığına değil, bireylerin bu kurallara olan inancına ve kurallara uymayanlara devlet eliyle uygulanacak maddi yaptırımlara dayanır.

Hukuk kuralları; ahlak, din, görgü ve örf-adet gibi manevi yaptırımları olan diğer toplumsal düzen kurallarından, arkasına devlet gücünü (kamu otoritesini) alması ve hapis, para cezası ya da tazminat gibi maddi müeyyideler barındırması ile ayrılır. Bu kurallar bütünü içinde Anayasa en üst normdur; yasalar, yönetmelikler ve genelgeler de bu hiyerarşiye uygun olarak şekillenir.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde "Emredici Kurallar"

Hukuk sistemindeki kuralların en önemlilerinden biri, tarafların kendi iradeleriyle asla değiştiremeyeceği veya yok sayamayacağı "Emredici Kurallar"dır. İş hayatında işçinin can güvenliğini ve sağlığını korumak adına getirilen mevzuat hükümleri tam olarak bu niteliktedir.

Örneğin, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca; işveren çalışma ortamında iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesini yapmak veya yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülük, yoruma veya inisiyatiflere açık olmayan emredici bir hukuk kuralıdır.

Göz Göre Göre Gelen Kazalar: Kast ve Taksir Ayrımı

İş kazaları veya hukuki uyuşmazlıklar ortaya çıktığında, yargı süreçlerinde kişilerin sorumluluk düzeyleri "Kast" ve "Taksir" kavramlarına göre belirlenir:

• Doğrudan Kast: Sonucun bilerek ve isteyerek gerçekleştirilmesidir.

• Olası Kast: Neticenin gerçekleşebileceğinin öngörülmesine rağmen, "olursa olsun" mantığıyla sonucun göze alınmasıdır.

• Basit Taksir (Bilinçsiz Taksir): Failin öngörülebilir bir neticeyi dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket ederek "öngöremeyerek" gerçekleştirmesidir. Örneğin, gerekli iş güvenliği önlemlerini almadan işçi çalıştıran bir işveren, meydana gelen iş kazasında yaralanmaya neden olursa basit taksirle insan yaralama suçundan yargılanır.

• Bilinçli Taksir: Failin olumsuz neticeyi öngörmesine rağmen istememesi, ancak şansına ya da kişisel yeteneklerine güvenerek kuralları ihlal etmesidir.

İşverenleri Bekleyen Ağır Hukuki ve Cezai Sorumluluklar

Mevzuata aykırı davranan, risk analizlerini aksatan veya iş güvenliği önlemlerini göz ardı eden işverenleri çok boyutlu yaptırımlar beklemektedir:

1. Hukuki Sorumluluk (Tazminatlar): İş kazası durumunda işveren; maddi ve manevi tazminatların yanı sıra, iş göremezlik tazminatları, geçici/sürekli iş göremezlik geliri ve destekten yoksun kalma tazminatı gibi çok ciddi ekonomik yükümlülüklerle karşı karşıya kalır. Ayrıca Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK), yaptığı harcamaları rücuan tazminat davası ile işverenden talep edebilir.

2. Cezai Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu (TCK), 6331 Sayılı İSG Kanunu ve 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında kusurlu bulunan sorumlular hakkında adli para cezaları ile hapis cezaları uygulanabilmektedir.

Sonuç olarak; gerek toplumsal huzurun devamı gerekse iş yerlerindeki sürdürülebilirlik için temel hukuk prensiplerini özümsemek ve İSG mevzuatının emredici hükümlerine eksiksiz uymak hayati bir zorunluluktur.

Antik Çağdan Sanayi Devrimine: Dünyada İSG’nin Doğuşu

İş sağlığına yönelik ilk adımlar insanlık tarihi kadar eskidir. M.Ö. 2780 yılında Eski Mısır'da İmhotep, piramit inşaatlarında çalışan işçilerin bel incinmeleri ve ölüm oranları üzerine ilk tıbbi servisleri kurarak tarihe geçmiştir. Tıbbın babası Hipokrat, kurşun zehirlenmesini tanımlarken; Romalı Pliny, tozlu alanlarda çalışmanın nefes darlığı ve öksürük gibi risklerini fark etmiştir.

Orta Çağ ve sonrasında madenciliğin gelişmesiyle iş sağlığı daha da kritik hale gelmiştir. "Mineralojinin Babası" olarak bilinen Agricola, yazdığı De Re Metallica eserinde madenci akciğer hastalıklarını tanımlamış ve ilk kez tozdan korunma ile havalandırma yöntemlerini önermiştir. Bernardino Ramazzini ise, modern iş sağlığının kurucusu ve "babası" kabul edilir. Ramazzini, hekimlere tarihe geçen şu tavsiyede bulunmuştur: “Hastalara mesleğini sorunuz ve ayrıntılı çalışma öyküsü alınız.”

Sanayi Devrimi ve Çocuk İşçiliği: Yasal Düzenlemelerin Dönüm Noktası

1761'de buhar makinesinin keşfi ve pamuklu dokuma sanayisinde kullanımı, kitlesel göçleri ve ağır çalışma koşullarını beraberinde getirdi. Kadın ve çocukların ucuz iş gücü olarak madenlerde dar galerilerde çalıştırılması, çocuk sağlığının hızla bozulmasına yol açtı.

Aydınların müdahalesiyle İngiltere'de yasal düzenlemeler başladı:

• 1788 Baca Temizleyen Çıraklar Yasası: Çocuk işçiler için 8 yaş sınırı getirildi.

• 1833 Fabrikalar Kanunu: İşe girişlerde doktor raporu (işe giriş muayenesi) zorunlu kılındı.

• 1847 & 1869: İş müfettişliği kavramı doğdu ve fabrikalarda ilk Teknik İSG sistemleri kuruldu.

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Gelişimi

Osmanlı döneminde üretim ağırlıklı olarak tersane, baruthane ve fişekhane gibi askeri işyerleri ile lonca sistemine dayalıydı.

• 1776 Fincancılar Sözleşmesi: Kütahya'daki seramik çalışanlarının haklarını belirleyen bu sözleşme, tarihteki ilk toplu iş sözleşmesi olarak kabul edilir.

• 1867 Dilaver Paşa Nizamnamesi: Havzada hekim bulundurma şartı getiren, İSG alanındaki ilk yasal belge niteliğindedir.

Cumhuriyet Dönemi Dönüm Noktaları: Cumhuriyetin ilanıyla birlikte İSG mevzuatı hızla modernize edilmiştir. 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 1936 tarihli 3008 sayılı ilk İş Kanunu ve 1969'da kurulan İSGÜM bu sürecin en önemli yapı taşlarındandır. Günümüzde ise süreç, 2012 yılında yürürlüğe giren müstakil 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürütülmektedir.

Modern İSG Uygulama İlkeleri ve Risk Yönetimi

Modern dünyada İSG, uluslararası alanda ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü), WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve Avrupa Birliği'nin EU-OSHA ajansı tarafından yönlendirilmektedir. Türkiye, ILO'nun 60 sözleşmesini imzalamıştır.

İSG uygulamalarında öncelik her zaman "Birincil Korunma" yani risk doğmadan önleme aşamasıdır. Bu kapsamda 6 temel faaliyet yürütülür:

1. Uygun İşe Yerleştirme: Bireysel özellikler (çocuk, yaşlı, engelli ve kadın çalışan gibi risk grupları) dikkate alınarak işe giriş muayenelerinin yapılması.

2. Ortam Faktörlerinin Değerlendirilmesi: Fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psiko-sosyal risklerin tanımlanması ve gürültü, toz, gaz ölçümlerinin yapılması.

3. İşyeri Risklerinin Kontrolü: İkame (tehlikeli olanı tehlikesizle değiştirme), havalandırma, kapatma, ayırma ve en son çare olarak kişisel koruyucu donanım kullanımı.

4. Aralıklı Kontrol Muayeneleri (İkincil Korunma): Hastalık ortaya çıkmadan önce erken tanı konulması amacıyla yapılan periyodik muayeneler.

5. Sağlık ve Güvenlik Hizmeti Sağlanması: İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi) organizasyonu.

6. Sağlık Eğitimi ve Danışmanlık: İşverenin yükümlülüğünde olan çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi.

Risk Ölçümünde Kritik Kavramlar: Kimyasal ve fiziksel maruziyet sınırlarının belirlenmesinde iki temel ölçüt kullanılır:

• MAK (Müsaade Edilebilir Azami Konsantrasyon): Akut toksik belirtilerin önlenmesi için hiçbir şekilde aşılmaması gereken tepe değerdir.

• ESD (Eşik Sınır Değer / TLV): 8 saatlik iş günü veya 45 saatlik çalışma haftası boyunca yapılan ölçümlerin ortalamasının aşmaması gereken düzeydir.

Hangi Meslek ve Faaliyetler Kanun Kapsamında Değil?

Kanun çalışma hayatının genelini kapsıyor olsa da, bazı özel alanlar bu mevzuatın dışında tutulmuştur. Kanun hükümlerinin uygulanmadığı alanlar şunlardır:

• Fabrika, bakım merkezi ve dikimevleri hariç olmak üzere; Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri.

• Afet ve acil durum birimlerinin müdahale operasyonları.

• Ev hizmetlerinde çalışanlar.

• Yanında çalışan istihdam etmeden, yalnızca kendi nam ve hesabına üretim yapan kişiler.

İşverenlerin Temel İSG Yükümlülükleri Nelerdir?

Kanun kapsamında, çalışanların mesleki risklerden korunması ve güvenliğinin sağlanması temel olarak işverenin sorumluluğundadır. Bir işverenin yerine getirmesi gereken zorunlu yükümlülükler şunlardır:

• Çalışanlara eğitim ve bilgi verilmesi dâhil, riskleri önleyici her türlü tedbiri almak.

• İşyerinde profesyonel bir risk değerlendirmesi yapmak veya yetkili kurumlara yaptırmak.

• Görevlendirme yaparken çalışanın sağlık ve güvenlik açısından o işe uygunluğunu mutlaka dikkate almak.

• İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin getirdiği maliyetleri hiçbir şekilde çalışanların maaşlarına yansıtmamak.

Çalışanların Hayati Haklarından Biri: "Çalışmaktan Kaçınma Hakkı"

Çalışanlar, işyerinde ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında "çalışmaktan kaçınma hakkını" kullanabilirler.

• Bu durumda çalışan, İSG kuruluna veya işverene başvurarak tehlikenin tespitini ve tedbir alınmasını talep eder.

• Talep haklı bulunursa, gerekli güvenlik önlemleri alınana kadar işçi çalışmaktan kaçınabilir.

• Bu süre zarfında çalışanın maaş kesintisi yapılamaz ve kanundan doğan diğer hakları tamamen korunur.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildiriminde Süre Sınırı

İşyerinde yaşanan olumsuz durumların resmi makamlara bildirilmesi hayati önem taşır ve yasal bir zorunluluktur. İşverenlerin uyması gereken yasal bildirim süreleri şöyledir:

• İş Kazaları: Kazanın meydana geldiği tarihten sonraki en geç üç iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmelidir.

• Meslek Hastalıkları: İşyeri hekimi veya sağlık sunucuları tarafından işverene bildirilen meslek hastalıkları, öğrenildiği günden itibaren yine üç iş günü içinde SGK’ya iletilmelidir.

Sağlık Gözetimi ve İSG Eğitimleri Zorunlu Mu?

İşveren, çalışanların işe başlarken, iş değişikliğinde veya belirli periyotlarda sağlık muayenesinden geçmesini sağlamak zorundadır. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, çalışanın işe uygun olduğunu belgeleyen sağlık raporu olmadan işbaşı yaptırılması yasaktır.

Ayrıca, tüm çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini alması kanuni bir mecburiyettir. Bu eğitimler çalışma süresinden sayılır ve maliyeti işveren tarafından karşılanarak çalışana yansıtılamaz.

Adaylar ais.gazi.edu.tr Adresinden Detaylara Ulaşabilir

Sınav sonuçlarına itirazda bulunan adaylar; itiraz raporuna, kendi cevap kağıtlarına (optik form) ve A ile B kitapçık türlerinin birleştirilmiş tek bir PDF dosyası halindeki soru kitapçıklarına Gazi Üniversitesi Aday İşlemleri Sistemi üzerinden ulaşabilirler.

Nasıl Sorgulanır? Adayların ais.gazi.edu.tr adresine kendi bilgileriyle giriş yapmaları yeterlidir.

Puanlar Değişmedi, Sınav Sonuçları Kesinleşti

Yapılan resmi açıklamaya göre, sınav sonuçlarına yönelik gelen itirazlar titizlikle incelendi ancak adayların puanlarında herhangi bir değişiklik yaşanmadı. Bu doğrultuda, 11 Haziran 2026 tarihinde ilan edilmiş olan sınav sonuçları nihai halini alarak kesinleşmiş oldu.

Bu raporun yayımlanmasıyla birlikte 2026 İSG-1 Sınavı'na ait tüm resmi süreçler başarıyla tamamlandı.

İşte gruplara göre 2026-2 dönemi İSG sınavı başvuru rehberi:

1. Eski Adaylar ve Eğitimini Tamamlayanlar

Daha önceki sınavlara girip başarısız olan, hak kazandığı halde katılmayan ya da yetkilendirilmiş kurumlardan eğitimini başarıyla tamamlayan adayların bilgileri Gazi Üniversitesi’ne doğrudan bildirilecektir.

• İSG-KATİP Kontrolü: Bu gruptaki adayların İSG-KATİP üzerinden durumlarını kontrol etmeleri, "Başvuru Onaylandı" ibaresini görmeleri yeterlidir.

• Ek İşlem Yok: Bu adayların İSG-KATİP üzerinden yeniden başvuru yapmalarına veya evrak göndermelerine gerek yoktur.

• Gazi Üniversitesi Başvurusu: Adayların sınava girebilmesi için Gazi Üniversitesi Ölçme ve Değerlendirme Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından açıklanacak takvim doğrultusunda sınav giriş başvurularını yapmaları şarttır.

2. İlk Defa Eğitim Alarak Sınava Katılacaklar

İlk kez eğitim alarak 13 Aralık 2026 sınavına girecek olan İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli adayları için süreç sıkı bir takvime bağlıdır.

İş Güvenliği Uzmanlığı ve İşyeri Hekimliği Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 17 Eylül 2026

• Teorik Eğitim Bitiş Tarihi: En geç 16 Ekim 2026

• Uygulamalı Eğitim (Staj) Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

• Program Bitiş ve Onay Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Kritik Uyarı: Uygulamalı eğitimin tamamlanması için staj yapılan iş yerinin İSG-KATİP üzerinden bildirilmesi ve e-bildirge kullanıcısı ile İSG profesyoneli tarafından en geç 21 Ekim 2026 saat 23:59'a kadar onaylanması zorunludur.

Diğer Sağlık Personeli (DSP) Temel Eğitim Takvimi:

• Eğitim Başlangıç Tarihi: En geç 6 Ekim 2026

• Program Bitiş Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 (Saat 23:59)

Mezuniyet Notu: DSP adaylarının program öncesinde mezuniyet bilgilerini İSG-KATİP Kişi Kartı üzerinden kontrol etmesi, eksiklik varsa Mezuniyet Belgesi Bildirimlerini sistemden tamamlaması gerekmektedir.

3. Doğrudan Sınava Katılma Hakkı Olan Adaylar

Eğitim kurumlarından eğitim almadan (İSG lisans mezunları, ilgili yüksek lisans mezunu mühendis, mimar ve teknik elemanlar, iş müfettişleri vb.) doğrudan sınava girecek adayların başvurularını bizzat yapması gerekir.

• Son Başvuru Tarihi: En geç 21 Ekim 2026 Saat 23:59

• Başvuru Yolu: İSG-KATİP > Süreç Yönetimi > Sınav Başvuruları > Yeni adımları takip edilerek doğru kategori seçilmelidir.

• 48 Saat Kuralı: Eksik bırakılan veya tamamlanmayan başvurular sistem tarafından 48 saat sonra otomatik olarak iptal edilir.

• YÖKSİS Entegrasyonu: Diplomalar YÖKSİS üzerinden çekilecektir. Mezuniyet bilgisi kayıtlı olmayan adayların öncelikle üniversiteleri ile görüşerek diplomalarını YÖKSİS'e işletmesi şarttır.

13 Aralık 2026 İSG sınavı için Bakanlık süreçleri onaylanan tüm adayların, daha sonra ilan edilecek Gazi Üniversitesi Sınav Takvimi dahilinde ücret ödeme ve kayıt işlemlerini tamamlaması gerekmektedir.

İş Güvenliği Uzmanlarının Sınıfları ve Çalışma Süreleri

İş güvenliği uzmanları (A), (B) ve (C) olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Uzmanların işyerlerindeki görev dağılımları ve çalışan başına düşen minimum aylık çalışma süreleri tehlike sınıflarına göre şu şekildedir:

• Az Tehlikeli Sınıf (C Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 10 dakika hizmet sunulur. Her 1000 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Tehlikeli Sınıf (B Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 20 dakika hizmet sunulur. Her 500 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

• Çok Tehlikeli Sınıf (A Sınıfı Uzmanlar): Çalışan başına ayda en az 40 dakika hizmet sunulur. Her 250 çalışan için 1 tam zamanlı uzman zorunludur.

Önemli Not: Tam gün çalışan iş güvenliği uzmanları, görev yaptıkları işyeri dışında başka bir yerde fazla çalışma yapamazlar. Uzmanlık belgelerinin ise 5 yılda bir vize ettirilmesi yasal bir zorunluluktur.

Uzmanların Temel Görev ve Yetkileri

İş güvenliği uzmanları, işyerinde verimliliği aksatmayacak şekilde rehberlik, risk değerlendirmesi ve çalışma ortamı gözetimi yapmakla yükümlüdür. Temel sorumlulukları şunlardır:

• Rehberlik ve Öneriler: İşyerindeki ekipman seçimi, bakımı ve kişisel koruyucu donanımların kullanımı konusunda işverene yazılı tavsiyelerde bulunmak.

• Hayati Tehlikede İşi Durdurma: İşyerinde ciddi, önlenemez ve acil bir hayati tehlike tespit edilmesi durumunda, işin durdurulması için doğrudan işverene başvurmak.

• Bakanlığa Bildirim Yükümlülüğü: Yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlikelerin işveren tarafından makul sürede giderilmemesi halinde, durumu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek.

• Onaylı Defter ve İSG-KATİP: Yapılan tüm tespit, tavsiye ve faaliyetleri onaylı deftere işlemek; gerekli bilgileri İSG-KATİP sistemine aktarmak.

Eğitim Kurumları ve Derslik Standartları Nelerdir?

Bakanlıkça yetkilendirilecek eğitim kurumlarının ve dersliklerin açılması sıkı fiziki şartlara bağlanmıştır. e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda binaların meyhane, kıraathane, bar gibi umuma açık yerlerden uzak olması şartı aranır.

• Derslik Kontenjanı ve Hacmi: Dersliklerde en fazla 25 kursiyer bulunabilir. Kursiyer başına en az 10 metreküp hava hacmi ve minimum 2,40 metre tavan yüksekliği zorunludur.

• Mimari Şartlar: Derslik pencereleri dış cephede olmalı ve pencere alanı taban alanının en az %10’unu oluşturmalıdır. Derslik kapıları doğrudan koridora veya dinlenme alanına açılmalıdır.

• Eğitici Kadrosu: İş güvenliği uzmanlığı eğitimi verecek kurumların, en az biri mühendis olmak üzere farklı meslek dallarından en az iki eğiticiyle minimum 60 günlük tam süreli iş sözleşmesi imzalaması gerekir.

Eğitim kurumlarının yetki belgeleri de uzmanlarda olduğu gibi 5 yılda bir vize işlemine tabidir. Vize süresi biten ve 3 ay içinde yenileme yapmayan kurumların yetki belgeleri doğrudan iptal edilmektedir.